Orzeczenie · 2026-02-24

III CZP 38/25Potrącenie w upadłości i zawieszenie postępowania

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2026-02-24

SNCywilneprawo upadłościoweWysokanajwyższy

upadłośćpotrąceniewierzytelnościsyndykkredytnieważność umowyterminy procesoweterminy materialnoprawnezawieszenie postępowania

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienia prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, dotyczące potrącenia wierzytelności w kontekście postępowania upadłościowego. Pierwsze zagadnienie dotyczyło relacji art. 96 ustawy Prawo upadłościowe (pr.upadł.) do art. 2031 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości o zapłatę. Sąd Najwyższy stwierdził, że oba przepisy regulują odmienne kwestie i nie są konkurencyjne. Skutkiem podniesienia zarzutu potrącenia po terminie określonym w art. 2031 § 2 k.p.c. jest bezskuteczność tej czynności procesowej, natomiast niezachowanie terminu z art. 96 pr.upadł. skutkuje utratą prawa potrącenia. Drugie zagadnienie dotyczyło obowiązku zawieszenia postępowania przez sąd rozpoznający powództwo syndyka do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności potrącenia. Sąd Najwyższy uznał, że sąd powinien zawiesić postępowanie, ponieważ lista wierzytelności, choć nie wiąże poza postępowaniem upadłościowym, wpływa na legitymację syndyka do dochodzenia wierzytelności. Sąd Najwyższy podkreślił również, że oświadczenie o potrąceniu staje się skuteczne z chwilą dojścia do drugiej strony, a nie z chwilą zatwierdzenia listy wierzytelności.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów Prawa upadłościowego i Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących potrącenia wierzytelności w kontekście postępowania upadłościowego, w szczególności relacji między terminami procesowymi a materialnoprawnymi oraz wpływu postępowania upadłościowego na postępowanie cywilne.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z upadłością banku i potrąceniem wierzytelności, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach.

Zagadnienia prawne (2)

Czy art. 96 ustawy Prawo upadłościowe może zostać uznany za lex specialis w stosunku do art. 2031 § 2 k.p.c. w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości o zapłatę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, art. 96 pr.upadł. i art. 2031 § 1 k.p.c. nie są przepisami konkurencyjnymi. Skutkiem podniesienia zarzutu potrącenia po terminie określonym w art. 2031 § 2 k.p.c. jest bezskuteczność tej czynności procesowej, a skutkiem niezachowania terminu z art. 96 pr.upadł. jest utrata prawa potrącenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy rozróżnił charakter i skutki naruszenia terminów określonych w obu przepisach. Art. 2031 § 2 k.p.c. dotyczy terminu procesowego do podniesienia zarzutu potrącenia, którego naruszenie skutkuje bezskutecznością zarzutu w danym procesie. Art. 96 pr.upadł. stanowi termin materialnoprawny, którego niezachowanie skutkuje utratą prawa do potrącenia w stosunku do masy upadłości.

Czy potrącenie w upadłości staje się skuteczne dopiero z chwilą prawomocnego ustalenia i zatwierdzenia listy wierzytelności i czy sąd w procesie cywilnym powinien zawiesić zainicjowane przez syndyka postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do momentu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności kompensaty?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd rozpoznający powództwo syndyka o wierzytelność upadłego powinien zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności zaliczenia wierzytelności pozwanego na poczet wierzytelności upadłego.

Uzasadnienie

Choć lista wierzytelności nie wiąże poza postępowaniem upadłościowym, rozstrzygnięcie o potrąceniu w postępowaniu upadłościowym wpływa na legitymację syndyka do dochodzenia wierzytelności. Uznanie potrącenia przez sędziego-komisarza pozbawia syndyka legitymacji do dochodzenia części wierzytelności, co uzasadnia zawieszenie postępowania cywilnego na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchwała

Strony

Nazwa	Typ	Rola
syndyk masy upadłości Bank S.A. w W.	instytucja	powód
M. F.	osoba_fizyczna	pozwany
M. F.	osoba_fizyczna	powód wzajemny
syndyk masy upadłości Bank S.A. w W.	instytucja	pozwany wzajemny

