Orzeczenie · 2019-12-05

III CSK 319/17

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2019-12-05

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

zadośćuczynieniewypadek komunikacyjnyprzyczynieniemałoletnizasada ryzykaubezpieczenie OCSąd Najwyższyzadośćuczynienie za krzywdę

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła roszczenia o zadośćuczynienie za wypadek komunikacyjny, w którym ucierpiał małoletni W.B. W dniu 10 sierpnia 2011 r. chłopiec, mający niespełna trzy lata, wtargnął na jezdnię i został potrącony przez autobus. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego ubezpieczyciela kwotę 280 000 zł, uwzględniając 30% przyczynienia się powoda do szkody. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelacje obu stron, obniżył zasądzoną kwotę do 198 628,58 zł i przyjął 50% przyczynienia się powoda do powstania szkody. Powód wniósł skargę kasacyjną, kwestionując przyjęcie 50% przyczynienia się małoletniego do szkody, argumentując, że z uwagi na wiek nie można mu przypisać winy ani świadomości konsekwencji jego działań. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu podkreślono, że choć małoletniemu nie można przypisać winy (art. 426 k.c.), to jego zachowanie (wtargnięcie na jezdnię) stanowiło przyczynienie się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko, że w sytuacji, gdy zachowanie małoletniego, całkowicie pozbawionego możliwości rozeznania, było wyłącznym przyczynieniem się do powstania szkody, za którą ponosi odpowiedzialność osoba odpowiadająca na zasadzie ryzyka, a od zobowiązanych do nadzoru nie można uzyskać naprawienia szkody, można zastosować analogię do art. 428 k.c. przy ustalaniu zakresu zadośćuczynienia. Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez miarkowanie wysokości zadośćuczynienia w takim samym stopniu jak stopień przyczynienia i jego oszacowania jako 50%, uznając, że ocena ta była przekonywująco umotywowana i mieściła się w zakresie sędziowskiego uznania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja art. 362 k.c. w kontekście przyczynienia się małoletniego do szkody, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, wpływ zaniedbań rodziców na odpowiedzialność ubezpieczyciela.

Ograniczenia stosowania

Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji wypadku z udziałem bardzo małego dziecka i odpowiedzialności ubezpieczyciela. Interpretacja art. 428 k.c. przez analogię może być ograniczona do podobnych okoliczności.

Zagadnienia prawne (3)

Czy zachowanie małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku nie można przypisać winy, może uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należnego od osoby odpowiedzialnej na zasadzie ryzyka?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, zachowanie małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku winy przypisać nie można, może stosownie do art. 362 k.c. uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należnego od osoby odpowiedzialnej za szkodę na podstawie art. 436 k.c.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podzielił pogląd, że zachowanie małoletniego, nawet jeśli nie można mu przypisać winy, może stanowić przyczynienie się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c. W sytuacji, gdy od zobowiązanych do nadzoru nie można uzyskać naprawienia szkody, a wymagają tego zasady współżycia społecznego, można zastosować analogię do art. 428 k.c. przy ustalaniu zakresu zadośćuczynienia.

Czy stopień przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody automatycznie determinuje zakres obniżenia należnego odszkodowania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, stopień przyczynienia się poszkodowanego nie przesądza automatycznie o obniżeniu odszkodowania ani o jego stopniu. Każdorazowo o tym, czy obowiązek naprawienia szkody należy ograniczyć i w jakim stopniu, decyduje sąd, uwzględniając indywidualne okoliczności sprawy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że nie ma znaku równości między stopniem przyczynienia się a zakresem obniżenia odszkodowania, chociaż nie jest wykluczone, że w konkretnych okolicznościach sprawy będą one takie same. Miarkowanie zadośćuczynienia jest uprawnieniem sądu, a nie obowiązkiem, i wymaga uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy.

Czy zaniedbania rodziców małoletniego, sprawujących nad nim nadzór, mogą wpływać na zakres odpowiedzialności osoby trzeciej za szkodę?

