III CZP 102/06

Uchwała z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 102/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja S. przeciwko "L." sp. z o.o. z 
siedzibą w K. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 21 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 25 lipca 2006 r.: 
1. "Czy do biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot podwójnego 
zadatku wynikającego z umowy przedwstępnej, zawartej przed wejściem w życie 
nowelizacji art. 390 § 3 k.c. dokonanej ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. (Dz.U. Nr 49, 
poz. 408) i powstałego przed tą nowelizacją, znajduje zastosowanie przepis art. 390 
§ 3 k.c. w brzmieniu ustalonym wyżej powołaną nowelą czy też przepisy 
dotychczasowe przewidujące 10-letni termin przedawnienia; 
2. w razie przyjęcia, że zastosowanie znajduje art. 390 § 3 k.c. po nowelizacji 
– od kiedy rozpoczyna się roczny bieg terminu przedawnienia?'' 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie o zwrot podwójnego zadatku wynikające z umowy 
przedwstępnej zawartej przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 lutego 
2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 49, poz. 408), powstałe przed jej wejściem w życie, przedawnia się z 
upływem roku od dnia wejścia w życie tej ustawy (art. 390 § 3 k.c. w związku z 
art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione zagadnienie prawne powstało przy rozpoznawaniu apelacji 
powoda Andrzeja S. wniesionej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-

Podgórza z dnia 25 stycznia 2006 r., którym oddalone zostało żądanie zapłaty 
podwójnego zadatku skierowane przez powoda do „L." spółki z o.o.. 
W stanie faktycznym sprawy zawarcie umowy przedwstępnej i termin zawarcia 
umowy przyrzeczonej przypadły pod rządami art. 390 k.c. w poprzednim brzmieniu. 
Zmiana tego przepisu weszła w życie w dniu 25 września 2003 r., odstąpienie zaś 
od umowy przez poprzednika prawnego powoda i zgłoszenie żądania zwrotu 
zadatku w podwójnej wysokości miało miejsce w dniu 2 sierpnia 2005 r., a więc po 
wejściu w życie wspomnianej zmiany. Przepis art. 390 § 3 k.c. w brzmieniu 
obowiązującym poprzednio nie regulował terminu przedawnienia roszczenia o zwrot 
zadatku, a jedynie termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych oraz 
roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej, w związku z czym przyjmowano, że 
termin ten wynosi – zgodnie z ogólnymi uregulowaniami – dziesięć lat. Po 
dokonanej zmianie art. 390 § 3 k.c. przewidziany jest roczny termin przedawnienia 
dla wszystkich roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej. Ze względu na fakt, 
że zmiana stanu prawnego nastąpiła już po rozpoczęciu biegu terminu 
przedawnienia, możliwe są do obrony, zdaniem Sądu Okręgowego, dwa 
stanowiska. Zgodnie z pierwszym należy stosować art. 390 § 3 k.c. w poprzednim 
brzmieniu i przyjąć, że roszczenie powoda przedawnia się z upływem lat dziesięciu, 
a według drugiego poglądu należy stosować art. 390 § 3 k.c. w obowiązującym 
brzmieniu i przyjąć roczny termin przedawnienia, przy czym bieg terminu 
przedawnienia należałoby liczyć od dnia wejścia w życie nowego uregulowania. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W dniu 25 września 2003 r. weszła w życie zmiana art. 390 § 3 k.c. dokonana 
ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych 
innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408). W brzmieniu tego przepisu obowiązującego w 
dniu zawarcia przez strony umowy przedwstępnej roszczenia określone w art. 390 § 
1 i 2 k.c., a więc roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej oraz roszczenie o 
naprawienie szkody, jaką strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy 
przyrzeczonej, ulegały przedawnieniu z upływem roku od dnia, w którym umowa 
przyrzeczona miała być zawarta. Jeżeli sąd oddalił roszczenie o zawarcie umowy 
przyrzeczonej, roszczenie o naprawienie szkody ulegało przedawnieniu z upływem 
roku od dnia, w którym orzeczenie stało się prawomocne. W myśl art. 390 § 3 k.c. w 
nowym brzmieniu, z upływem roku przedawniają się roszczenia z umowy 
przedwstępnej, bez szczegółowego wskazania, o jakie roszczenia chodzi. Ze 

