III CZP 29/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zagadnienia prawnego, czy wartość gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin powinna być uwzględniana przy ustalaniu zachowku. Powód, syn spadkodawcy, domagał się zasądzenia zachowku od swojego brata, który otrzymał gospodarstwo rolne od ojca na podstawie wspomnianej ustawy. Sąd Najwyższy, rozstrzygając przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie, szczegółowo analizował charakter prawny umowy przekazania gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że umowa ta, mimo nieodpłatności, różni się od umowy darowizny uregulowanej w Kodeksie cywilnym. Jest to umowa swoista, ukształtowana w celu zapewnienia rolnikom świadczeń emerytalno-rentowych oraz efektywniejszego gospodarowania. Z uwagi na odrębność tej umowy od darowizny, Sąd Najwyższy uznał, że jej wartość nie podlega doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c. Uchwała stanowi, że przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie podstawy zachowku w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Dotyczy umów zawartych na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. lub podobnych przepisów dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników.
Zagadnienia prawne (1)
Czy wartość gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego, zawartej w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, uwzględnia się przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał umowę przekazania gospodarstwa rolnego następcy za odrębną od umowy darowizny, mimo jej nieodpłatności. Charakter tej umowy, ukształtowany przez przepisy szczególne, ma na celu zapewnienie świadczeń emerytalno-rentowych rolnikom i efektywne gospodarowanie. Z tego względu jej wartość nie podlega doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. T. | osoba_fizyczna | powód |
| M. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Użyte pojęcie darowizny odnosi się do umowy uregulowanej w art. 888 k.c., a nie do umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy.
u.s.r.in. art. 59
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Umowa zawarta w trybie tego przepisu nie jest traktowana jako darowizna na potrzeby ustalenia zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 994
Kodeks cywilny
k.c. art. 888
Kodeks cywilny
u.s.r.in. art. 48
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 50
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 51
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 56
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r. art. 84
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
u.s.r. art. 119 § 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
k.p.c. art. 390
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, mimo nieodpłatności, ma odrębny charakter prawny od umowy darowizny. • Charakter prawny umowy przekazania jest ukształtowany przez przepisy szczególne, mające na celu zabezpieczenie świadczeń emerytalno-rentowych i efektywne gospodarowanie. • Wartość gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawie ustawy z 1982 r. nie podlega doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c.
Odrzucone argumenty
Wykładnia językowa art. 993 k.c. nie może być pogodzona z zasadą sprawiedliwości społecznej, ponieważ sytuacja otrzymującego gospodarstwo rolne jest tożsama z sytuacją obdarowanego. • Umowa przekazania gospodarstwa rolnego powinna być traktowana analogicznie do umowy darowizny na potrzeby ustalenia zachowku.
Godne uwagi sformułowania
Przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. • Charakter prawny umowy przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz następcy określony został w orzecznictwie jako rodzaj umowy o charakterze cywilnoprawnym, odmienny od umów przeniesienia własności wymienionych w części szczegółowej księgi trzeciej kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. • Nieodpłatność umowy przekazania, będąca jedną z wielu cech umowy, wiązała się przecież z możliwością uzyskania świadczeń przez rolnika, dążeniem do podniesienia rentowności gospodarstwa rolnego.
Skład orzekający
Mirosław Bączyk
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy zachowku w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawartych na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. lub podobnych przepisów dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia w prawie spadkowym, które ma praktyczne znaczenie dla wielu osób związanych z rolnictwem i dziedziczeniem. Wyjaśnia skomplikowane relacje między różnymi formami przekazania majątku.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego chroni przed roszczeniami o zachowek?”
Dane finansowe
WPS: 165 767 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.