III CZP 65/05

Uchwała z dnia 27 października 2005 r., III CZP 65/05 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SA Aleksandra Marszałek 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "A.M.", sp. j. w S.B. przeciwko 
Cezaremu C. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 27 października 2005 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z dnia 11 maja 2005 r.: 
"Czy ustanowiony w art. 4799 § 1 k.p.c. obowiązek doręczania w toku sprawy, 
przez stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika 
patentowego odpisów pism procesowych z załącznikami bezpośrednio stronie 
przeciwnej i dołączania do pisma procesowego wnoszonego do sądu dowodu 
doręczenia drugiej stronie odpisu pisma albo dowodu wysłania go listem 
poleconym, pod rygorem zwrotu pisma bez wzywania do usunięcia tego braku – 
dotyczy również składanego w formie pisma procesowego żądania sporządzenia 
uzasadnienia wyroku i jego doręczenia z uzasadnieniem?" 
podjął uchwałę: 
 
Przewidziany w art. 4799 § 1 zdanie drugie k.p.c. obowiązek dołączenia 
do pisma procesowego wniesionego do sądu dowodu doręczenia drugiej 
stronie odpisu tego pisma albo dowodu wysłania go listem poleconym nie 
dotyczy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
W dniu 9 lutego 2005 r. pozwany – reprezentowany przez pełnomocnika 
będącego radcą prawnym – złożył w Sądzie Rejonowy w Koszalinie, w sprawie 
gospodarczej, wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku tego 
Sądu z dnia 3 lutego 2005 r. W dniu 2 marca 2005 r. Sąd doręczył pełnomocnikowi 

pozwanego żądane uzasadnienie, a w dniu 14 marca 2005 r. pozwany wniósł 
apelację. 
W odpowiedzi na apelację powód zarzucił, że wbrew art. 4799 § 1 k.p.c. 
pozwany nie dołączył do wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku 
dowodu doręczenia tego wniosku stronie przeciwnej (dowodu wysłania listem 
poleconym), co sprawia, że podlegał on zwrotowi, a jako taki nie wywołał skutków 
prawnych. W tej sytuacji termin do zaskarżenia wyroku upłynął w dniu 24 lutego, 
zatem apelacja wniesiona w dniu 3 marca 2005 r. powinna zostać odrzucona. 
Sąd Okręgowy, rozpatrując apelację, powziął poważne wątpliwości, którym dał 
wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym, 
przytoczonym na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
We współczesnym procesie cywilnym połączono – kierując się względami 
celowości i użyteczności – zasadę ustności z zasadą pisemności. Powiązanie tych 
zasad jest skomplikowane, bez wątpienia jednak w kodeksie postępowania 
cywilnego przywiązano bardzo duże znaczenie do pism procesowych, gdyż z 
niewielkimi wyjątkami (np. art. 466 k.p.c.) przyjęto, że poza rozprawą strony 
porozumiewają się między sobą oraz z sądem tylko w drodze pisemnej. Rozmaitość 
sytuacji powstających w trakcie postępowania, odmienność interesów i celów stron, 
liczne wymagania stawiane przepisami kodeksu sprawiają, że treść, charakter oraz 
funkcje pism procesowych, obejmujących wnioski i oświadczenia (art. 125 § 1 
k.p.c.), mogą być bardzo różnorodne; mogą dotyczyć zagadnień formalnych lub 
merytorycznych, kwestii zasadniczych dla biegu procesu lub ubocznych, mogą 
odnosić się do obu stron lub tylko do jednej z nich albo też pochodzić od osób 
biorących udział w postępowaniu, ale niebędących stronami (np. biegłego lub 
prokuratora) i wiązać się tylko z ich udziałem w sprawie. Ze względu na tę 
różnorodność i dynamikę nie można wszystkich pism procesowych traktować w 
sposób jednolity, jak też nie jest możliwe wyczerpujące unormowanie dotyczące ich 
funkcjonowania w procesie. Z tej przyczyny istotnego znaczenia nabiera praktyka 
sądowa, a także racjonalna, pragmatyczna wykładnia odnośnych przepisów 
kodeksu postępowania cywilnego. Przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia 
prawnego chodzi przede wszystkim o interpretację art. 128 k.p.c. i dokonanie 
oceny, czy przepis ten – przewidujący obowiązek dołączenia do pisma 
procesowego jego odpisów i załączników celem doręczenia ich uczestniczącym w 

