III CZ 4/01

Postanowienie z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CZ 4/01 
 
Od postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie stwierdzenia 
wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego kasacja jest dopuszczalna. 
 
Przewodniczący Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędziowie SN Mirosława Wysocka, Kazimierz Zawada (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku C.S. GmbH z siedzibą w B. z udziałem 
Zygmunta G. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po 
rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2001 r. 
zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie Sądu Apelacyjnego 
w Lublinie z dnia 21 listopada 2000 r., 
uchylił zaskarżone postanowienie. 
 
Uzasadnienie 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił kasację uczestnika od 
postanowienia tego Sądu z dnia 10 października 2000 r., stwierdzającego, w wyniku 
uwzględnienia zażalenia wnioskodawcy, wykonalność w Polsce wyroku Sądu 
Krajowego w Paderborn (Republika Federalna Niemiec) z dnia 5 maja 1999 r., 
zasądzającego od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 59 825,32 marek 
niemieckich, oraz postanowienia Sądu Krajowego w Paderborn z dnia 16 sierpnia 
1999 r., ustalającego wysokość kosztów procesu należnych wnioskodawcy od 
uczestnika. 
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kodeks postępowania cywilnego po zmianach 
wprowadzonych nowelą, która weszła w życie dnia 1 lipca 2000 r., nie dopuszcza 
kasacji od postanowienia sądu drugiej instancji wydanego w przedmiocie 
stwierdzenia wykonalności w Polsce zagranicznego orzeczenia. Przed wejściem 
w życie wspomnianej noweli, dopuszczalność kasacji w postępowaniu o 
stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia judykatura wywodziła z art. 
392 k.p.c., stosowanego na podstawie odesłania przewidzianego w art. 13 § 2 k.p.c. 

Znowelizowany zaś art. 392 k.p.c. dopuszcza kasację jedynie od takich 
postanowień, które dotyczą odrzucenia pozwu i umorzenia postępowania, a 
orzeczenie zaskarżone przez uczestnika kasacją żadnym z tych postanowień nie 
jest. Wniosek o niedopuszczalności kasacji w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia wynika także – według Sądu Apelacyjnego 
– z zestawienia treści art. 1151 § 2 k.p.c. z przepisem art. 1148 § 3 k.p.c. 
Artykuł 1148 § 3 k.p.c. w brzmieniu nadanym mu powołaną nowelą stwierdza, że od 
postanowienia sądu drugiej instancji wydanego w sprawie o uznanie orzeczenia 
sądu zagranicznego przysługuje kasacja, zaś art. 1151 § 2 k.p.c., odnoszący się do 
postępowania o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia, nie zawiera 
podobnego stwierdzenia, gdyż nie został on znowelizowany wraz z art. 1148 § 3 
k.p.c. Nie dokonując jego nowelizacji, ustawodawca dał więc wyraz temu, że w 
sprawach, których przepis ten dotyczy, jedynymi środkami zaskarżenia są zażalenie 
i skarga o wznowienie postępowania. 
Zażalenie uczestnika w zakresie, w jakim kwestionuje pogląd Sądu 
Apelacyjnego o niedopuszczalności kasacji w sprawach o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia, jest uzasadnione. 
W literaturze przedmiotu reprezentowany jest pogląd, zgodnie z którym 
dopuszczalność środków zaskarżenia regulowana jest (z wyjątkami dotyczącymi 
zażalenia) w każdym postępowaniu w sposób szczególny, co oznacza, że nie-
aktualne w tym względzie są przepisy odsyłające zawarte w art. 13 § 2 k.p.c., art. 
68 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo 
upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) i art. 7 
rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo o 
postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm.). 
W odniesieniu do kasacji orzecznictwo Sądu Najwyższego w zasadzie 
podziela to stanowisko, gdy chodzi o postępowania, których dotyczą specjalne 
przepisy regulujące zaskarżalność tym środkiem. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego przyjmuje się w szczególności, że o dopuszczalności zaskarżenia 
orzeczenia kasacją w postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygają wyłącznie przepisy 
art. 775-1 k.p.c., w postępowaniu upadłościowym – art. 17 ust. 3 oraz art. 193 
Pr.upadł., a w postępowaniu układowym – art. 24 ust. 3 i 4 oraz art. 66 Pr.układ. 
(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1996 r., I PKN 5/96, 
OSNAPUS 1997, nr 5, poz. 72, z dnia 7 stycznia 1997 r., I CKN 13/96, OSNC 1997, 