Przepisy (32)

Główne

pr.upadł. art. 96

Ustawa Prawo upadłościowe

k.p.c. art. 2031 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 2031 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 498 § 1

Kodeks cywilny

pr.upadł. art. 93 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 94

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 95

Ustawa Prawo upadłościowe

Pomocnicze

k.p.c. art. 167

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 177 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.c. art. 498 § 2

Kodeks cywilny

k.c. art. 499

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 316 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 843 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 840 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

pr.upadł. art. 145 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

k.p.c. art. 180 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

pr.upadł. art. 260

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 259 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 259 § 2

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 145

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 146 § 3

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 262 § 2

Ustawa Prawo upadłościowe

k.p.c. art. 365

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 366

Kodeks postępowania cywilnego

pr.upadł. art. 376 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 35

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 236

Ustawa Prawo upadłościowe

k.c. art. 61

Kodeks cywilny

pr.upadł. art. 235

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 256 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 245 § 1

Ustawa Prawo upadłościowe

pr.upadł. art. 245

Ustawa Prawo upadłościowe

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 96 pr.upadł. i art. 2031 § 2 k.p.c. regulują odmienne zagadnienia i nie są przepisami konkurencyjnymi. • Niezachowanie terminu z art. 2031 § 2 k.p.c. skutkuje bezskutecznością zarzutu potrącenia w procesie. • Niezachowanie terminu z art. 96 pr.upadł. skutkuje utratą prawa potrącenia wobec masy upadłości. • Sąd rozpoznający powództwo syndyka powinien zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności potrącenia.

Odrzucone argumenty

Art. 96 pr.upadł. jest lex specialis wobec art. 2031 § 2 k.p.c. • Potrącenie w upadłości staje się skuteczne dopiero z chwilą prawomocnego ustalenia i zatwierdzenia listy wierzytelności. • Sąd w procesie cywilnym nie powinien zawieszać postępowania do momentu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności kompensaty.

Godne uwagi sformułowania

Skutkiem podniesienia zarzutu potrącenia po terminie określonym w art. 2031 § 2 k.p.c. jest bezskuteczność tej czynności procesowej (art. 167 k.p.c.). • Skutkiem niezachowania terminu określonego w art. 96 pr.upadł. jest utrata prawa potrącenia. • Jeżeli nie nastąpiła utrata prawa potrącenia i zarzut potrącenia został podniesiony bez naruszenia ograniczeń z art. 2031 k.p.c., sąd rozpoznający powództwo syndyka o wierzytelność upadłego powinien zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.) do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu upadłościowym o skuteczności zaliczenia wierzytelności pozwanego na poczet wierzytelności upadłego. • Artykuł 2031 k.p.c. i art. 96 pr.upadł. regulują odmienne zagadnienia, czyli nie są konkurencyjne wobec siebie. • Sąd rozpoznający powództwo syndyka przeciwko dłużnikowi upadłego, broniącemu się zarzutem potrącenia, nie jest związany rozstrzygnięciem co do potrącenia dokonanym pośrednio, przez rozstrzygnięcie o wysokości wierzytelności umieszonej na liście.

Skład orzekający

Jacek Grela

przewodniczący

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

członek

Dariusz Pawłyszcze

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa upadłościowego i Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących potrącenia wierzytelności w kontekście postępowania upadłościowego, w szczególności relacji między terminami procesowymi a materialnoprawnymi oraz wpływu postępowania upadłościowego na postępowanie cywilne."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z upadłością banku i potrąceniem wierzytelności, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy złożonych zagadnień proceduralnych i materialnoprawnych związanych z upadłością i potrąceniem, które są kluczowe dla praktyków prawa upadłościowego i cywilnego. Rozstrzygnięcie SN wyjaśnia wątpliwości interpretacyjne.

“Upadłość banku a potrącenie: Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady!”

Dane finansowe

WPS: 600 000 PLN

zwrot sumy wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu: 600 000 PLN

zwrot spłat kredytu: 54 531,06 CHF

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników