III CZP 20/25
UCHWAŁA
3 października 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca)
SSN Karol Weitz
Protokolant Katarzyna Banaś
na posiedzeniu jawnym 3 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku T. W.
z udziałem M. B.
o wykonanie kontaktów z małoletnimi Z. W. i U. W.,
na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Krakowie
postanowieniem z 28 marca 2025 r., XI 1Cz 142/23,
zagadnienia prawnego:
„Czy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22
czerwca 2022 roku wydanego w sprawie SK 3/20 /Dz.U.2022.1371/
możliwe jest nakazanie zapłaty na podstawie art. 59816 § 1 kpc
w sytuacji, gdy niewłaściwe wykonywanie przez rodzica sprawującego
pieczę nad dzieckiem obowiązków wynikających z orzeczenia
regulującego kontakty z dzieckiem drugiego rodzica związane jest
z zachowaniem dziecka, które jest wynikiem postępowania zarówno
rodzica
sprawującego
pieczę
nad
dzieckiem
jak
i
rodzica
uprawnionego do kontaktów z dzieckiem?”.
podjął uchwałę:
Okoliczność, że rodzic sprawujący pieczę nad dzieckiem nie
wypełnia obowiązku w przedmiocie kontaktów ze względu na
postawę dziecka, nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy
pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów
III CZP 20/25
2
(art. 59816 § 1 k.p.c.) także wtedy, gdy postawa dziecka wynika
z zachowań obojga rodziców.
Roman Trzaskowski Paweł Grzegorczyk Karol Weitz
[r.g.]
Postanowieniem z dnia 19 marca 2021 r. Sąd Rejonowy w […] zagroził
uczestnice A.B. nakazaniem zapłaty na rzecz wnioskodawcy T.W. kwoty 1.000 zł
(dalej – „Postanowienie w sprawie zagrożenia nakazem zapłaty”) za „za
każdorazowe uniemożliwienie (nieprawidłowe przygotowanie dzieci) T.W. widzenia
z małoletnimi córkami U.W. ur. […] i Z.W. ur. […] wynikającego z pkt. III wyroku
Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny- Rodzinny z dnia 27.02.2018
roku do sygnatury akt XIC 3702/16” (dalej – „Wyrok z 2018 r.”).
Sąd ustalił m.in., że zgodnie z Wyrokiem z 2018 r. wnioskodawca ma prawo
do kontaktów ze swoimi małoletnimi córkami w każdy piątek od godziny 16:00 do
godziny 18:00 na terenie Specjalistycznej Poradni […] w […] w obecności
pracownika poradni, a bez obecności uczestniczki, która zobowiązana jest do
przygotowania małoletnich do kontaktów z ojcem oraz stawiania się z córkami w
terminach ustalonych na kontakty, wnioskodawca zaś zobowiązany jest do
punktualnego przybycia na miejsce kontaktów w wyznaczonych terminach, a także
poinformowania uczestniczki o braku możliwości stawienia się na kontakty co
najmniej na jeden dzień przed planowanym kontaktem.
Kontakty te nie przebiegały prawidłowo, gdyż dziewczynki manifestowały
swoją niechęć do spotkań z ojcem. Tym niemniej wnioski ojca i matki o zmianę
wyroku rozwodowego w zakresie wykonywania kontaktów z małoletnimi córkami
zostały oddalone, gdyż Sądy uznały, że dotychczasowy sposób ich uregulowania
najlepiej odpowiada dobru córek; na głębszym poziomie emocjonalnym ujawniają
one poczucie straty i tęsknotę za ojcem w życiu codziennym (postanowienie Sądu
III CZP 20/25
3
Rejonowego w […] z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt. IV Nsm 930/18 oraz
postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 12 stycznia 2021 r., Sygn. akt
XI 1Ca 457/20).
Stosownie do dalszych ustaleń małoletnie zostały wciągnięte przez matkę
i jej rodzinę w konflikt między rodzicami, żywią niechęć do ojca, nie chcą się z nim
kontaktować, chociaż nie wyrządził im żadnej krzywdy, a jedynie z przekazów
młodsza córka wie, że „kiedyś” zachowywał się niewłaściwie. W konsekwencji
kontakty z ojcem od początku miały burzliwy przebieg, zasadniczo kończyły się
wyjściem małoletnich z pokoju spotkań.
