III FNP 1/25

III FNP 1/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Gajewski
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Odrzucono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 285d
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, , po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi A. P. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt III FSK 887/24, w sprawie ze skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 665/23, w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 16 października 2023 r., nr 3201-IEW.4261.34.2023.4 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia: 1) odrzucić skargę, 2) nakazać zwrot A. P. z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Uzasadnienie
1.1. Wyrokiem z 22 października 2024 r., sygn. akt III FSK 887/24, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 665/23 w sprawie ze skargi A. P.(dalej: "Skarżąca", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 16 października 2023 r., w przedmiocie ulgi płatniczej.
1.2. Pismem z 31 stycznia 2024 r. skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego z 22 października 2024 roku, wydanego w sprawie III FSK 887/24 zaskarżając je w całości. W skardze sformułowano następujące zarzuty wobec prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego:
– rażące naruszenie norm prawa Unii Europejskiej, a mianowicie art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 roku, nr 90, poz. 864/30, w dalszej części zwanego TUE), w zw. z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C.2016.202.389 z dnia 07 czerwca 2016 roku, w dalszej części zwanej KPP) oraz naruszenie zasady pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym - polegające na wydaniu zaskarżonego wyroku przez skład orzekający, który ze względu na sposób powołania dwóch spośród trzech zasiadających w nim sędziów nie ma statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy;
– naruszenie przepisów prawa materialnego, które spowodowało niezgodność orzeczenia z prawem, polegające na błędnej wykładni art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 roku, poz. 111) skutkującej przyjęciem, że przepis ten zawiera uznanie administracyjne i luz decyzyjny z ich łącznym pomieszaniem oraz że jego konstrukcja skłania do twierdzenia, iż uznanie administracyjne (i luz decyzyjny) jest doregulowane następnym uznaniem administracyjnym (lub luzem administracyjnym), tj. że treść zaskarżonego przepisu zawiera piętrową regulację dwóch zamiennie używanych klauzul generalnych, podczas gdy ani orzecznictwo, ani teoria prawa nie zna tak ukształtowanej konstrukcji w zakresie klauzuli generalnej, jak też z treści zaskarżonego przepisu nie sposób wywieść takich skutków prawnych, zaś przepis ten wprowadza po prostu uznanie administracyjne i określenie skutków prawnych tego uznania w ramach luzu decyzyjnego, będą katalogiem zamkniętym określonych w przepisie zachowań.
Wniesiono o stwierdzenie, że prawomocne orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2024 roku, wydane w sprawie III FSK 887/24, jest w całości niezgodne z prawem Unii Europejskiej tj. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 akapit drugi KPP oraz zasadą pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym, jak również w niezgodne z prawem materialnym w postaci art. 67a § 1 pkt 3 o.p.
2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
2.1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlegała odrzuceniu wobec niespełnienia wymogów formalnych.
2.2. Dział VIIa ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.)" - zatytułowany "Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia", został dodany przez art. 2 pkt 14 ustawy z 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), która weszła w życie 10 kwietnia 2010 r. Instytucja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wzorowana na przepisach Kodeksu postępowania cywilnego obowiązujących od 22 grudnia 2004 r. i oparta jest na art. 77 Konstytucji RP, którego wykładni pod kątem odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działania organów władzy publicznej dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00, Dz. U. Nr 145, poz. 1638).
Istotą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem jest wykazanie, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane niezgodnie z prawem i z tej bezprawności wynikła szkoda. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stanowi pewien etap na drodze dochodzenia odszkodowania za wydanie orzeczenia kolidującego z prawem (zob. B. Dauter, R. Hauser, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, Warszawa 2010, s. 9).
Zasadniczo skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Od orzeczenia NSA skarga nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. Orzeczenia NSA traktuje się jako orzeczenia wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 285a § 3 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest oparta na trzech przesłankach: po pierwsze, postępowanie sądowoadministracyjne zostało zakończone orzeczeniem; zakresem skargi objęte są zatem zarówno prawomocne wyroki i prawomocne postanowienia kończące postępowanie, ale też inne prawomocne postanowienia (np. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu); po drugie, przez wydanie orzeczenia została stronie wyrządzona szkoda; po trzecie, zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stron.
Podstawy prawne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem reguluje art. 285d p.p.s.a., stanowiąc, że: "Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. W myśl art. 285l p.p.s.a. w przypadkach nieuregulowanych przepisami działu dotyczącego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia do postępowania wywołanego jej wniesieniem stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej.
