III CO 871/26

III CO 871/26 
 
 
  
POSTANOWIENIE 
 
  
1 września 2026 r. 
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 
  
SSN Beata Janiszewska 
  
na posiedzeniu niejawnym 1 września 2026 r. w Warszawie 
w sprawie z powództwa M.T. 
przeciwko R.T. 
o zapłatę, 
na skutek przedstawienia przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku 
zarządzeniem z 9 lipca 2026 r., I ACz 889/24, 
żądań wyłączenia sędziów, 
  
stwierdza swą niewłaściwość i przekazuje żądania wyłączenia 
do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku. 
  
[J.T.]  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

III CO 871/26 
2 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny w Gdańsku, zarządzeniem z 9 lipca 2026 r., przedstawił 
Sądowi Najwyższemu akta sprawy powództwa M.T. przeciwko R.T. – na podstawie 
art. 52 § 1 in fine k.p.c. Wskazał przy tym, że „obecnie nie ma możliwości 
wylosowania składu orzekającego do rozpoznania żądań wyłączenia sędziów 
spośród sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku”.  
Z akt sprawy wynika, że wszyscy sędziowie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 
złożyli żądanie wyłączenia ich od rozpoznania sprawy. Żądania te nie zostały 
dotychczas rozpoznane. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Żądania wyłączenia podlegały przekazaniu według właściwości do Sądu 
Apelacyjnego w Gdańsku. Stosownie do art. 52 § 1 k.p.c. o wyłączeniu sędziego 
rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a w razie niemożności wydania przez ten 
sąd postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów – sąd nad nim 
przełożony. Przyjmuje się, że sądem przełożonym nad sądami apelacyjnymi jest Sąd 
Najwyższy. Oznacza to, że kompetencja Sądu Najwyższego do rozpoznania żądań, 
o których mowa w art. 49 § 1 k.p.c., zaktualizowałaby się w niniejszej sprawie, gdyby 
Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie mógł wydać stosownego postanowienia z powodu 
braku dostatecznej liczby sędziów mogących orzekać w przedmiocie złożonych 
w sprawie żądań wyłączenia. 
Należy założyć, że w przekonaniu Sądu Apelacyjnego rozpoznanie żądań 
wyłączenia sędziów nie jest możliwe, gdyż w sprawie tej nie mógłby orzekać żaden 
z sędziów tego Sądu. Takie zapatrywanie nie może być jednak podzielone, gdyż 
wyrasta z nietrafnej wykładni przepisów regulujących instytucję wyłączenia sędziego. 
W aktualnym orzecznictwie ukształtował się zasługujący na aprobatę pogląd, że 
wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy jest 
niedopuszczalny i podlega odrzuceniu bez składania przez sędziego oświadczenia, 
o którym mowa w art. 52 § 2 k.p.c., przy czym sędzia objęty takim wnioskiem 
o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego ten wniosek (uchwała 
SN – 7 – z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19). Motywy przywołanej uchwały pozostają 
aktualne w odniesieniu do sytuacji złożenia żądania z art. 49 § 1 k.p.c.; oba środki 

III CO 871/26 
3 
 
normowane przez przytoczony przepis służą bowiem temu samemu celowi (zob. 
postanowienie SN z 29 czerwca 2022 r., III CO 610/22). 
Składanie żądania wyłączenia przez sędziego, który nie został wyznaczony 
do rozpoznania sprawy, jest nie tylko zbędne, ale w zasadzie niedopuszczalne; 
możliwość zastosowania art. 49 § 1 k.p.c. otwiera się bowiem wyłącznie w razie 
przydzielenia sprawy danemu sędziemu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego 
z 8 października 2021 r., IV CO 209/21 oraz z 1 czerwca 2022 r., III CO 407/22). 
W sytuacjach takich jak mająca miejsce w niniejszym postępowaniu sędzia 
wyznaczony do rozpoznania żądań członków składu orzekającego wyznaczonych do 
rozpoznania sprawy merytorycznie, którzy złożyli żądania jako pierwsi, powinien albo 
rozpoznać te żądania, albo – jeśli dostrzega do tego podstawy – samodzielnie 
skorzystać ze środka prawnego uregulowanego w art. 49 § 1 k.p.c. Czynności te 
powinny być ponawiane stosownie do wyniku rozpoznania tych (a ewentualnie także 
kolejnych) żądań wyłączenia lub do wystąpienia stanu, o którym mowa 
w art. 52 § 1 in fine k.p.c. 
Za pominięciem stosownych kroków proceduralnych nie może w opisanym 
przypadku przemawiać dążenie do realizacji zasady szybkości postępowania, nawet 
jeśli działania te oparte są na przekonaniu, że po stronie wszystkich sędziów istnieją 
okoliczności, o których mowa w ostatnio przywołanym przepisie, toteż ostatecznie 
wszyscy oni wykorzystają instrument unormowany w art. 49 § 1 k.p.c. Z perspektywy 
założenia, że żądanie wyłączenia może być zgłoszone jedynie przez sędziego 
wyznaczonego do rozpoznania sprawy, podejmowanie awansem czynności 
określonych w art. 52 § 1 in fine k.p.c. opierałoby się na niedopuszczalnym 
antycypowaniu 
zgłoszenia 
żądań 
wyłączenia 
przez 
kolejnych 
sędziów, 
z pominięciem etapu przydzielenia sprawy do rozpoznania określonemu sędziemu. 
Tymczasem dopiero z momentem takiego przydzielenia otwiera się możliwość 
podjęcia przez sędziego decyzji o nierozpoznaniu sprawy merytorycznie i złożeniu 
żądania z art. 49 § 1 k.p.c. Decyzja o złożeniu takiego żądania może być więc 
w procesowo skuteczny sposób podjęta wyłącznie przez sędziego, który ma 
rozpoznać daną sprawę (sensu largo, włącznie ze sprawami wpadkowymi). W takim 
przypadku nie można również uznać, że po złożeniu żądań wyłączenia, a przed ich 
rozpoznaniem, występuje stan „przeszkody” do rozpoznania sprawy, o którym mowa 
w art. 44 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 29 maja 2026 r., III CO 441/26).  

III CO 871/26 
4 
 
Nie sposób wykluczyć, że w sprawie ostatecznie dojdzie do sytuacji, w której 
względem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zrealizuje się dyspozycja art. 52 § 1 in 
fine k.p.c. Analiza akt sprawy prowadzi jednak do wniosku, że w aktualnym stanie 
sprawy ocena taka byłaby stanowczo przedwczesna. Pisma przedłożone przez 
sędziów Sądu Apelacyjnego, jakkolwiek mogą stanowić wskazówkę co do dalszego 
toku zdarzeń, nie pozwalają obecnie na przyjęcie, by Sąd Najwyższy mógł orzekać 
w sprawie. 
Prawidłowe zastosowanie przepisów postępowania prowadzi zatem do 
konkluzji, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka pozwalająca na przyjęcie, iż Sąd 
Najwyższy jest właściwy do rozpoznania któregokolwiek ze złożonych w sprawie 
żądań wyłączenia sędziego. Sąd z urzędu czuwa nad tym, by rozpoznawać jedynie 
te sprawy, które leżą w jego właściwości miejscowej, rzeczowej i funkcjonalnej 
(art. 200 § 11 i 14 k.p.c.), co oznacza, że żądania wyłączenia sędziów należało na 
podstawie art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c., przekazać Sądowi 
Apelacyjnemu w Gdańsku. 
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 200 § 11 i 14 k.p.c., orzeczono jak 
w sentencji postanowienia.  
  
  
[J.T.] 
[SOP]