III CZP 126/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozpatrzył zagadnienie prawne przedstawione przez Rzecznika Finansowego dotyczące charakteru umowy o kredyt bankowy. Rzecznik Finansowy wskazał na rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, które miały wpływ na możliwość zastosowania prawa zatrzymania w przypadku stwierdzenia nieważności (bezskuteczności) umowy kredytu. Jedno stanowisko uznawało umowę kredytu za wzajemną, podczas gdy drugie za dwustronnie zobowiązującą, ale nie wzajemną. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu cywilnego (art. 487 § 2 k.c.) oraz ustawy Prawo bankowe, a także uwzględniając orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące ochrony konsumentów, podjął uchwałę, w której stwierdził, że umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c. Podkreślono, że kluczowe dla tej kwalifikacji jest zobowiązanie obu stron do świadczenia, gdzie świadczenie jednej strony ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej, co ma miejsce w przypadku kredytu bankowego, gdzie bank udostępnia środki, a kredytobiorca zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z odsetkami i prowizją. Uchwała ta ma istotne znaczenie praktyczne dla rozliczeń stron w przypadku upadku umowy kredytowej, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumentów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (1)
Czy umowa o kredyt bankowy, jako umowa nazwana, uregulowana poza kodeksem cywilnym w ustawie Prawo bankowe, jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa kredytu bankowego spełnia definicję umowy wzajemnej z art. 487 § 2 k.c., ponieważ obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich (udostępnienie środków przez bank) ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (zwrot kapitału wraz z odsetkami i prowizją). Podkreślono, że dla tej kwalifikacji nie jest konieczne, aby świadczenia były różnego rodzaju, a wystarczające jest, aby były one wzajemnie powiązane i stanowiły dla siebie ekwiwalent, co ma miejsce w przypadku kredytu, gdzie bank otrzymuje wynagrodzenie za udostępnienie kapitału.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Finansowy | instytucja | wnioskodawca |
| Prokurator Prokuratury Krajowej | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (5)
Główne
k.c. art. 487 § § 2
Kodeks cywilny
Definicja umowy wzajemnej, gdzie obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej.
pr. bank. art. 69 § ust. 1
Ustawa - Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu bankowego, zgodnie z którą bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony kwotę środków pieniężnych, a kredytobiorca zobowiązuje się do zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami i prowizją.
Pomocnicze
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania w przypadku nieważności umowy wzajemnej.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania w przypadku nieważności umowy wzajemnej.
u.SN art. 83 § § 1 i 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna wniosku Rzecznika Finansowego o podjęcie uchwały.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa kredytu bankowego jest umową wzajemną, ponieważ świadczenie banku (udostępnienie środków) jest odpowiednikiem świadczenia kredytobiorcy (zwrot kapitału z odsetkami i prowizją). • Definicja umowy wzajemnej z art. 487 § 2 k.c. nie wymaga różnego rodzaju świadczeń, a jedynie ich wzajemnego powiązania i ekwiwalentności. • Prawo zatrzymania, jako instytucja związana z umowami wzajemnymi, może być stosowane w przypadku nieważności umowy kredytu.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu bankowego jest umową dwustronnie zobowiązującą, ale nie wzajemną, gdyż świadczenia stron są rodzajowo tożsame (pieniądz).
Godne uwagi sformułowania
Umowa o kredyt bankowy (...) jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c. • Do istoty umowy wzajemnej należy ekwiwalentność świadczeń, przy czym decydujące znaczenie ma ich subiektywna, a nie rzeczywista wartość. • Charakterystyczna dla umowy kredytu jest to, że podstawowe obowiązki obu stron i treść ich świadczeń są różne, natomiast identyczny jest jedynie przedmiot świadczenia, a zatem inaczej niż w przypadku umowy zamiany... • Dla oceny umowy kredytu jako umowy wzajemnej nie ma też znaczenia okoliczność, że kredytodawca uzyskuje ekwiwalent swojego wzajemnego świadczenia sukcesywnie i częściami...
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący-sprawozdawca
Paweł Grzegorczyk
członek
Monika Koba
członek
Grzegorz Misiurek
członek
Agnieszka Piotrowska
członek
Marta Romańska
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzyga fundamentalne zagadnienie prawne dotyczące charakteru umowy kredytu bankowego, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę stosowania prawa, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumentów i rozliczeń po stwierdzeniu abuzywności umów.
“Umowa kredytu bankowego to jednak umowa wzajemna – kluczowa uchwała Sądu Najwyższego!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.