Sąd ocenił, że uczestniczka jako osoba mająca największy wpływ na
postawę córek odnośnie tych kontaktów, powinna – pomijając wolę samych dzieci -
dołożyć odpowiednich starań, aby nastawić je pozytywnie i przekonać do ich
realizacji,
w
razie
potrzeby
korzystając
z
pomocy
psychologa
(terapii
psychologicznej ukierunkowanej na poprawę relacji dzieci z ojcem) lub podjąć
działania celem pozyskania wyższych kompetencji rodzicielskich. Tymczasem
uczestniczka
w
sposób
zawiniony
uchybiła
obowiązkowi
przygotowania
psychicznego małoletnich do spotkań z ojcem.
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie
oddalił zażalenie uczestniczki na postanowienie Sądu Rejonowego w […] z dnia 19
marca 2021 r.
Ponieważ kontakty nadal nie przebiegały prawidłowo, wnioskiem datowanym
na dzień 25 kwietnia 2022 r. wnioskodawca wniósł o nakazanie uczestniczce
zapłaty na jego rzecz kwoty 20.000 zł za dwudziestokrotne naruszenie przez
uczestniczkę jej obowiązków.
Postanowieniem z dnia 3 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w […] oddalił
wniosek. Ustalił m.in., że kontakty wnioskodawcy z małoletnimi są co do zasady
realizowane, choć małoletnie nie chcą tych kontaktów, denerwują się nimi, mają do
ojca stosunek negatywny, zarzucają mu kłamstwa i zachowania agresywne
w przeszłości wobec matki, pozostają w napięciu emocjonalnym, w związku z czym
spotkania z nim trwają krótko. Sąd ocenił, że uczestniczka wywiązuje się
dostatecznie z powierzonej jej roli do przygotowania małoletnich do kontaktów
III CZP 20/25
4
z ojcem oraz stawienia się z córkami w terminach ustalonych na kontakty z ojcem
we wskazanym miejscu. Uznał, że ze względu na wrogie postawy byłych
małżonków wobec siebie nie sposób obarczyć winą tylko jednego z rodziców za
niechęć małoletnich do spotkań z ojcem.
Rozpatrując zażalenie wnioskodawcy, Sąd Okręgowy powziął wątpliwość,
czy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r.,
SK 3/20, możliwe jest nakazanie zapłaty na podstawie art. 59816 § 1 k.p.c.
w sytuacji, gdy niewłaściwe wykonywanie przez rodzica sprawującego pieczę nad
dzieckiem
obowiązków
wynikających
z
orzeczenia
regulującego
kontakty
z dzieckiem drugiego rodzica związane jest z zachowaniem dziecka, które jest
wynikiem postępowania zarówno rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem, jak
i rodzica uprawnionego do kontaktów z dzieckiem i przedstawił ją, postanowieniem
z dnia 28 marca 2025 r., na podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 3 i z art.
13 § 2 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia jako zagadnienie prawne.
W uzasadnieniu zauważył, że mimo iż przebieg kontaktów wnioskodawcy
z małoletnimi po wydaniu Postanowienia w sprawie zagrożenia nakazem zapłaty,
praktycznie nie różnił się od przebiegu tych kontaktów przed wydaniem tego
Postanowienia - małoletnie były przywożone do Poradni przez uczestniczkę, ale
nie chciały rozmawiać z ojcem i po kilku lub kilkunastu minutach decydowały się na
opuszczenie poradni - Sąd pierwszej instancji uznał, że nie ma podstaw do
nakazania uczestniczce zapłaty na rzecz wnioskodawcy, pozostając pod
fundamentalnym wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca
2022 r. w sprawie SK 3/20.
Sąd odwoławczy nie miał wątpliwości, że kontakty wnioskodawcy z córkami
nie przebiegały w sposób zgodny z Wyrokiem z 2018 r., gdyż trwały zdecydowanie
krócej niż wynika to z ich sądowego uregulowania. Wprawdzie przedwczesne
wychodzenie małoletnich z pomieszczenia przeznaczonego do kontaktów nie było
bezpośrednio wywoływane przez uczestniczkę – nie brała ona udziału w kontaktach
- ale jako główny opiekun córek miała na nie największy wpływ. Tymczasem jest
negatywnie nastawiona do ich kontaktów z wnioskodawcą, pozostając z nim
w głębokim konflikcie i oceniając bardzo negatywnie, czego nie ukrywa przed
III CZP 20/25
5
córkami. Małoletnie zaś utożsamiają się z postawą matki, przyjmując jej stosunek
do ojca.
Z drugiej strony na niechęć córek do kontaktów z ojcem wpływają także ich
wspomnienia z nieprzyjemnych dla nich zachowań wnioskodawcy w przeszłości, co
sprawia, że nie można stwierdzić, iż ich negatywne nastawienie do spotkań z ojcem
jest w 100 % wynikiem postępowania matki. Tym niemniej Sąd Okręgowy uznał, że
niewłaściwe postępowanie wnioskodawcy w obecności małoletnich, które zdarzyło
się przed wielu laty, nie miałoby istotnego wpływu na nastawienie małoletnich do
kontaktów z ojcem w ostatnich latach, gdyby nie negatywne nastawienie do tych
kontaktów uczestniczki i nie izolowanie małoletnich od niego.
Zdaniem
Sądu
odwoławczego,
skoro
uczestniczce
zagrożono
już
nakazaniem zapłaty, a po wydaniu tego orzeczenia nadal – wbrew obowiązkowi
wynikającemu z Wyroku z 2018 r. – nie przygotowywała ona córek emocjonalnie do
kontaktów z ojcem, literalna wykładnia art. 59816 § 1 k.p.c. uzasadniałaby
nakazanie jej zapłaty na rzecz wnioskodawcy stosownej sumy pieniężnej.
Wątpliwość wiąże się jednak z tym, że zrywanie przez córki spotkań z ojcem
wynika też z jego przeszłych zachowań. W takiej zaś sytuacji powstaje problem, jak
rozumieć skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego: czy w jego świetle jedynie brak
jakiegokolwiek wpływu rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem na zachowanie
dziecka sabotujące kontakty z drugim rodzicem wyłącza możliwość zastosowania
art. 59816 § 1 k.p.c., czy też możliwość nakazania zapłaty wyłączona jest już wtedy,
gdy na zachowanie dziecka ma wpływ zachowanie rodzica uprawnionego do
kontaktów i to niezależnie od tego, kiedy to zachowanie miało miejsce oraz jak
istotny wpływ miało na zachowanie dziecka.
Biorąc ponadto pod uwagę brak orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczących
tej kwestii, Sąd odwoławczy dostrzegł potrzebę przedstawienia swej wątpliwości
temu Sądowi do rozstrzygnięcia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wbrew założeniu Sądu odwoławczego istotne w sprawie jest nie tyle
dookreślenie wpływu – z wielu względów kontrowersyjnego - stanowiska
III CZP 20/25
6
wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 3/20 na stosowanie art.
59816 § 1 k.p.c., ile wykładnia samego art. 59816 § 1 k.p.c.
W związku z tym należy zwrócić uwagę, że w ujęciu systemowym kluczowe
znaczenie ma odróżnienie dwóch faz postępowania dotyczącego wykonywania
kontaktów z dzieckiem: fazy rozstrzygającej i fazy realizacyjnej (wykonawczej) (por.
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 25/13, OSNC 2013,
Nr 12, poz. 140, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r.,
II CNP 5/15, niepubl.). Stosownie do tego rozróżnienia wszelkie uwarunkowania
kontaktów powinny być co do zasady rozpatrywane w ramach postępowania
rozstrzygającego, zmierzającego do uregulowania kontaktów rodzica z dzieckiem
albo do zmiany tego uregulowania. To właśnie w tym postępowaniu należy
rozważyć, jaki sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem najpełniej realizuje jego
dobro (art. 113 i n. k.r.o.), biorąc pod uwagę m.in. stanowisko dziecka, jego relacje
z osobą ubiegającą się o kontakty, uwarunkowania psychologiczne oraz wszelkie
przeciwwskazania do kontaktów (por. uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej
kodeks postępowania cywilnego, Sejm VI Kadencji, druk sejmowy nr 3063), a więc
także przyczyny ewentualnej niechęci dziecka w odniesieniu do tych kontaktów
oraz wzrastającą z wiekiem autonomię dziecka w tym względzie.
Jak długo kontakty są uregulowane w określony sposób, tak długo powinny
być wykonywane, a zabezpieczeniu tego wykonania służą m.in. przynależące do
fazy realizacyjnej (wykonawczej) instrumenty przewidziane w art. 59815 i art. 59816
k.p.c. Zgodnie z rozpowszechnionych stanowiskiem uregulowane w art. 59815 i n.
k.p.c. postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem jest sui generis
postępowaniem rozpoznawczym, obejmującym tylko fazę wykonawczą (por.