względu na brak w ustawie nowelizującej kodeks cywilny przepisów 
intertemporalnych, można powziąć wątpliwość, jaki termin znajduje zastosowanie 
do roszczenia o zwrot wręczonego przy zawarciu umowy przedwstępnej. 
Przedstawiona kwestia nie była dotychczas przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu 
Najwyższego, w piśmiennictwie natomiast wyrażono pogląd, że skutki 
intertemporalne nowelizacji należy oceniać kierując się treścią art. XXXV p.w.k.c., 
co oznacza, że roszczenia wynikające z umowy przedwstępnej, podlegające 
uprzednio przedawnieniu na zasadach ogólnych, obecnie ulegają przedawnieniu w 
terminie rocznym. Bieg tego terminu rozpoczyna się z dniem wejścia w życie 
zmienionego art. 390 § 3 k.c., jeżeli jednak przedawnienie określonego roszczenia 
nastąpiłoby według przepisów dotychczasowych wcześniej, zastosowanie znajduje 
termin uprzednio obowiązujący. 
Wyrażona w przedstawionym zagadnieniu prawnym wątpliwość jest aktualna 
przy założeniu, że nowelizacja art. 390 § 3 k.c. przyniosła zmianę stanu prawnego 
w omawianym zakresie. Takie założenie, przyjmowane powszechnie, jest także 
uzasadnione w świetle poglądów wyrażanych pod rządem art. 390 § 3 k.c. w 
poprzednim brzmieniu. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki 
Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1973 r., III CRN 281/73, OSNCP 1974, nr 11, 
poz. 194 oraz z dnia 11 stycznia 2006 r., III CK 357/05, nie publ.), jak i w doktrynie 
przyjmowano, że roczny termin przedawnienia określony w art. 390 § 3 k.c. dotyczy 
jedynie roszczeń wymienionych w paragrafach poprzedzających, a więc roszczeń o 
zawarcie umowy przyrzeczonej oraz odszkodowawczego. Wyrażano przekonanie, 
że zawarte w art. 390 § 3 k.c. odstępstwo od ogólnych terminów przedawnienia 
powinno być wykładane ściśle, iż nie ma podstaw do dokonywania wykładni 
rozszerzającej tego przepisu. Dopiero nowelizacja analizowanego uregulowania 
spowodowała, że obecnie prawie powszechnie wyrażany jest w doktrynie pogląd, iż 
roczny termin przedawnienia przewidziany w art. 390 § 3 k.c. dotyczy wszystkich 
roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej, w tym także roszczenia o zwrot 
zadatku. 
Pogląd ten należy podzielić. Przemawia za nim w pierwszej kolejności 
wykładnia gramatyczna. Rocznemu przedawnieniu podlegają roszczenia „z umowy 
przedwstępnej”, a zatem wszelkie roszczenia, które znajdują swoje źródło w takiej 
umowie bądź jej niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu. Poza tym wskazać 
należy względy funkcjonalne, gdyż już w poprzednim stanie prawnym podnoszono, 

że w zasadzie brak jakichkolwiek racji przemawiających za różnicowaniem 
terminów przedawnienia roszczeń o zawarcie umowy przyrzeczonej oraz 
odszkodowawczego i innych roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej, w tym 
roszczenia o zwrot zadatku. 
Po przesądzeniu wstępnej kwestii należy przejść do zagadnienia 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy, zaczynając od stwierdzenia, że w ustawie z 
dnia 14 lutego 2003 r. brak przepisów intertemporalnych. W takiej sytuacji należy 
sięgnąć do reguł prawa międzyczasowego zawartych w ustawie z dnia 23 kwietnia 
1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94), gdyż w 
doktrynie panuje zgodność co do tego, że w braku regulacji kwestii 
intertemporalnych w nowej ustawie, trzeba sięgać do analogicznego stosowania 
przepisów wprowadzających kodeks cywilny (analogia z ustawy). W razie 
dokonania zmiany terminów przedawnienia, analogiczne zastosowanie znajdzie art. 
XXXV p.w.k.c. W sytuacji, gdy nowa ustawa skraca termin przedawnienia, 
roszczenie ulegnie przedawnieniu w myśl zasady dalszego stosowania ustawy 
dawnej albo zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania ustawy nowej, w 
zależności od tego, który z terminów upływa wcześniej. W razie stosowania ustawy 
nowej bieg terminu przedawnienia liczony jest od początku, od dnia wejścia w życie 
tej ustawy. 
Pogląd ten jest trafny i był już aprobowany przez Sąd Najwyższy (por. uchwały 
z dnia 28 lutego 1994 r., III CZP 9/94, OSP 1995, nr 1, poz. 3 i z dnia 12 czerwca 
2002 r., III CZP 35/02, OSNC 2003, nr 6, poz. 77). Sąd Najwyższy zauważył, że w 
zakresie określenia terminów przedawnienia zastosowanie znajduje zasada 
bezpośredniego działania ustawy nowej, jednak dla uniknięcia sytuacji, w której z 
chwilą wejścia w życie nowej ustawy wiele roszczeń uległoby automatycznie 
przedawnieniu, powyższa zasada została skorygowana w art. XXXV pkt 2 p.w.k.c. 
Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli termin przedawnienia według przepisów 
kodeksu cywilnego (w rozpoznawanej sprawie według przepisów obowiązujących 
po nowelizacji) jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg 
przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego 
(przepisu kodeksu cywilnego w nowym brzmieniu). Jeżeli jednak przedawnienia 
rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego (przepisu w nowym 
brzmieniu) nastąpiłoby wcześniej przy uwzględnieniu terminu przedawnienia 

określonego w ustawie dawnej, przedawnienie następuje z upływem tego 
wcześniejszego terminu. 
Przyjęciu powyższego rozwiązania nie sprzeciwia się okoliczność, że 
stosunek prawny wykreowany umową przedwstępną ma charakter nietrwały, a do 
takich stosunków powinna znaleźć zastosowanie zasada dalszego działania ustawy 
dawnej, przedawnienie roszczenia jest bowiem rozłożone w czasie i bardziej 
zasadne jest stosowanie do niego reguł międzyczasowych właściwych dla 
zobowiązań trwałych, w tym zasady bezpośredniego działania ustawy nowej. 
Ponadto decyzję ustawodawcy o skróceniu terminu przedawnienia należy traktować 
jako wyraz jego przekonania, że krótszy termin przedawnienia jest właściwszy w 
określonej sytuacji. Przemawia to za zastosowaniem go także w sytuacjach, w 
których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed wejściem w życie nowej 
regulacji. Zasada, że krótszy termin przedawnienia biegnie od chwili wejścia w życie 
nowego przepisu sprawia, iż bezpieczeństwo prawne wierzyciela nie zostaje 
zagrożone. 
Stosowanie zasady uregulowanej w art. XXXV p.w.k.c. czyni oczywistym 
przyjęcie, że termin przedawnienia określony w nowym przepisie rozpoczyna swój 
bieg od chwili wejścia w życie tego przepisu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął niniejszą uchwałę (art. 390 k.p.c.).