sprawie osobom – dotyczy także pisma procesowego zawierającego wniosek o 
sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.). 
Dokonanie tej oceny wymaga przeprowadzenia dystynkcji między pismami 
procesowymi mającymi znaczenie dla innych niż strona wnosząca osób 
uczestniczących w procesie, a pismami, które takiego znaczenia nie mają lub 
dotyczą tylko niektórych uczestników procesu. Rzecz jasna, zdecydowana 
większość pism ma znaczenie dla strony przeciwnej, gdyż np. umożliwia podjęcie 
obrony (np. pozew, odpowiedź na pozew, środki odwoławcze), dotyczy 
gromadzenia materiału procesowego (np. wnioski dowodowe, pisma 
przygotowawcze) albo wpływa na tok postępowania (np. wnioski o odroczenie 
rozprawy, o zawieszenie lub podjęcie postępowania). Wszystkie te pisma, 
kierowane do sądu, powinny być znane stronie przeciwnej, a więc podlegają 
doręczeniu. Można jednak wyróżnić także pisma, które są składane wyłącznie w 
interesie wnoszącego, a ich treść i cel w żaden sposób nie mogą wpłynąć na 
sytuację procesową innych osób. Chodzi więc o pisma, które ze swej istoty nie są w 
ogóle przeznaczone dla innych osób uczestniczących w postępowaniu. Jako 
przykłady takich pism wskazuje się w literaturze pisma dotyczące skazania świadka 
na grzywnę albo zwolnienia od kosztów, do których można dodać jeszcze np. 
wniosek o ustanowienie adwokata (art. 117 k.p.c.) albo wniosek o doręczenie 
wyciągu z akt (art. 9 i 525 k.p.c.). Dodatkowych przykładów dostarcza orzecznictwo 
Sądu Najwyższego, z którego wynika, że obowiązek doręczenia stronie przeciwnej 
nie dotyczy odpisów ksiąg i dokumentów przedsiębiorstwa (art. 249 § 1 k.p.c.; por. 
wyrok z dnia 10 stycznia 1980 r., II CR 443/79, OSNCP 1980, nr 10, poz. 186) oraz 
odpisów środków odwoławczych – w odniesieniu do osób występujących po tej 
samej stronie (postanowienie z dnia 24 kwietnia 1980 r., IV CZ 23/80, OSNCP 
1980, nr 11, poz. 216). 
W konsekwencji należy stwierdzić, że art. 128 k.p.c. dotyczy tylko takich pism 
procesowych, które z przedstawionych wyżej względów powinny być doręczane w 
odpisach innym osobom uczestniczącym w postępowaniu. Wynika to z rationis legis 
tego przepisu, polegającej – jak trafnie podniesiono w piśmiennictwie – na 
umożliwieniu osobom biorącym udział w sprawie zaznajomienia się z materiałem 
procesowym oraz przygotowania się do udziału w postępowaniu. Innych pism ten 
przepis nie dotyczy. 

Nie powinno być wątpliwości, że pismem, które ze względu na swą istotę i cel 
służy tylko interesowi osoby wnoszącej, jest wniosek o sporządzenie uzasadnienia 
wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.), podstawową bowiem funkcją takiego pisma jest 
uzyskanie przez stronę wiedzy o motywach wydanego orzeczenia. W ten sposób 
strona, poznając uzasadnienie, może podjąć przemyślaną decyzją dotyczącą 
wniesienia środka odwoławczego oraz nadania mu najbardziej efektywnej treści 
(por. art. 331 k.p.c.). Trudno zatem podzielić tezę Sądu Okręgowego, że o wniosku 
dotyczącym sporządzenia uzasadnienia musi wiedzieć także strona przeciwna, a 
doręczenie odpisu tego wniosku ma dla niej walor informacji o stanie sprawy. 
Wprawdzie złożenie takiego wniosku może rzeczywiście wskazywać na zamiar 
wniesienia środka odwoławczego, jednak nie jest to wskazanie ani pewne, ani 
miarodajne, pomijając fakt, że wniosek ten – niepełniący w ramach postępowania 
cywilnego funkcji „zapowiedzi apelacji” – może być wniesiony przez każdą stronę, a 
więc także tę, która sprawę wygrała i nie ma interesu we wniesieniu środka 
odwoławczego. Trzeba ponadto mieć na względzie, że można wywieść apelację 
nawet mimo niezłożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 329 i 
369 § 2 k.p.c.). Tak więc nie ewentualna wiedza o zamiarze zaskarżenia wyroku, 
lecz o tym, czy środek odwoławczy został wniesiony i jaka jest jego treść, jest dla 
strony przeciwnej istotna, dopiero bowiem wtedy powstaje sytuacja, w której może i 
powinna podjąć się obrony swych praw. Z tej właśnie przyczyny doręczenie odpisu 
środka odwoławczego (zażalenia i apelacji) jest – jako czynność gwarancyjna sądu 
– wyraźnie regulowane (art. 395 § 1 zdanie pierwsze in principio oraz art. 371 w 
związku z art. 4799 § 2 k.p.c.). Poza tym, w wypadku niedostatku wiedzy o toku 
sprawy, strona może w każdej chwili skorzystać z uprawnienia przysługującego na 
podstawie art. 9 i 525 k.p.c. (por. § 102 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 19 listopada 1987 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów 
powszechnych Dz.U. Nr 38, poz. 218 ze zm. – dalej: „regulamin sądów 
powszechnych”). 
Na marginesie, odnosząc się do wątpliwości wyrażonych przez Sąd 
Okręgowy, warto podkreślić, że zawarte w art. 395 § 1 zdanie pierwsze in fine 
wskazanie, iż stronie przeciwnej nie doręcza się odpisu zażalenia dotyczącego 
kwestii określonych w art. 394 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c., jest unormowaniem stanowiącym 
wyjątek od zasady doręczania odpisu zażalenia, nie daje natomiast podstaw do 
generalnego wniosku, że nie doręcza się odpisów pism procesowych stronie 