nr 5, poz. 54, z dnia 31 maja 2000 r., I CKN 714/98, OSNC 2000, nr 12, poz. 226, z 
dnia 25 lutego 1999 r., II CZ 178/98, nie publ.). 
Inaczej rzecz natomiast przedstawia się, gdy chodzi o postępowania, co do 
których nie ustanowiono specjalnych przepisów regulujących dopuszczalność 
zaskarżenia kasacją. Postępowaniami, w odniesieniu do których, po wprowadzeniu 
z dniem 1 lipca 1996 r. instytucji kasacji, nie obowiązywały specjalne przepisy 
normujące dopuszczalność tego środka odwoławczego, były w szczególności 
postępowanie o uznanie zagranicznego orzeczenia i postępowanie o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia. Co do obydwu tych postępowań w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego utorował sobie drogę, aprobowany przez część 
piśmiennictwa, pogląd o dopuszczalności w tych postępowaniach kasacji na 
zasadach przewidzianych w przepisie art. 392 k.p.c. stosowanym odpowiednio do 
nich na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
29 października 1997 r., III CZP 50/97, OSP 1998, nr 7-8, poz. 141, z dnia 18 
września 1998 r., III CKN 309/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 54, z dnia 9 lutego 1999 
r., I CKN 887/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 172, z dnia 15 marca 2000 r., II CKN 
552/00, OSNC 2000, nr 10, poz. 182 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
15 stycznia 1997 r., III CKN 32/96, nie publ., z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 66/96, 
nie publ., z dnia 16 maja 1997 r., I CKU 56/97, nie publ, z dnia 7 maja 1999 r., II 
CKN 211/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 199). Należy podkreślić, że także ci 
przedstawiciele nauki prawa, którzy uznają przepis art. 13 § 2 k.p.c. za nieaktualny 
co do zasady przy rozstrzyganiu o dopuszczalności środków zaskarżenia, wyrazili 
przekonanie o potrzebie przyznania kasacji w sprawach o uznanie zagranicznego 
orzeczenia, i zgodnie z bronionym przez siebie poglądem, wystąpili z postulatem 
możliwie rychłego ustanowienia przepisów szczególnych zastrzegających 
przysługiwanie kasacji w tych sprawach. 
Realizacja tego postulatu w powoływanej noweli przez nadanie nowego 
brzmienia art. 1148 § 3 k.p.c. – zgodnie z którym, od postanowienia sądu 
apelacyjnego w przedmiocie uznania przysługuje kasacja – zrodziła pytanie 
o znaczenie tego zmienionego przepisu dla kwestii dopuszczalności kasacji 
w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia; czy z 
przepisu tego wynika a contrario – tak jak przyjął Sąd Apelacyjny –
niedopuszczalność kasacji w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności 
zagranicznego orzeczenia (w razie zajęcia takiego stanowiska, wejście w życie art. 

1148 § 3 k.p.c. w nowym brzmieniu bez jednoczesnej podobnej zmiany art. 1151 
§ 2 k.p.c. byłoby równoznaczne z postawieniem tamy dotychczasowemu 
orzecznictwu akceptującemu dopuszczalność kasacji w postępowaniu o 
stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia), czy też art. 1148 § 3 k.p.c. 
w nowym brzmieniu nie daje podstaw do takiego wniosku i dotychczasowy kierunek 
wykładni przyjętej w orzecznictwie, akceptującej dopuszczalność kasacji w 
postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia na 
podobnych zasadach, jak w postępowaniu o uznanie zagranicznego orzeczenia, 
powinien być kontynuowany. 
Za trafne należy uznać drugie stanowisko, za którym przemawiają następujące 
argumenty. 
Chociaż w okresie poprzedzającym nowelizację kodeksu postępowania 
cywilnego, która weszła w życie dnia 1 lipca 2000 r., padały wypowiedzi, 
postulujące ustanowienie przepisu przewidującego kasację w postępowaniu o 
uznanie zagranicznego orzeczenia, nie połączone z wnioskiem o ustanowienie 
analogicznego przepisu co do postępowania o stwierdzenie wykonalności 
zagranicznego orzeczenia, to nie zawierały one żadnych argumentów 
uzasadniających odmienne rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności kasacji w 
każdym z tych postępowań. 
Ponadto, mimo że w ujęciu kodeksu postępowania cywilnego postępowanie o 
uznanie zagranicznego orzeczenia i postępowanie o stwierdzenie wykonalności 
zagranicznego orzeczenia są odrębnymi postępowaniami, to wykazują one daleko 
idące podobieństwo. Przede wszystkim, są one szczególnego rodzaju 
postępowaniami rozpoznawczymi, w których przesłanki warunkujące uwzględnienie 
wniosku pozostają w zasadzie zbieżne (art. 1146 i 1150 k.p.c.). Tożsame są też 
skutki prawomocnego postanowienia o uznaniu zagranicznego orzeczenia i 
prawomocnego postanowienia stwierdzającego wykonalność zagranicznego 
orzeczenia; obydwa stwarzają nowy stan prawny, gdyż bezskuteczne dotychczas 
w Polsce orzeczenie zagraniczne będące przedmiotem uznania lub stwierdzenia 
wykonalności staje się skuteczne na równi z orzeczeniami krajowymi. Próbując 
różnicować wagę prawomocnego uznania i prawomocnego stwierdzenia 
wykonalności zagranicznego orzeczenia, za akt bardziej doniosły należy uznać 
stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia, dalej bowiem idącym 
ustępstwem w sferze suwerenności państwowej jest dopuszczenie do wykonywania 

