III CSK 75/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Skarbu Państwa o zasiedzenie nieruchomości, które zostały przejęte w latach 50. XX wieku od osób narodowości (...) w ramach akcji przesiedleńczej. Pierwotni właściciele, w tym przodek uczestników postępowania, zostali przymusowo wysiedleni, a ich majątek przejęty przez Skarb Państwa na podstawie dekretów. Sądy niższych instancji oddaliły wniosek o zasiedzenie, uznając posiadanie Skarbu Państwa za samoistne w złej wierze oraz wskazując, że bieg zasiedzenia został przerwany przez działania pierwotnych właścicieli zmierzające do odzyskania nieruchomości. Sąd Okręgowy dodatkowo argumentował, że nawet przy założeniu dobrej wiary, okres posiadania nie upłynął z powodu konieczności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych i późniejszych postępowań. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Skarbu Państwa, uchylił postanowienie sądu okręgowego. Kluczowe zarzuty dotyczyły błędnego ustalenia złej wiary posiadacza w momencie objęcia nieruchomości w posiadanie oraz nieprawidłowej oceny, czy i kiedy nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia. Sąd Najwyższy podkreślił, że ciężar dowodu złej wiary spoczywa na stronie negującej dobrą wiarę, a ocena ta dotyczy chwili objęcia rzeczy w posiadanie. Ponadto, Sąd Najwyższy wskazał, że samo wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie zawsze przerywa bieg zasiedzenia, a kluczowe jest, czy czynność ta była bezpośrednio skierowana na odzyskanie posiadania. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania sądowi okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa, w szczególności kwestii dobrej/złej wiary posiadacza oraz przerwania biegu zasiedzenia przez czynności administracyjne.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia mienia w okresie PRL i późniejszych postępowań administracyjnych. Ocena indywidualnej sytuacji właściciela jest kluczowa dla zastosowania zasady zawieszenia biegu zasiedzenia.
Zagadnienia prawne (5)
Czy posiadanie nieruchomości przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może prowadzić do zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę III CZP 30/07, potwierdzającą, że władztwo publiczne może stanowić podstawę samoistnego posiadania prowadzącego do zasiedzenia.
Kiedy zasiedzenie nie biegnie, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zasiedzenie nie biegnie, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c.). Niemożność ta podlega ocenie w okolicznościach faktycznych i prawnych konkretnej sprawy, a nie na ogólnych wnioskach.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreśla konieczność indywidualnej oceny sytuacji właściciela, a nie opierania się na ogólnych stwierdzeniach o sytuacji politycznej. Stan siły wyższej uzasadniający zawieszenie biegu zasiedzenia musi być wykazany indywidualnie.
Czy wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej przerywa bieg zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, która stanowi podstawę przejęcia przez Państwo własności nieruchomości, nie stanowi czynności przerywającej bieg zasiedzenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnia, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ma na celu jej eliminację z obrotu prawnego, a nie bezpośrednie pozbawienie posiadacza władania nieruchomością, co jest wymogiem do przerwania biegu zasiedzenia.
Na kim spoczywa ciężar dowodu złej wiary posiadacza w sprawie o zasiedzenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu złej wiary spoczywa na uczestniku postępowania, który neguje istnienie po stronie posiadacza dobrej wiary. Domniemywa się istnienie dobrej wiary (art. 7 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przypomina o domniemaniu dobrej wiary i wskazuje, że posiadacz nie musi wykazywać swojej dobrej wiary, a ciężar dowodu przeciwny spoczywa na drugiej stronie.
Czy późniejsza świadomość okoliczności przemawiających za złą wiarą wpływa na ocenę skuteczności zasiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, późniejsza świadomość okoliczności, które przemawiają za przypisaniem posiadaczowi przymiotu osoby działającej ex mala fide, pozostaje dla oceny skuteczności zasiedzenia nieruchomości irrelewantna.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje, że dla oceny zasiedzenia kluczowe jest, czy posiadanie zostało uzyskane w dobrej wierze. Późniejsza zmiana statusu wiary posiadacza jest bez znaczenia (mala fides supenveniens non nocet).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo N. | organ_państwowy | wnioskodawca |
| P. O. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| P. O. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. O. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| S. N. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 172 § § 1
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.c. art. 121 § pkt 4
Kodeks cywilny
k.c. art. 175
Kodeks cywilny
k.c. art. 7
Kodeks cywilny
k.c. art. 123 § § 1
Kodeks cywilny
Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny art. XLI § § 2
Dekret z dnia 12 listopada 1946 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego art. 8
Ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego art. 5
Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędne ustalenie przez sądy niższych instancji złej wiary posiadacza w momencie objęcia nieruchomości w posiadanie. • Nieprawidłowa ocena, czy i kiedy nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia, w szczególności poprzez uznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej za czynność przerywającą bieg zasiedzenia. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących dobrej/złej wiary i przerwania biegu zasiedzenia.
Godne uwagi sformułowania
mala fides supenveniens non nocet • ciężar dowodu złej wiary spoczywa na uczestniku • domniemywa się istnienie dobrej wiary • ocena odnosi się nie do całego okresu posiadania, lecz jedynie do chwili, w której posiadacz objął rzecz we władanie • stan siły wyższej jako przeszkoda w dochodzeniu przez właściciela zwrotu nieruchomości przejętej bezprawnie przez Państwo można przyjąć wówczas, gdy wykazane zostanie, że właściciel ze względu na swoją indywidualną sytuację nie mógł skutecznie lub w ogóle dochodzić swoich roszczeń • wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej [...] nie stanowi czynności przerywającej bieg zasiedzenia
Skład orzekający
Jacek Grela
przewodniczący
Beata Janiszewska
członek
Kamil Zaradkiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa, w szczególności kwestii dobrej/złej wiary posiadacza oraz przerwania biegu zasiedzenia przez czynności administracyjne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia mienia w okresie PRL i późniejszych postępowań administracyjnych. Ocena indywidualnej sytuacji właściciela jest kluczowa dla zastosowania zasady zawieszenia biegu zasiedzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia mienia przez państwo i długotrwałych sporów o jego zwrot, co ma silny wymiar społeczny i prawny. Interpretacja kluczowych przepisów o zasiedzeniu jest istotna dla wielu podobnych przypadków.
“Czy Skarb Państwa może zasiedzieć ziemię przejętą siłą? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.