III CSK 321/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód K. W. domagał się od Gminy M. zobowiązania do złożenia oświadczenia woli o nabyciu od niego za wynagrodzeniem w kwocie 96.090 zł prawa własności sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, które sam wybudował, a także zasądzenia tej kwoty z odsetkami. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że obowiązek pozwanej do złożenia oświadczenia woli nie wynika ani z ustawy, ani z zobowiązania. Sąd Apelacyjny wskazał, że gmina może przejąć własność urządzeń jedynie nieodpłatnie, co pozostaje w sprzeczności z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, a także, że powód zrzekł się roszczeń wobec spółki Wodociągi K., która przyłączyła urządzenia do swojej sieci. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał trafność zarzutu naruszenia art. 49 § 2 k.c. w związku z art. 49 § 1 k.c. w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny wykluczył legitymację bierną pozwanej. Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z art. 49 § 2 k.c., osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń i jest ich właścicielem, może żądać od przedsiębiorcy, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabycia ich własności za wynagrodzeniem. W ocenie Sądu Najwyższego, gmina, realizując zadania własne w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, nawet jeśli czyni to za pośrednictwem związku międzygminnego i utworzonej przez niego spółki, może być traktowana jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. i być zobowiązana do odpłatnego nabycia urządzeń. Sąd wskazał, że kluczowe jest kryterium własności urządzeń przesyłowych, a gmina, będąc właścicielem sieci, nie traci legitymacji biernej, nawet udostępniając je innym podmiotom. Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOkreślenie statusu prawnego urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wybudowanych przez inwestorów, możliwości dochodzenia przez nich roszczeń od gmin na podstawie art. 49 § 2 k.c., nawet jeśli gmina realizuje zadania za pośrednictwem innych podmiotów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której gmina jest właścicielem sieci, ale korzysta z pośrednictwa związku międzygminnego i spółki. Może nie mieć zastosowania w przypadkach, gdy gmina nie jest właścicielem sieci lub gdy urządzenia zostały przyłączone do sieci innego przedsiębiorcy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy gmina, realizując zadania własne w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków za pośrednictwem związku międzygminnego i utworzonej przez niego spółki, może być traktowana jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. i zobowiązana do odpłatnego nabycia urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wybudowanych przez osobę trzecią?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, gmina może być traktowana jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. i zobowiązana do odpłatnego nabycia urządzeń, nawet jeśli realizuje swoje zadania za pośrednictwem związku międzygminnego i spółki, o ile jest właścicielem sieci, do której przyłączono urządzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe dla zastosowania art. 49 § 2 k.c. jest kryterium własności sieci przesyłowych. Gmina, będąc właścicielem sieci i realizując zadania własne w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, nie traci legitymacji biernej, nawet jeśli udostępnia urządzenia przedsiębiorcy wodno-kanalizacyjnemu za pośrednictwem związku międzygminnego. Celem przepisu jest zapewnienie ochrony inwestorom, którzy ponieśli koszty budowy urządzeń.
Czy art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 31 ust. 1 u.z.z.w. nie jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c., który jako późniejszy wyłącza jego stosowanie, co jest możliwe przy założeniu, że gmina może być adresatem roszczeń o zobowiązanie do zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że akceptacja stanowiska o pierwszeństwie art. 31 ust. 1 u.z.z.w. prowadziłaby do sytuacji, w której gmina nie byłaby zobowiązana do odpłatnego nabycia urządzeń, co jest sprzeczne z celem nowelizacji art. 49 k.c. Ustawodawca chciał wzmocnić pozycję inwestorów, przyznając im roszczenie o zobowiązanie przedsiębiorcy (w tym gminy) do zawarcia umowy nabycia urządzeń za wynagrodzeniem.
Czy odmowa zawarcia umowy o nabycie własności urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych przez gminę rodzi odpowiedzialność kontraktową na podstawie art. 471 k.c.?
