III CZP 66/10

Sygn. akt III CZP 66/10 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 14 października 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie z wniosku Karola B. 
przy uczestnictwie PGE Dystrybucja B. sp. z o.o. w B. oraz Elżbiety R. 
o ustanowienie służebności przesyłu, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 14 października 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r.,  
 
"1.  Czy w sytuacji gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia 
umowy ustanowienia służebności przesyłu, o której mowa w art. 3051 
k.c., w okolicznościach wskazanych w art. 3052 § 2 k.c. właścicielowi 
nieruchomości przysługuje roszczenie o jej ustanowienie?; 
   
2. Czy użyte w art. 3052 § 2 k.c. sformułowanie "jeżeli 
przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie przesyłu" 
dotyczy również sytuacji, w której do zawarcia takiej umowy nie 
doszło jedynie z uwagi na brak zgody przedsiębiorcy na żądane 
przez właściciela nieruchomości, na której znajdują się urządzenia 
przesyłowe wynagrodzenie?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
Uzasadnienie 
 

 
2 
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 r. oddalił wniosek 
Karola B. o ustanowienie za wynagrodzeniem służebności przesyłu na rzecz PGE 
Dystrybucja B. sp. z o.o. z siedzibą w B.  Uzasadniając to postanowienie Sąd 
Rejonowy wskazał, że ustawodawca nie przewidział roszczenia właściciela 
nieruchomości, na której usytuowane są urządzenia przesyłowe przedsiębiorcy, o 
ustanowienie służebności przesyłu w sytuacji określonej w art. 3052 § 2 k.c. Przepis 
ten 
umożliwia 
właścicielowi 
nieruchomości 
jedynie 
roszczenie 
wobec 
przedsiębiorcy o wynagrodzenie za ustanowienie służebności. Natomiast w 
przypadku, gdy przedsiębiorca nie chce ustanowienia na swoją rzecz służebności 
przesyłu, to nie można mu przyznać tego uprawnienia bez jego woli. Właścicielowi 
nieruchomości w takiej sytuacji przysługują roszczenia mające na celu ochronę 
własności. Ponadto Sąd Rejonowy uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki 
uregulowane w art. 3052 § 2 k.c., skoro PGE Dystrybucja B. sp. z o.o. wyraziła 
zgodę na ustanowienie służebności. Istnieje więc możliwość ustanowienia 
służebności przesyłu w drodze umowy, a jedyną sporną kwestią pozostaje 
wyłącznie wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności. 
Przy rozpoznawaniu apelacji od wyżej wskazanego postanowienia Sąd 
Okręgowy powziął poważne wątpliwości sprowadzające się do przedstawionego w 
formie dwóch pytań zagadnienia prawnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy może nastąpić, jeżeli wyjaśnienie 
zagadnienia prawnego jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a istniejące 
wątpliwości prawne mają charakter poważny (art. 390 § 1 k.p.c.), co oznacza, 
że  istnieją 
zasadnicze 
trudności 
w 
ich 
wyjaśnieniu 
przy 
wykorzystaniu 
podstawowych metod wykładni (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
13  maja 1999 r., III CZP 8/99, z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, z dnia 
29  listopada 2005 r., III CZP 31/07, niepubl.). Taka sytuacja w rozpoznawanej 
sprawie nie zachodzi. Wątpliwość przedstawiona w zagadnieniu prawnym 
sprowadza się do pytania, czy właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie 
o ustanowienie służebności przesyłu w okolicznościach wskazanych w art. 3052 § 2 
k.c., gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia takiej umowy i czy dotyczy to również 

 
3 
sytuacji, gdy jedyną przyczyną braku zawarcia stosownej umowy jest spór co do 
wysokości wynagrodzenia. Wyjaśnienie tej wątpliwość wynika wprost z art. 3052 § 2 
k.c., który stanowi, że jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy 
o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania 
z  urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., właściciel nieruchomości może 
żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności 
przesyłu. Uprawnienie właściciela nieruchomości jest korelatem uprawnienia 
przedsiębiorcy (art. 3052 § 1 k.c.). Z wnioskiem o ustanowienie służebności może 
zatem wystąpić zarówno przedsiębiorca (gdy właściciel odmawia zawarcia umowy 
o ustanowienie służebności), jak i właściciel nieruchomości (w razie odmowy 
przedsiębiorcy). Ustanowienie służebności przesyłu winno nastąpić przede 
wszystkim w drodze umowy – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie 
występuje problem relacji art. 3052 k.c. i art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. 
o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651) – 
jeżeli jednak do jej zawarcia nie doszło, może to nastąpić na mocy 
orzeczenia  sądowego. W art. 3052 § 2 k.c. określono, że właściciel może 
„żądać  odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności 
przesyłu”. Wynika z tego, że nie może wystąpić o zasądzenie wynagrodzenia bez 
jednoczesnego ustanowienia służebności. Biorąc zaś pod uwagę, że ustanowienia 
służebności przesyłu (podobnie jak innych służebności) następuje w postępowaniu 
nieprocesowym (art. 626 § 3 k.p.c.), żądanie o jakim mowa w art. 3052 § 2 k.p.c. 
przybiera postać wniosku i rozpoznawane jest zgodnie z regułami tego 
postępowania. Właściciel nieruchomości może złożyć wniosek także wówczas, 
gdy  jedyną przyczyną odmowy zawarcia umowy o ustanowienie służebności 
przesyłu jest spór co do wysokości wynagrodzenia.  
Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji.