III CZP 17/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w powiększonym składzie rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Najwyższy w składzie trzyosobowym, dotyczące kryterium waloryzacji sumy gwarancyjnej w umowie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych na podstawie art. 357(1) k.c. Wątpliwości dotyczyły tego, czy aktualna wysokość sumy gwarancyjnej, wynikająca z przepisów obowiązujących w chwili orzekania, może stanowić jedyne kryterium takiej waloryzacji. Sąd Najwyższy przypomniał ugruntowaną linię orzeczniczą dopuszczającą modyfikację sumy gwarancyjnej w oparciu o art. 357(1) k.c. w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków. Podkreślono jednak, że klauzula ta wymaga uwzględnienia interesów stron i zasad współżycia społecznego, co oznacza, że nie można obciążać jednej strony (ubezpieczyciela) konsekwencjami zmiany bez uwzględnienia jej sytuacji. Sąd wskazał, że systematyczny wzrost wysokości sum gwarancyjnych, również pod wpływem prawa unijnego, nie wymusza automatycznej weryfikacji istniejących stosunków zobowiązaniowych i nie oddziałuje na wcześniej zawarte umowy. W konsekwencji, uchwała stwierdza, że aktualna wysokość sumy gwarancyjnej nie może być jedynym kryterium waloryzacji, choć sąd musi ją uwzględniać przy ocenie konkretnej sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że aktualna suma gwarancyjna w OC komunikacyjnym nie może być jedynym kryterium waloryzacji na podstawie art. 357(1) k.c., z uwagi na konieczność uwzględnienia interesów stron i zasad współżycia społecznego.
Dotyczy konkretnie waloryzacji sumy gwarancyjnej w obowiązkowym ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych na podstawie art. 357(1) k.c. Wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (1)
Czy w przypadku waloryzacji, na podstawie art. 357(1) § 1 k.c., sumy gwarancyjnej określonej w umowie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, wynikającej z nieobowiązujących już przepisów przewidujących niższą jej wysokość, niż przepisy obowiązujące w chwili orzekania, kryterium waloryzacji stanowi aktualna wysokość sumy gwarancyjnej dla umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych określona w przepisach obowiązujących w chwili orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wysokość sumy gwarancyjnej dla umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych określona w przepisach obowiązujących w chwili orzekania nie może stanowić jedynego kryterium waloryzacji na podstawie art. 357(1) k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że automatyczne przyjęcie aktualnej sumy gwarancyjnej jako jedynego kryterium waloryzacji jest sprzeczne z naturą art. 357(1) k.c., który wymaga rozważenia interesów stron i zasad współżycia społecznego. Ponadto, systematyczny wzrost sum gwarancyjnych nie wymusza automatycznej weryfikacji istniejących umów, a przepisy podnoszące te sumy nie oddziaływały na umowy zawarte wcześniej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń […] spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 357 § § 1
Kodeks cywilny
Pozwala na modyfikację treści stosunku prawnego w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków, po rozważeniu interesów stron i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 17
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przekazania zagadnienia prawnego powiększonemu składowi Sądu Najwyższego.
u.u.o. art. 22a
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Informuje o możliwości wyczerpania sumy gwarancyjnej i możliwości wytoczenia powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego na podstawie art. 357(1) k.c., ale nie określa kryterium modyfikacji.
u.s.u.o.p. art. 1 § ust. 1
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 r.
Określa zakres przedmiotowy ustawy dotyczący umów zawartych przed 1 stycznia 2006 r.
u.s.u.o.p. art. 2
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 r.
Przyznaje poszkodowanym roszczenie o rentę do UFG, wyłączając możliwość ubiegania się o rentę, gdy zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do wypłaty na podstawie orzeczenia sądu ustalającego inną wysokość sumy gwarancyjnej.
k.c. art. 358 § § 3
Kodeks cywilny
Nie ma zastosowania w sprawach o świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia OC rolników, w których określono wysokość sumy gwarancyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Aktualna wysokość sumy gwarancyjnej nie może być jedynym kryterium waloryzacji na podstawie art. 357(1) k.c., ponieważ wymaga to rozważenia interesów stron i zasad współżycia społecznego. • Systematyczny wzrost wysokości sum gwarancyjnych nie wymusza automatycznej weryfikacji istniejących stosunków zobowiązaniowych. • Przepisy podnoszące wysokość minimalnej sumy gwarancyjnej nie oddziaływały na wcześniej zawarte umowy.
Odrzucone argumenty
Aktualna wysokość sumy gwarancyjnej dla umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych określona w przepisach obowiązujących w chwili orzekania stanowi jedyne kryterium waloryzacji na podstawie art. 357(1) k.c.
Godne uwagi sformułowania
kryterium waloryzacji stanowi aktualna wysokość sumy gwarancyjnej • nie może stanowić jedynego kryterium waloryzacji • wyjątkowy charakter art. 357(1) k.c. ... nie przystaje do zastosowanego kryterium • przywrócenie stanu równowagi istniejącego w czasie zawierania umowy • nie może być wykorzystywana automatycznie • nie może też budować przekonania, że aktualna wysokość sumy gwarancyjnej może być bezrefleksyjnie pomijana
Skład orzekający
Tomasz Szanciło
przewodniczący
Adam Doliwa
członek
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
członek
Krzysztof Grzesiowski
członek
Dariusz Pawłyszcze
członek
Piotr Telusiewicz
sprawozdawca
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że aktualna suma gwarancyjna w OC komunikacyjnym nie może być jedynym kryterium waloryzacji na podstawie art. 357(1) k.c., z uwagi na konieczność uwzględnienia interesów stron i zasad współżycia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnie waloryzacji sumy gwarancyjnej w obowiązkowym ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych na podstawie art. 357(1) k.c. Wymaga indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN dotyczące kluczowej kwestii waloryzacji sum gwarancyjnych w OC komunikacyjnym, mającej bezpośrednie przełożenie na ochronę poszkodowanych i odpowiedzialność ubezpieczycieli. Wyjaśnia złożone zagadnienie prawne w przystępny sposób.
“Suma gwarancyjna w OC komunikacyjnym: Czy sąd może ją dowolnie podnieść? Wyjaśnia Sąd Najwyższy.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.