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa zawarcia umowy może rodzić odpowiedzialność kontraktową na podstawie art. 471 k.c., jednakże art. 471 k.c. nie może być źródłem obowiązku zawarcia umowy, a jedynie podstawą do dochodzenia odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 471 k.c. dotyczy odpowiedzialności odszkodowawczej i nie może być źródłem obowiązku zawarcia umowy. Jednakże, brak realizacji obowiązku zawarcia umowy rodzi odpowiedzialność cywilnoprawną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. W. | osoba_fizyczna | powód |
| Gmina M. | instytucja | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 49 § § 1
Kodeks cywilny
Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej, które weszły w skład przedsiębiorstwa, zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych, mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu.
k.c. art. 49 § § 2
Kodeks cywilny
Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń i jest ich właścicielem, może żądać od przedsiębiorcy, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabycia ich własności za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że strony postanowiły inaczej.
u.z.z.w. art. 31 § ust. 1
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może nabyć własność wybudowanych przez inwestora urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych za wynagrodzeniem, na warunkach określonych w umowie.
Pomocnicze
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, kształtującego stosunek prawny, zastępuje to oświadczenie.
k.p.c. art. 1047 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli prawomocne orzeczenie sądu nakazuje osobie złożyć oznaczone oświadczenie woli, który uchyla się od jego wykonania, skutki oświadczenia woli w tym zakresie określa się jako złożone.
u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o samorządzie gminnym
Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy, w tym sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych.
u.g.k. art. 2
Ustawa o gospodarce komunalnej
Gmina może realizować przedsięwzięcia gospodarcze zaspakajając zbiorowe potrzeby wspólnoty w różnych formach organizacyjnych.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że ponosi odpowiedzialność z innych przyczyn.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie wykluczył legitymację bierną pozwanej Gminy M. w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. • Gmina, jako właściciel sieci i realizująca zadania własne w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, może być traktowana jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. • Art. 49 § 2 k.c. jako późniejszy przepis wyłącza stosowanie art. 31 ust. 1 u.z.z.w. • Brak wyjaśnienia przez Sąd Apelacyjny przyczyn wyłączenia stosowania art. 31 ust. 1 u.z.z.w. oraz art. 471 k.c.
Odrzucone argumenty
Gmina nie jest przedsiębiorcą wodno-kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 u.z.z.w., gdyż realizuje zadania za pośrednictwem spółki utworzonej przez związek międzygminny. • Urządzenia wybudowane przez powoda weszły w skład przedsiębiorstwa Wodociągi K., które przyłączyło je do swojej sieci, zatem jedynie ten podmiot może być adresatem żądania. • Art. 31 ust. 1 u.z.z.w. jest przepisem szczególnym wobec art. 49 § 2 k.c. i wyłącza jego stosowanie. • Powód zrzekł się roszczeń wobec Wodociągów K. na podstawie umowy.
Godne uwagi sformułowania
urządzenia te zostały usunięte spod działania zasady superficies solo cedit • ustawodawca wprowadzając regulację art. 49§2 k.c. przesądził, iż urządzenia wymienione w art. 49 § 1 k.c., po wejściu w skład przedsiębiorstwa zachowują status samoistnych rzeczy ruchomych • Kluczowa dla rozstrzygnięcia skargi jest zatem odpowiedź na pytanie, czy pozwana może być traktowana, jako przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. • Pojęcie „swojej sieci” w rozumieniu art. 49 § 2 k.c. w specyficznym przypadku gminy należy zatem odnosić do tytułu własności. • nie ma podstaw do twierdzenia, iż niemożność traktowania gminy, jako przedsiębiorcy wodociągowo - kanalizacyjnego automatycznie skutkuje niemożnością przepisania jej przymiotu przedsiębiorcy na gruncie art. 49 § 2 w związku z art. 49 § 1 k.c.
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Określenie statusu prawnego urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wybudowanych przez inwestorów, możliwości dochodzenia przez nich roszczeń od gmin na podstawie art. 49 § 2 k.c., nawet jeśli gmina realizuje zadania za pośrednictwem innych podmiotów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której gmina jest właścicielem sieci, ale korzysta z pośrednictwa związku międzygminnego i spółki. Może nie mieć zastosowania w przypadkach, gdy gmina nie jest właścicielem sieci lub gdy urządzenia zostały przyłączone do sieci innego przedsiębiorcy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu budowy infrastruktury przez prywatnych inwestorów i ich prawa do uzyskania wynagrodzenia od samorządów. Wyjaśnia złożone kwestie prawne związane z art. 49 k.c. i ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę.
“Czy gmina musi zapłacić za Twoją wybudowaną sieć wodociągową? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 96 090 PLN
wynagrodzenie za nabycie sieci: 96 090 PLN
Sektor
infrastruktura komunalna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.