III CSK 9/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargi kasacyjne od postanowienia Sądu Okręgowego w K., które oddaliło wniosek Gminy Miejskiej K. o zasiedzenie nieruchomości. Gmina wniosła o stwierdzenie nabycia własności działek przez zasiedzenie, powołując się na posiadanie Skarbu Państwa od 1981 r. Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek, uznając posiadanie za samoistne i w dobrej wierze. Sąd Okręgowy, po uchyleniu poprzedniego orzeczenia przez Sąd Najwyższy, oddalił wniosek, oceniając posiadanie Skarbu Państwa jako w złej wierze (ze względu na rażące naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji wywłaszczeniowych) oraz stwierdzając przerwanie biegu zasiedzenia na skutek wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych. Sąd Najwyższy uznał częściowo zasadność skarg kasacyjnych. Wskazał, że Sąd Okręgowy błędnie ocenił dobrą wiarę Skarbu Państwa, nie obalając domniemania dobrej wiary i nie dokonując wystarczających ustaleń faktycznych. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie stanowi czynności bezpośrednio zmierzającej do dochodzenia praw własności i tym samym nie przerywa biegu zasiedzenia. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej oddalenia wniosku i orzekania o kosztach, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia dobrej wiary Skarbu Państwa w kontekście zasiedzenia nieruchomości wywłaszczonych oraz ocena wpływu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na bieg terminu zasiedzenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej Skarbu Państwa i gmin jako następcy prawnego, a także specyfiki postępowań administracyjnych i cywilnych w sprawach wywłaszczeniowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy posiadanie nieruchomości przez Skarb Państwa, uzyskane na podstawie decyzji wywłaszczeniowych wydanych z rażącym naruszeniem prawa, może być uznane za posiadanie w dobrej wierze na potrzeby zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że samo wydanie decyzji wywłaszczeniowych z rażącym naruszeniem prawa nie przesądza o złej wierze Skarbu Państwa, a o dobrej lub złej wierze decyduje stan świadomości osób kierujących jednostkami organizacyjnymi, które rozpoczęły wykonywanie posiadania. Domniemanie dobrej wiary jest wzruszalne i wymaga udowodnienia złej wiary.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do orzecznictwa wskazującego, że o dobrej lub złej wierze Skarbu Państwa w aspekcie zasiedzenia rozstrzyga stan świadomości osób kierujących jednostkami organizacyjnymi, które rozpoczęły wykonywanie posiadania. Samo wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa mogłoby uzasadniać przypisanie takiej świadomości jedynie osobom wchodzącym w skład organu, który je wydał. Sąd Okręgowy nie poczynił wystarczających ustaleń w tym zakresie.
Czy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, która pozbawiła prawa własności, stanowi czynność przerywającą bieg terminu zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie jest czynnością podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia praw własności i tym samym nie przerywa biegu zasiedzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma na celu jedynie wyłączenie jej z obrotu prawnego, a nie bezpośrednie dochodzenie roszczeń czy pozbawienie posiadacza władztwa. Brak mu cechy bezpośredniości i zaczepności wymaganej dla przerwania biegu zasiedzenia.
Czy sąd drugiej instancji, dokonując odmiennych ustaleń faktycznych od sądu pierwszej instancji, musi w sposób szczegółowy uzasadnić te zmiany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji musi w sposób umożliwiający ocenę usprawiedliwienia zmian umotywować odmienne ustalenia faktyczne i prawną podstawę rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy o charakterze dyrektywy kompetencyjnej nakazują sądowi drugiej instancji kontynuację merytorycznego rozpoznawania sprawy w oparciu o materiał zebrany w całym postępowaniu. Jeśli sąd dokonuje odmiennych ustaleń, powinien je umotywować, wyjaśniając przyczyny przyjęcia innej podstawy faktycznej i prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Gmina Miejska K. | instytucja | wnioskodawczyni |
| I. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| T. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| D. M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Skarb Państwa-Prezydent Miasta K. | organ_państwowy | uczestnik |
| A. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| W. Z. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| I. R. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J. Ł. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 172 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zasiedzenia nieruchomości. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie w kontekście dobrej i złej wiary posiadacza.
k.c. art. 7
Kodeks cywilny
Dotyczy domniemania dobrej wiary. Sąd Najwyższy podkreślił, że domniemanie to jest wzruszalne i wymaga udowodnienia złej wiary.
k.c. art. 123 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Dotyczy przerwania biegu przedawnienia (stosowanego do zasiedzenia). Sąd Najwyższy analizował, czy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej przerywa bieg zasiedzenia.