przez organy krajowe obcego orzeczenia niż respektowanie przez te organy 
prawokształtujących lub ustalających skutków takiego orzeczenia (por. powoływane 
wyżej postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1999 r., I CKN 887/98). Z 
tego punktu widzenia potrzeba kasacji w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia jest nawet większa niż w postępowaniu o 
uznanie zagranicznego orzeczenia. Daleko idące podobieństwo postępowania o 
uznanie i postępowania o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia 
powinno więc skłaniać do rozstrzygania kwestii dopuszczalności kasacji w obu tych 
postępowaniach w sposób możliwie jednolity. Wszystko, o czym była wyżej mowa, 
przemawia zatem wyraźnie nie za rozumowaniem a contrario na podstawie art. 
1148 § 3 k.p.c., lecz za analogicznym stosowaniem tego przepisu do postępowania 
o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia. 
Z zestawienia w art. 1148 § 3 k.p.c. kasacji z apelacją, będącą środkiem 
odwoławczym od orzeczeń co do istoty, wynika, że przepis ten dopuszcza kasację 
od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego apelację lub zmieniającego 
zaskarżone postanowienie wskutek uwzględnienia apelacji, tj. jedynie od orzeczeń 
co do istoty, kończących postępowanie w sprawie. Inaczej więc niż to wynikałoby z 
odpowiedniego stosowania art. 392 k.p.c., nie jest w świetle nowego brzmienia art. 
1148 § 3 k.p.c. dopuszczalna kasacja od postanowienia sądu drugiej instancji w 
przedmiocie odrzucenia wniosku o uznanie lub umorzenia postępowania, tj. od 
postanowień o charakterze procesowym. Podobnie, w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia, należy uznać za dopuszczalną, na 
podstawie stosowanego w drodze analogii art. 1148 § 3 k.p.c., kasację od 
postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie w 
przedmiocie wykonalności (w art. 1151 § 2 k.p.c. mówiącym o zażaleniu „na 
postanowienie o wykonalności” chodzi w istocie – jak przyjmuje się w orzecznictwie 
– o zażalenie na postanowienie w przedmiocie co do wykonalności) lub 
zmieniającego zaskarżone postanowienie w przedmiocie wykonalności wskutek 
uwzględnienia zażalenia, tj. od orzeczeń co do istoty, kończących postępowanie w 
sprawie. Na to, że postanowienie sądu drugiej instancji, stwierdzające, w wyniku 
uwzględnienia zażalenia, wykonalność wyroku zagranicznego, jest orzeczeniem co 
do istoty, wypada zwrócić szczególną uwagę dlatego, że Sąd Apelacyjny podjął 
próbę porównania tego postanowienia z wymienionymi w art. 392 postanowieniami 
proceduralnymi. Wejście w życie art. 1148 § 3 k.p.c. w nowym brzmieniu nie 

wykluczyło zatem w ogóle dopuszczalności kasacji w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności zagranicznego orzeczenia, lecz przesądziło tylko o niemożliwości 
dalszego opierania dopuszczalności kasacji w postępowaniu o uznanie i 
postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego orzeczenia na art. 392 
k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Podstawą dopuszczalności kasacji w tych 
postępowaniach stał się odtąd art. 1148 § 3 k.p.c.; co do postępowania o uznanie – 
podstawą wyraźną, a co do postępowania o stwierdzenie wykonalności – podstawą 
przyjmowaną per analogiam. 
Dodać jeszcze należy, że powyższy pogląd harmonizuje z zasadami, na jakich 
Polska przystąpiła do Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w 
sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. 
(Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132). W oświadczeniu rządowym z dnia 31 grudnia 
1999 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o jurysdykcji i 
wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, 
sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 133) 
wskazano na podstawie art. 63 tej konwencji, w związku z jej art. 37, że w Polsce 
od orzeczenia wydanego w następstwie wniesienia środka zaskarżenia od 
orzeczenia zezwalającego na wykonanie „dopuszczalna jest tylko kasacja”. Nie 
wdając się w szersze rozważania dotyczące znaczenia tego oświadczenia i 
wymienionych przepisów Konwencji, należy zauważyć, że byłoby sytuacją 
paradoksalną, gdyby przy dopuszczeniu kasacji w zakresie zastosowania 
Konwencji, tj. w sprawach powiązanych z państwami mającymi do siebie duże 
wzajemne zaufanie, jednocześnie istniała niedopuszczalność kasacji w zakresie 
zastosowania kodeksu postępowania cywilnego, tj. w sprawach, w odniesieniu do 
których między Polską a państwem pochodzenia zagranicznego orzeczenia takie 
zaufanie nie zawsze musi występować. 
Podsumowując, w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego 
orzeczenia kasacja jest dopuszczalna na podstawie stosowanego w drodze analogii 
art. 1148 § 3 k.p.c. od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie 
na postanowienie w przedmiocie wykonalności lub zmieniającego zaskarżone 
postanowienie w przedmiocie wykonalności. 
Z przytoczonych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 386 §4 w związku z 
art. 393-19 k.p.c.).