Stosownie do art. 285e § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia winna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem zakresu zaskarżenia (pkt 1), przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne (pkt 3), uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy (pkt 4), wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono przy zastosowaniu art. 285a § 2 p.p.s.a. - że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający jej wniesienie (pkt 5), oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem (pkt 6). Wobec sformalizowanego charakteru omawianego środka zaskarżenia wszystkie wyszczególnione wymagania są samoistne, niezależne i nie mogą być nawzajem zastępowane ani pomijane (postanowienie SN z 25 sierpnia 2010 r., II BU 2/10; postanowienie NSA z 11 lipca 2012 r., II FNP 7/12; postanowienia NSA z 15 grudnia 2021 r., III FNP 3/21 i III FNP 4/21), zaś jakiekolwiek braki w omawianym zakresie, nie podlegają uzupełnieniu w wyniku wezwania przewodniczącego, z wyjątkiem uchybień co do wymogów właściwych dla każdego pisma w postępowaniu (art. 285h § 1 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny przystępując do rozpoznania skargi w pierwszej kolejności bada dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W wyniku ustalenia braku przesłanek dopuszczalności skargi, skargę odrzuca. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega odrzuceniu w przypadku: stwierdzenia wystąpienia podstaw do odrzucenia skargi przez sąd (skarga nieopłacona, naruszenie wymogu przymusu zastępstwa, nieuzupełnienie braków w terminie); wniesienia skargi po upływie terminu (art. 285f § 1 p.p.s.a.); niespełnienia wymagań materialnych, określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a.; niedopuszczalności skargi z innych przyczyn (np. w razie ustalenia, że nie została wyrządzona szkoda przez wydanie orzeczenia, brak w skardze uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody przez wydanie orzeczenia), ustalenia, że zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa albo nie zachodzi przypadek wyjątkowy, a zatem gdy strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, a nie zachodzi niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia z punktu widzenia podstawowych wartości (nie zostały naruszone podstawowe zasady porządku prawnego, nie zostały naruszone konstytucyjne wolności, prawa człowieka i obywatela).
2.3. Poddana badaniu w niniejszym postępowaniu skarga nie spełnia wszystkich wskazanych materialnych wymogów konstrukcyjnych, to jest warunku uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem orzeczenia, którego dotyczy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że uprawdopodobnienie nie jest poddane ścisłym regułom dowodzenia, niemniej musi zachować walor wiarygodności w świetle reguł logiki i doświadczenia życiowego. Konieczne jest wskazanie czasu wyrządzenia szkody, jej postaci oraz związku przyczynowego między wystąpieniem uszczerbku a wydaniem orzeczenia, a także jej wysokości, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się jednolicie, że warunek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem orzeczenia, którego dotyczy stanowi konieczny warunek składowy skargi warunkujący jej dopuszczalność. Nie spełnia wymogu skonkretyzowania wyrządzonej szkody, o którym mowa w przepisie art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a., odwołanie się do szkody hipotetycznej (ewentualnej), która jeszcze nie wystąpiła, bowiem skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy zapobieganiu szkodzie mogącej powstać w przyszłości wskutek wydania orzeczenia. Aby spełnić omawiany wymóg nie jest wystarczające wskazanie szkody jako takiej, bowiem jej podstawą musiałby być właśnie skarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a. wyraźnie wynika bowiem, że chodzi o uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Oznacza to, że strona musiałaby wskazać nie tylko na szkodę, ale i na istnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy skarżonym orzeczeniem a tą szkodą, czego natomiast w przedmiotowej sprawie zabrakło [zob. Postanowienie NSA z 6.09.2013 r., I FNP 5/13, LEX nr 1363464, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r. I FNP 5/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r. I FNP 1/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r. I FNP 5/11, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2019 r., I FNP 3/19].
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w niniejszej sprawie strona w żaden sposób nie wskazała, a następnie nie uprawdopodobniła, że poniosła czy też poniesie szkodę na skutek wydania prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Szkoda w rozumieniu art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a. dotyczy obu jej postaci - damnum emergens (szkoda rzeczywista) oraz lucrum cessans (utracone korzyści). Nie spełnia zaś omawianego wymogu odwołanie się do szkody hipotetycznej (ewentualnej), która jeszcze nie wystąpiła, bowiem skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy zapobieganiu szkodzie mogącej powstać wskutek wydania orzeczenia (vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IV, LEX)"
2.4. Reasumując, niewątpliwy brak w rozpoznawanej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego elementu konstrukcyjnego w postaci braku uprawdopodobnienia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, skutkuje koniecznością odrzucenia skargi, na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. jako niespełniającej wymagań określonych w art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 285f § 3 i art. 285h § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podlegała odrzuceniu.
Paweł Borszowski Anna Dalkowska Dominik Gajewski