III CZ 138/22

SN
Sygn. akt III CZ 138/22
POSTANOWIENIE
Dnia 20 czerwca 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Władysław Pawlak
‎
SSN Roman Trzaskowski
w sprawie z powództwa M. B.
‎
przeciwko T. B.
‎
o rozwód,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 czerwca 2022 r.,
‎
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie
‎
z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I ACz 140/21 (WSC 81/21),
1. oddala zażalenie,
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokat J. M. kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych), powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Krakowie
postanowieniem z dnia 9 czerwca 2021 r.  odrzucił zażalenie na pkt I postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 16 listopada 2020 r. oraz oddalił zażalenie na pkt II tego postanowienia.
Powódka M. B. w dniu 6 lipca 2021 r. wniosła osobiście sporządzoną i  własnoręcznie podpisaną skargę kasacyjną.
Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną powódki z tej przyczyny, że w sprawie o rozwód skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (art.398
2
§ 2 p. 1 k.p.c.).
W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny w Krakowie wyjaśnił, że okoliczność ta jest już sama w sobie przesądzająca o zasadności przyjętego rozstrzygnięcia. Na marginesie rozważań dostrzegł jednak, że w sprawie wystąpiły także inne przesłanki skutkujące odrzuceniem skargi. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje - zgodnie z art. 87
1
§ 1 k.p.c. – przymus adwokacko-radcowski, tj. obowiązkowe zastępstwo stron przez profesjonalnych pełnomocników, a wniesiona skarga kasacyjna została sporządzona samodzielnie przez powódkę nienależącą do kręgu osób zwolnionych z tego wymagania (art. 87
1
§ 2 i 3 k.p.c.). Dodatkową podstawą przyjętego rozstrzygnięcia jest okoliczność, iż skarga kasacyjna została wniesiona przez powódkę bez uprzedniego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie.
Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2021 r. zaskarżyła powódka wnosząc zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 398
2
‎
§ 2 pkt 1 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie. W ocenie powódki, w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 398
1
§ 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego postanowienia
‎
w przedmiocie odrzucenia pozwu.
Z tych względów powódka wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2021 r. oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu adw. J. M. kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone przez powódkę w całości, ani w części.
W uzasadnieniu zażalenia powódka podniosła, że przedmiotem badania Sądów pierwszej i drugiej instancji była wyłącznie kwestia jurysdykcji krajowej, natomiast nie zostało wydane merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie rozwodu. W ocenie powódki, podstawą dopuszczalności skargi kasacyjnej, autonomiczną względem ograniczeń przedmiotowych wynikających z art. 398
2
§ 2 pkt 1 k.p.c., jest w takiej sytuacji art. 398
1
§ 1 k.p.c., który stanowi, że skarga kasacyjna przysługuje m.in. od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu.
Tym samym, skoro pozew został odrzucony jedynie z uwagi na kwestię jurysdykcji krajowej powódce przysługuje skarga kasacyjna i nie znajduje zastosowania przepis art. art 398
2
§ 2 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zdaniem żalącej,
w niniejszej sprawie, mimo że jest to sprawa o  rozwód, dopuszczalna jest skarga kasacyjna od postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu, bowiem wyłączenie przewidziane w art.
398
2
§ 2 pkt 1 k.p.c.
stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 398
1
§ 1 k.p.c. i dotyczy jedynie
spraw rozpoznanych merytorycznie.
Przedstawiona w zażaleniu wykładnia wzajemnej relacji obu przepisów jest błędna. Wprawdzie
art.
398
1
§ 1 k.p.c. jest przepisem o charakterze ogólnym;, tj.  wskazuje orzeczenia, od których w postępowaniu procesowym służy nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, to do orzeczeń tych, poza prawomocnymi wyrokami wydanymi przez sąd drugiej instancji, zaliczone zostały również prawomocne postanowienia tego sądu w  przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania.
Zasada dopuszczalności skargi kasacyjnej od orzeczeń kończących
‎
w wyżej wskazany sposób postępowanie drugoinstancyjne doznaje jednak szeregu ograniczeń, dokonywanych przez ustawodawcę według różnych kryteriów. Jednym z nich jest taksatywne wyliczenie przedmiotowo zindywidualizowanych spraw, w których skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (art. 398
2
k.p.c.) Ponieważ katalog wyłączeń odnosi się do konkretnych kategorii spraw, a nie konkretnych orzeczeń w tych sprawach, przepis ten interpretować należy, tak jak uczynił to Sąd drugiej instancji – a  zatem jako unormowanie uniemożliwiające skuteczne złożenie skargi kasacyjnej w  każdej z wymienionych z nim spraw, także w sprawie o  rozwód  ujętej w art. 398
2
§ 2 pkt 1 k.p.c. i to niezależnie od tego, czy zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie, odpowiadające kryteriom z art. 398
1
§ 1 k.p.c., miało charakter merytoryczny czy też formalny.
Konkludując,
zgodnie z art. 398
2
§ 2 pkt 1 k.p.c., w sprawie o rozwód skarga kasacyjna jest niedopuszczalna. Wyłączenie w powołanym przepisie możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie o rozwód ma charakter generalny. Nie jest zatem dopuszczalna kontrola kasacyjna wydawanych w tych sprawach jakichkolwiek orzeczeń i to bez względu na charakter wadliwości, jakimi mogą być one dotknięte (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 r., II CZ 85/07, nie publ., z dnia 19 marca 2008 r., V CZ 9/08, nie publ.).
W tym stanie rzeczy zażalenie powódki należało oddalić (
art. 394
1
§  1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 398
14
k.p.c.).
Biorąc pod uwagę, że powódka w postępowaniu zażaleniowym reprezentowana była przez adwokata ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy przyznał od Skarbu Państwa adw. J. M. kwotę 270 zł,
stosownie do § 10 ust. 1 pkt 1
oraz § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z
2019 r., poz. 18).
Odrębnie należy wskazać, że Sąd Apelacyjny trafnie podniósł, że skarga kasacyjna powódki  podlegała odrzuceniu również z tego powodu, że została wniesiona przez powódkę osobiście, tj. z naruszeniem obowiązującego w postępowaniu kasacyjnym obligatoryjnego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych (art. 87
1
k.p.c.). Podobnie trafnie sąd Apelacyjny zauważył, że skarga kasacyjna powódki podlegała odrzuceniu także z tego powodu, że jej wniesienie nie zostało poprzedzone złożeniem wniosku o doręczenie orzeczenia Sądu drugiej instancji z uzasadnieniem. Okoliczności te także przesądzały o tym iż zażalenie wniesione na postanowienie z dnia 26 sierpnia 2021 r. podlegało oddaleniu
.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[as]