III CZ 5/08

Sygn. akt III CZ 5/08 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 marca 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Gerard Bieniek 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
w sprawie z powództwa A. S. 
przeciwko Skarbowi Państwa-Prezesowi Sądu Rejonowego w N. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2008 r., 
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 19 listopada 2007 r., 
sygn. akt I ACa (…), 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną 
powódki od wyroku tego Sądu z dnia 22 czerwca 2007 r. Z uzasadnienia postanowienia 
wynika, że Sąd uznał, iż uzyskane przez powódkę dnia 17 stycznia 2007 r. całkowite 
zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje postępowania wywołanego wniesieniem 
skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna powódki, niezawierająca wniosku o zwolnienie od 
kosztów sądowych i opłacona jedynie opłatą podstawową, choć podlegała opłacie 
stosunkowej, ulegała więc odrzuceniu na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. 
W zażaleniu pełnomocnik powódki zakwestionował pogląd, że skarżąca nie 
korzysta z udzielonego jej zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu 
kasacyjnym i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
 
2 
Według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 6 lutego 2005 r. uzyskane 
przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych przed sądem powszechnym obejmowało 
także postępowanie kasacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 lipca 
2000 r., III CZ43/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 202 i z dnia 20 października 2006 r., IV CZ 
77/06 niepubl.). 
Po wprowadzeniu ustawą z dnia 22 lipca 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) 
skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, wnoszonego od 
prawomocnego 
orzeczenia 
sądu 
drugiej 
instancji, 
obok 
licznych 
orzeczeń 
podtrzymujących pogląd, że uzyskane przed sądem powszechnym zwolnienie od 
kosztów sądowych obejmuje także postępowanie wywołane wniesieniem skargi 
kasacyjnej (por. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2006 
r., I CZ 23/06, z dnia 20 października 2006 r., IV CZ 77/06, z dnia 9 listopada 2006 r., IV 
CZ 85/06, z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07, z dnia 21 września 2007 r., V CZ 81/07, z 
dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 49/2007), pojawiły się także orzeczenia przyjmujące, że 
zwolnienie od kosztów sądowych udzielone w postępowaniu przed sądem pierwszej lub 
drugiej instancji nie obejmuje postępowania kasacyjnego (por. niepublikowane 
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07, z dnia 24 
sierpnia 2007 r., I CZ 88/07, z dnia 4 października 2007 r., V CZ 93/07). 
Stwierdzona rozbieżność w orzecznictwie spowodowała, że Pierwszy Prezes 
Sądu Najwyższego przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne: „ Czy zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu 
rozpoznawczym 
obejmuje 
także 
postępowanie 
wszczęte 
wniesieniem 
skargi 
kasacyjnej?” (wniosek z dnia 23 listopada 2007 r., BSA I – 4110 – 6/07). Przytoczone 
zagadnie nie zostało jednak jeszcze rozstrzygnięte. 
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie podziela 
stanowisko, że udzielone stronie w postępowaniu przed sądami powszechnymi 
zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także postępowanie wywołane wniesieniem 
skargi kasacyjnej. 
Przemawia za nim przede wszystkim art. 771 k.p.c., który stanowi, że zwolnienie 
od kosztów sądowych, przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym 
lub z którego strona korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie 
egzekucyjne. Jak trafnie zwrócono uwagę literaturze przedmiotu i w orzecznictwie (por. 
postanowienie z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 52/07, niepubl.) przytoczony przepis 
wskazuje na utrzymywanie się zwolnienia od kosztów sądowych przez całe 

 
 
3 
postępowanie rozpoznawcze, a więc także w toku postępowania kasacyjnego, które jest 
również postępowaniem rozpoznawczym. Rozciągnięcie zwolnienia od kosztów 
sądowych na postępowanie egzekucyjne nie oznacza, że „odżywa” ono na etapie 
postępowania egzekucyjnego po okresie nieistnienia w postępowaniu kasacyjnym, lecz 
ulega przesunięciu czasowa granica jego obowiązywania poza wszystkie stadia 
postępowania rozpoznawczego. 
Bronione stanowisko harmonizuje z zawartą w art. 91 k.p.c. regulacją dotyczącą 
pełnomocnictwa procesowego. Zgodnie z tym przepisem pełnomocnictwo procesowe 
obejmuje z samego prawa umocowanie nie tylko do łączących się ze sprawą czynności 
procesowych w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji, ale także do 
łączących się ze sprawą czynności procesowych wykraczających poza tok instancji, w 
tym – choć nie zostało to wyrażone wprost w tym przepisu – do wniesienia skargi 
kasacyjnej i jej popierania. Za takim rozumieniem art. 91 k.p.c. przemawia wykładnia 
historyczna. Wymieniony przepis w pierwotnym brzmieniu wyraźnie obejmował 
umocowanie pełnomocnika procesowego do wniesienia rewizji nadzwyczajnej i 
podejmowania czynności w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem. Trudno obecnie 
zająć odmienne stanowisko co do objęcia umocowaniem pełnomocnika procesowego 
możliwości wniesienia skargi kasacyjnej i jej popierania, zwłaszcza w zestawieniu z 
wyraźnie przewidzianym w art. 91 k.p.c. umocowaniem do wniesienia skargi o 
wznowienie 
postępowania 
oraz 
do 
wszelkich 
czynności egzekucyjnych 
(por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r., III CZ 13/06, OSNC 2006, 
nr 10, poz. 176). 
Poza 
tym 
– 
jak 
trafnie 
zauważono 
w 
literaturze 
i 
orzecznictwie 
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2006 r., IV CZ 77/06 i z 
dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 52/07, niepubl.) – upadek sądowego zwolnienia od 
kosztów sądowych z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie 
apelacyjne zmuszałby do cofnięcia ustanowienia dla strony zwolnionej od kosztów 
sądowych adwokata lub radcy prawnego (art. 120 § 1 w związku z art. 117 § 1 k.p.c.). 
Konsekwencje takiej sytuacji trudno byłoby zaakceptować zarówno z punktu widzenia 
przewidzianej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości wobec prawa (osoba uboga 
traciłaby fachową pomoc na etapie bezpośrednio poprzedzającym postępowanie 
kasacyjne, a korzystająca z pełnomocnika profesjonalnego z wyboru zachowywałaby 
ją), jak i ze względu na wydłużającą postępowanie sądowe konieczność ponownego 

 
 
4 
zabiegania przez stronę o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub 
radcy prawnego z urzędu. 
W okolicznościach sprawy za bronionym stanowiskiem, wskazującym na 
słuszność zażalenia, przemawia także to, że pozwala ono uniknąć obciążenia skarżącej 
negatywnymi skutkami oczekującej na autorytatywnie rozstrzygnięcie przez Sąd 
Najwyższy kontrowersyjnej kwestii co do czasowego zasięgu zwolnienia od kosztów 
sądowych. 
Z przedstawionych 
powodów Sąd Najwyższy orzekł, 
jak 
w sentencji 
postanowienia (art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).