III CZP 29/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące uwzględniania wartości gospodarstwa rolnego przy ustalaniu zachowku. Sprawa wywodziła się z powództwa A. T. przeciwko M. T. o zapłatę zachowku, gdzie spadkodawca W. T. przekazał synowi M. T. gospodarstwo rolne na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości prawne, przedstawiając sprawę do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Kluczowe pytanie brzmiało, czy wartość przekazanego gospodarstwa rolnego uwzględnia się przy ustalaniu zachowku. Sąd Najwyższy, analizując charakter prawny umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie wskazanej ustawy, stwierdził, że jest ona odrębna od umowy darowizny, mimo pewnych podobieństw, jak nieodpłatność. Podkreślono, że umowa ta ma na celu zabezpieczenie świadczeń emerytalno-rentowych dla rolnika oraz zapewnienie efektywnego gospodarowania. W związku z tym, że umowa przekazania nie jest darowizną w rozumieniu Kodeksu cywilnego, jej wartość nie jest doliczana do substratu zachowku zgodnie z art. 993 k.c. Uchwała ta potwierdza utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej kwestii.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że wartość gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest wliczana do substratu zachowku.
Dotyczy umów przekazania gospodarstwa rolnego zawartych na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. lub podobnych, wcześniejszych regulacji dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników.
Zagadnienia prawne (1)
Czy wartość gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego, zawartej w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, uwzględnia się przy ustalaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Uzasadnienie
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy na podstawie ustawy z 1982 r. jest odrębnym typem umowy cywilnoprawnej, różniącym się od umowy darowizny. Jej cel i charakter prawny, związany z zabezpieczeniem świadczeń emerytalno-rentowych, sprawiają, że nie podlega ona przepisom Kodeksu cywilnego dotyczącym darowizn, w tym doliczaniu do substratu zachowku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. T. | osoba_fizyczna | powód |
| M. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| W. T. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Użyte w art. 993 k.c. pojęcie darowizny odnosi się do umowy uregulowanej w art. 888 k.c., a nie do umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy.
u.s.r.in. art. 59
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Umowa przekazania własności gospodarstwa rolnego na podstawie tej ustawy jest odrębnym typem umowy.
Pomocnicze
k.c. art. 994
Kodeks cywilny
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
k.c. art. 888
Kodeks cywilny
k.c. art. 889
Kodeks cywilny
u.s.r.in. art. 2 pkt 6a
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Definiuje przekazanie gospodarstwa rolnego jako nieodpłatne przeniesienie posiadania lub własności na rzecz następcy.
u.s.r.in. art. 50
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 48
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Określa przesłanki dla następcy.
u.s.r.in. art. 51
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 16 ust. 3
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
u.s.r.in. art. 56 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Ustawa z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność państwa oraz zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych gospodarstw i ich rodzin
Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin art. 75 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 84 i nast.
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 119 ust. 2
Ustanawia ochronę rolnika przekazującego gospodarstwo.
Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw art. 1 pkt 15
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy na podstawie ustawy z 1982 r. jest odrębnym typem umowy cywilnoprawnej, różniącym się od umowy darowizny. • Charakter prawny umowy przekazania, związany z zabezpieczeniem świadczeń emerytalno-rentowych i celem gospodarczym, wyklucza stosowanie do niej przepisów Kodeksu cywilnego o darowiźnie. • Nieodpłatność umowy przekazania nie jest jej dominującą cechą i nie przesądza o jej tożsamości z darowizną. • Ustawodawca świadomie wprowadził odrębny typ umowy, nie modyfikując przepisów o zachowku w tym zakresie.
Odrzucone argumenty
Interpretacja art. 993 k.c. oparta wyłącznie na nieodpłatności świadczenia spadkodawcy powinna obejmować również umowę przekazania gospodarstwa rolnego. • Sytuacja otrzymującego gospodarstwo rolne jest tożsama z sytuacją obdarowanego, co przemawia za uwzględnieniem wartości gospodarstwa przy ustalaniu zachowku.
Godne uwagi sformułowania
Przy ustalaniu zachowku nie uwzględnia się wartości gospodarstwa rolnego przekazanego przez spadkodawcę następcy na podstawie umowy przewidzianej w art. 59 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. • Umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy na gruncie ustawy z 1982 r. jest swoistym rodzajem umowy, różnym od umowy darowizny. • Nieodpłatność umowy przekazania nie jest wyłącznym atrybutem umowy ani nawet jej dominującą cechą. • Użyte w art. 993 k.c. pojęcie darowizny odnosi się do umowy uregulowanej w art. 888 k.c.
Skład orzekający
Mirosław Bączyk
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że wartość gospodarstwa rolnego przekazanego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest wliczana do substratu zachowku."
Ograniczenia: Dotyczy umów przekazania gospodarstwa rolnego zawartych na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. lub podobnych, wcześniejszych regulacji dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia w prawie spadkowym, które ma praktyczne znaczenie dla wielu osób związanych z rolnictwem i dziedziczeniem. Wyjaśnia złożoną kwestię prawną dotyczącą specyficznej umowy.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego synowi pozbawia pozostałe dzieci prawa do zachowku? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 165 767 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.