Odpowiedź sądu

Zasadniczo, zaniedbania rodziców, nawet zawinione, pozostające w związku ze szkodą dziecka, nie mają wpływu na zakres odpowiedzialności osoby trzeciej, gdyż oznaczałoby to obciążenie dziecka zaniedbaniami rodziców. Jednakże, w pewnych sytuacjach dopuszczono uwzględnienie zaniedbań w opiece, w skrajnym przypadku uznając je za równoznaczne z przyczynieniem się samego poszkodowanego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące wpływu zaniedbań rodziców na odpowiedzialność osoby trzeciej. Z jednej strony podkreślano, że nie można obciążać dziecka zaniedbaniami rodziców, z drugiej dopuszczano uwzględnienie winy w nadzorze. Ostatecznie, w kontekście solidarności dłużników, osoba zobowiązana do naprawienia szkody na osobie małoletniego nie może żądać zmniejszenia swojego obowiązku powołując się na zaniedbania rodziców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

pozwany

Strony

Nazwa	Typ	Rola
W. B.	osoba_fizyczna	powód
S. K.	osoba_fizyczna	przedstawiciel ustawowy powoda
W. S.A. w W.	spółka	pozwany

Przepisy (14)

Główne

k.c. art. 436 § § 1

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą przyrody na zasadzie ryzyka.

k.c. art. 362

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody, skutkujący odpowiednim zmniejszeniem obowiązku naprawienia szkody.

k.p.c. art. 398 § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.

Pomocnicze

k.c. art. 435

Kodeks cywilny

k.c. art. 427

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez ruch mechanicznych sił przyrody lub przez posiadacza mechanicznego środka komunikacji.

k.c. art. 426

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący przypisania winy małoletnim.

k.c. art. 445 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

k.c. art. 441 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący solidarności dłużników.

k.c. art. 366 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący solidarności dłużników.

k.c. art. 428

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez ruch mechanicznych sił przyrody, gdy odpowiedzialność wynika z nadzoru.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

k.p.c. art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach.

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach postępowania kasacyjnego.

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zachowanie małoletniego, choć nie można mu przypisać winy, stanowi przyczynienie się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c. • Miarkowanie wysokości zadośćuczynienia przez Sąd Apelacyjny było uzasadnione indywidualnymi okolicznościami sprawy. • Zaniedbania rodziców nie mogą obciążać małoletniego poszkodowanego w stopniu wpływającym na odpowiedzialność osoby trzeciej.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 362 k.c. poprzez uznanie możliwości ustalenia przyczynienia się małoletniego do szkody w stopniu 50%. • Błędna wykładnia polegająca na przyjęciu, że osoba zobowiązana do naprawienia szkody może żądać zmniejszenia obowiązku powołując się na zawinienie rodziców. • Mechaniczne zmniejszenie wysokości należnego świadczenia bez uwzględnienia, że miarkowanie jest uprawnieniem sądu.

Godne uwagi sformułowania

zachowanie małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku winy przypisać nie można, może stosownie do art. 362 k.c. uzasadniać zmniejszenie odszkodowania • nie ma znaku równości pomiędzy stopniem przyczynienia się a zakresem obniżenia • miarkowanie zadośćuczynienia jest uprawnieniem sądu a nie jego obowiązkiem • osoba zobowiązana do naprawienia szkody na osobie małoletniego nie może zatem, również na podstawie art. 362 k.c., żądać zmniejszenia swego obowiązku odszkodowawczego powołując się na zaniedbania rodziców

Skład orzekający

Grzegorz Misiurek

przewodniczący

Anna Owczarek

sprawozdawca

Karol Weitz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 362 k.c. w kontekście przyczynienia się małoletniego do szkody, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, wpływ zaniedbań rodziców na odpowiedzialność ubezpieczyciela."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji wypadku z udziałem bardzo małego dziecka i odpowiedzialności ubezpieczyciela. Interpretacja art. 428 k.c. przez analogię może być ograniczona do podobnych okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa porusza ważny społecznie temat odpowiedzialności za szkody wyrządzone dzieciom i interpretacji przepisów dotyczących przyczynienia się do szkody w przypadku małoletnich. Pokazuje złożoność prawną oceny sytuacji, w której dziecko jest sprawcą, ale nie można mu przypisać winy.

“Czy dziecko może przyczynić się do własnego wypadku? Sąd Najwyższy rozstrzyga w sprawie małoletniego potrąconego przez autobus.”

Dane finansowe

WPS: 400 000 PLN

zadośćuczynienie: 198 628,58 PLN

odsetki: 43 628,58 PLN

odsetki: 155 000 PLN

Asystent AI dla prawników