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Ustawa stanowiąca podstawę decyzji wywłaszczeniowych. Sąd Najwyższy odniósł się do jej przepisów dotyczących przejścia własności.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów. Sąd Najwyższy zarzucił Sądowi Okręgowemu zaniechanie wszechstronnego rozważenia i dowolną ocenę materiału dowodowego.
k.p.c. art. 234
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy domniemania prawnego. Sąd Najwyższy zarzucił Sądowi Okręgowemu pominięcie domniemania prawnego z art. 7 k.c.
k.c. art. 175
Kodeks cywilny
Dotyczy stosowania przepisów o przedawnieniu do biegu zasiedzenia. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy materiału dowodowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy zarzucił Sądowi Okręgowemu oparcie orzeczenia na niepełnym materiale dowodowym.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zakresu kognicji sądu apelacyjnego. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
k.p.c. art. 398 § 20 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wiążącej wykładni prawa materialnego przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy uznał ten zarzut za chybiony.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów k.p.c. do postępowań przed Sądem Najwyższym. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy podstaw kasacyjnych. Sąd Najwyższy analizował zastosowanie tych przepisów.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków uwzględnienia skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy pozostawił to rozstrzygnięcie Sądowi Okręgowemu.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania w przypadku uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
k.c. art. 338-340
Kodeks cywilny
Dotyczy domniemań prawnych związanych z posiadaniem. Sąd Najwyższy odniósł się do nich w kontekście skutków decyzji wywłaszczeniowych.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks administracyjny
Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa. Sąd Najwyższy analizował jego zastosowanie.
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 1 i 2
Dotyczy komunalizacji nieruchomości. Sąd Najwyższy odniósł się do podstawy prawnej komunalizacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 172 w zw. z art. 7 k.c. poprzez przyjęcie, że Skarb Państwa pozostawał w złej wierze. • Niewłaściwe zastosowanie art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 i art. 172 k.c. na skutek uznania, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych przerwał bieg terminu zasiedzenia. • Naruszenie art. 382 w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. poprzez oparcie orzeczenia na niepełnym materiale dowodowym.
Odrzucone argumenty
Chybiony zarzut naruszenia art. 398^20 zd. 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. polegającego na niezastosowaniu się do wiążącej wykładni prawa.
Godne uwagi sformułowania
o dobrej lub złej wierze Skarbu Państwa w aspekcie zasiedzenia rozstrzyga stan świadomości osób kierujących tylko tymi jednostkami organizacyjnymi, które rozpoczęły wykonywanie posiadania • wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej pozbawiającej prawa własności nie jest czynnością podejmowaną w celu dochodzenia roszczeń, gdyż brak mu cechy bezpośredniości i zaczepności • stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych usuwa z mocą wsteczną jedynie jej skutki prawne, ale nie zmienia rzeczywistości materialnej istniejącej w czasie jej wydania ani powstałej po jej wydaniu
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Anna Owczarek
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia dobrej wiary Skarbu Państwa w kontekście zasiedzenia nieruchomości wywłaszczonych oraz ocena wpływu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej na bieg terminu zasiedzenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej Skarbu Państwa i gmin jako następcy prawnego, a także specyfiki postępowań administracyjnych i cywilnych w sprawach wywłaszczeniowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy złożonego zagadnienia zasiedzenia nieruchomości, w którym ścierają się interesy gminy, Skarbu Państwa i pierwotnych właścicieli, a kluczowe znaczenie mają interpretacje pojęć dobrej wiary i wpływu postępowań administracyjnych na bieg terminu zasiedzenia.
“Czy Skarb Państwa może zasiedzieć nieruchomość wywłaszczoną z rażącym naruszeniem prawa? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe wątpliwości.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.