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 25/13, OSNC 2013, nr
12, poz. 140 i z dnia 13 kwietnia 2022 r., III CZP 76/22, OSNC 2023, nr 1, poz. 1
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2021 r., III CZP 47/20,
niepubl.). Stosownie zaś do zasady wyłączającej merytoryczne badanie sprawy
w stadium wykonawczym postępowania – stojącej na straży sprawności
postępowania wykonawczego i efektywnego funkcjonowania środków ochrony
prawa - stosowanie tych instrumentów nie powinno przybierać postaci
konkurencyjnego względem postępowania rozpoznawczego trybu korygowania
III CZP 20/25
7
orzeczenia o kontaktach przez swoiste obezwładnianie tego orzeczenia
(wyłączenie możliwości jego wyegzekwowania) z odwołaniem do dodatkowych
okoliczności, takich jak to, czy niewykonanie albo niewłaściwie wykonanie
obowiązków w przedmiocie kontaktów z dzieckiem jest zawinione przez rodzica,
pod którego pieczą dziecko pozostaje, albo czy dziecko nie wyraża chęci takich
spotkań.
Tym niemniej zasada ta nie oznacza, że sąd opiekuńczy – wyjątkowo
pełniący
w
rozpatrywanym
postępowaniu
funkcję
organu
egzekucyjnego
i dysponujący szerszą od niego kognicją (por. np. uchwała Sądu Najwyższego
z dnia 13 kwietnia 2022 r., III CZP 76/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 107) – jest
zmuszony zignorować nowe okoliczności, które po uregulowaniu kontaktów
sprawiły, iż nie mogą być one prawidłowo realizowane (np. radykalna zmiana
nastawienia dziecka do kontaktu z rodzicem związana ze wzrostem jego
samodzielności
i
autonomii
lub
niewłaściwym
postępowaniem
rodzica
uprawnionego do kontaktów). Ujawnienie takich okoliczności powinno prowadzić do
zainicjowania, choćby z urzędu (por. art. 570 k.p.c.), postępowania zmierzającego
do zmiany uregulowania kontaktów. Orzeczenia bowiem stanowiące podstawę
wykonania kontaktów mimo prawomocności mogą być zmieniane przez sąd, jeżeli
wymaga tego dobro dziecka (por. art. 577 k.p.c. i art. 1135 k.r.o.). W takim
postępowaniu Sąd może m.in., na podstawie art. 755 § 1 pkt 3 k.p.c., udzielić
zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania zmierzającego do wykonania
kontaktów z dzieckiem.
Jednakże in casu Sąd odwoławczy stwierdził, że okoliczności dotyczące
realizacji kontaktów właściwie nie podlegały istotnym zmianom, co dotyczy zarówno
nieprawidłowego przebiegu tych kontaktów, jak i przyczyn tych nieprawidłowości;
w szczególności okoliczności te miał na względzie sąd opiekuńczy, oddalając
wniosek obojga rodziców o zmianę rozstrzygnięcia o kontaktach zawartego
w Wyroku z 2018 r. Przemawia to zdecydowanie przeciwko odstąpieniu od
wymuszenia realizacji kontaktów w trybie określonym w art. 59816 § 1 k.p.c. Nie
można bowiem przyjąć, że te same okoliczności, które ani nie zapobiegły
uregulowaniu kontaktów w określony sposób ani nie doprowadziły do zmiany tego
uregulowania, miałyby następnie usprawiedliwiać zaniedbania uczestniczki.
III CZP 20/25
8
Przeciw takiemu odstąpieniu przemawia też w okolicznościach niniejszej
sprawy jednoznacznie stwierdzony przez Sąd Okręgowy istotny wpływ rodzica
sprawującego pieczę na dziećmi na brak możliwości prawidłowej realizacji
kontaktów w zestawieniu z drugorzędnym, nieznacznym przyczynieniem się rodzica
uprawnionego do kontaktów. Stosownie bowiem do ustaleń i ocen Sądu
odwoławczego wnioskodawca nie może realizować swego prawa do kontaktów
z córkami ze względu na ich niechętną postawę, a niechęć ta jest głównie
wywołana przez uczestniczkę, sprawującą pieczę nad dziećmi. Wprawdzie Sąd
stwierdził również, że pewien wpływ mogą mieć w tym względzie także zachowania
wnioskodawcy sprzed wielu laty, jednakże wyraźnie wskazał, iż jego postępowanie
nie miałoby istotnego wpływu na nastawienie małoletnich do kontaktów z ojcem
w ostatnich latach, gdyby nie negatywne nastawienie do tych kontaktów
uczestniczki i nieizolowanie małoletnich od niego. W innej sytuacji, tj. gdyby
przyczynienie rodzica uprawnionego do kontaktów było istotne, mogłoby to
stanowić okoliczność przemawiającą za obniżeniem zasądzanej sumy pieniężnej
na podstawie art. 59816 § 1 zd. 2 k.c.
Z tych względów, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak
na wstępie.
Paweł Grzegorczyk Karol Weitz Roman Trzaskowski
(K.L.)
[r.g.]Pełny tekst orzeczenia
III CZP 20/25
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.