przeciwnej tylko wtedy, gdy wyraźnie tak stanowi przepis szczególny. Nie ma zatem 
podstaw do kwestionowania poglądu, że w ramach unormowań kodeksu 
postępowania cywilnego uzasadnione jest rozróżnienie na pisma procesowe 
mające znaczenie dla innych osób uczestniczących w procesie – i w związku z tym 
doręczane im w odpisach – oraz pisma, które takiego znaczenia nie mają i dlatego 
doręczeniu nie podlegają. Nawiasem mówiąc, pogląd ten znajduje wsparcie także w 
§ 82 regulaminu sądów powszechnych. 
W konsekwencji należy stwierdzić, że pismo procesowe zawierające wniosek 
o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie podlega doręczeniu stronie przeciwnej ani 
innym osobom uczestniczącym w procesie. Za tym stwierdzeniem, oprócz 
przedstawionych argumentów, przemawia także dotychczasowa wieloletnia 
praktyka sądowa, stanowiąca samoistną wartość procesową; wnioski o 
sporządzenie uzasadnienia wyroku były wnoszone w jednym egzemplarzu, a sądy 
nie wzywały o dołączenie odpisów. Praktyka ta jest kontynuowana poza 
postępowaniem odrębnym w sprawach gospodarczych i próba jej odwrócenia – bez 
ważnego normatywnego powodu – nie może być aprobowana. Jest ona zresztą nie 
wynikiem, jak się nietrafnie podkreśla w piśmiennictwie, „skrajnego formalizmu” 
sądów, lecz po prostu wadliwej wykładni art. 4799 § 1 k.p.c. 
Należy także odwołać się do argumentów historycznych i przypomnieć, że pod 
rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r., w postępowaniu przed sądem 
grodzkim, dopuszczalne było zgłoszenie wniosku, o którym mowa, w formie ustnej 
do protokołu sądowego i sądy nie miały obowiązku zawiadomienia o takim wniosku 
ani strony przeciwnej, ani innych osób (art. 384 § 1 k.p.c.; por. orzeczenie Sądu 
Najwyższego z dnia 24 czerwca 1937 r., C.II. 318/37, „Polski Proces Cywilny” 1937, 
nr 18-19, s. 604). 
W tym stanie rzeczy jako oczywista rysuje się teza, że przewidziany w art. 
4799 § 1 k.p.c. obowiązek dołączenia do pisma procesowego wniesionego do sądu 
dowodu doręczenia drugiej stronie odpisu tego pism albo dowodu wysłania go 
listem poleconym nie dotyczy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tylko 
uzupełniająco – aby rozwiać wszelkie wątpliwości uwypuklone przez Sąd Okręgowy 
– należy zaznaczyć, że przeciwko powyższej tezie nie przemawia bynajmniej § 2 
tego przepisu, podkreślono już bowiem, iż o tym, czy stronie przeciwnej należy 
doręczyć odpis pisma procesowego składanego w sądzie nie rozstrzyga art. 4799 
k.p.c., ale wyłącznie art. 128 k.p.c. Przepis art. 4799 § 1 k.p.c. wprowadza w 

sprawach gospodarczych wyjątek od zasady oficjalności doręczeń ustanowionej w 
art. 131 §1 k.p.c., natomiast art. 4799 § 2 k.p.c. ogranicza ten wyjątek, powracając 
do zasady oficjalności w odniesieniu do określonych w nim pism. W tej sytuacji 
przywoływanie art. 4799 § 2 k.p.c. jako argumentu w rozumowaniu mającym 
prowadzić do konkluzji, że w sprawach gospodarczych strona reprezentowana 
przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego ma doręczać 
bezpośrednio stronie przeciwnej odpis wniosku o sporządzenie uzasadnienia 
wyroku jest chybione, gdyż przesłanką takiego rozumowania jest wadliwe 
założenie, iż stronie przeciwnej w ogóle odpis takiego wniosku należy doręczać. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.