III CB 53/23
POSTANOWIENIE
Dnia 28 września 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Sędzia SN Andrzej Tomczyk
po rozpoznaniu na posiedzeniu 28 września 2026 r.,
w sprawie z wniosku M.J. o zbadanie spełnienia
przez Sędziego SN M.Ł. wymogów niezawisłości i bezstronności
w sprawie o sygn. akt I CSK 1385/23,
z urzędu, kwestii podjęcia zawieszonego postępowania,
na podstawie art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
(t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 622) w zw. z art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c.,
p o s t a n o w i ł:
1. podjąć postępowanie zawieszone postanowieniem Sądu
Najwyższego z 29 lipca 2024 r., III CB 53/23, wobec rozstrzygnięcia
przez
Trybunał
Sprawiedliwości
Unii
Europejskiej
pytań
prejudycjalnych
przedstawionych
postanowieniem
Sądu
Najwyższego z 20 października 2023 r. w sprawie III CB 40/23;
2. przedłożyć akta sprawy III CB 53/23 Pierwszemu Prezesowi
Sądu Najwyższego w celu podjęcia czynności zmierzających do
ukształtowania składu orzekającego w sprawie III CB 53/23
spełniającego wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi
Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej, zgodnie z wyrokami Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r.: w sprawie C.
Limited przeciwko M.S., C-748/23 [Gekus], ECLI:EU:C:2026:594,
oraz w połączonych sprawach X.Y. (C-96/24), Z.Y. (C-103/24) i L.S.
(C-112/24), ECLI:EU:C:2026:595.
III CB 53/23
2
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynęła skarga kasacyjna w sprawie z powództwa
M.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w […], o zapłatę
(I CSK 1385/23). W toku postępowania kasacyjnego powód złożył wniosek o
zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sędziego Sądu
Najwyższego M.Ł. Wniosek został zarejestrowany jako sprawa pod sygn. akt III CB
53/23, a do jego rozpoznania wylosowano następujący skład orzekający: SSN T.S.
(przewodniczący), SSN A.T. (sprawozdawca), SSN A.B., SSN L.B., SSN D.P.
Postanowieniem z 29 lipca 2024 r., III CB 53/23, działając z urzędu, Sąd
Najwyższy zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozpatrzenia przez Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii
Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu
z 20 października 2023 r., III CB 40/23.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wyrokiem z 16 lipca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej:
„TSUE”) rozstrzygnął pytanie prejudycjalne przedstawione w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 20 października 2023 r. w sprawie III CB 40/23 (sprawa C. Limited
przeciwko M.S., C-748/23 [Gekus], ECLI:EU:C:2026:594). Wobec tego, że
postępowanie w sprawie III CB 53/23 zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia
tego
pytania
prejudycjalnego,
stwierdzić
należy,
że
ustała
przyczyna
uniemożliwiająca dalszy bieg postępowania, co musiało skutkować podjęciem
z urzędu tego postępowania.
W tezie drugiej wspomnianego wyroku TSUE orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit
drugi TUE, odczytywany w świetle art. 47 Karty Praw Podstawowych UE (dalej:
„KPP”) należy interpretować w ten sposób, iż „stoi on na przeszkodzie temu, by
badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do
czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do
sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień,
zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby
jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji
identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie”.
III CB 53/23
3
Wyrok TSUE zapadł na skutek pytania prejudycjalnego dotyczącego składów
orzekających Sądu Najwyższego losowanych w celu przeprowadzenia tzw. testu
niezależności i niezawisłości sędziego, czyli postępowania prowadzonego na
podstawie art. 29 § 6 i nast. ustawy o Sądzie Najwyższym. TSUE nie miał
wątpliwości, że „już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą
powodować naruszenie prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień [t.j. art. 19 ust. 1 akapit
drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 KPP – dopisek SN], jeżeli okoliczności
te wiążą się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza
ona w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości lub
bezstronności tego sędziego”.
W niniejszej sprawie III CB 53/23 z treści wniosku powoda o stwierdzenie braku
spełnienia przez Sędziego SN M.Ł. wymogów niezawisłości i bezstronności
jednoznacznie wynika, że zastrzeżenia co do braku niezawisłości i bezstronności
tego Sędziego wiąże on z wadliwością jego powołania do Sądu Najwyższego w
procedurze przeprowadzonej przy udziale ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3). Wobec treści wniosku powoda, w świetle przywołanego wyroku TSUE, nie ma
wątpliwości, że orzekanie w przedmiocie tego wniosku przez Sąd Najwyższy w
składzie z udziałem Sędziów powołanych w identycznej procedurze nie da się
pogodzić z treścią art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47
KPP.
W trzeciej tezie wyroku TSUE stwierdził, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE
odczytywany w świetle art. 47 KPP należy interpretować w ten sposób, iż: „w sytuacji
gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie
spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam
narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na
obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest
zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego
wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych
określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać
rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii.
W szczególności ze składu orzekającego, który ma przeprowadzić to badanie, należy
III CB 53/23
4
wykluczyć sędziów, którzy nie spełniają wymogów wymaganej bezstronności.
Wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien
określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że taki wniosek zostanie
rozpoznany przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa
podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”.
Obecny skład Sądu Najwyższego do rozpoznania niniejszej sprawy został
ustalony w oparciu o treść art. 29 § 15 ustawy o Sądzie Najwyższym
i § 81 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 14 lipca 2022 r. – Regulamin Sądu
Najwyższego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 806; dalej: Regulamin SN) i wskazany został
w
protokole
z
losowania.
Losowanie
przeprowadzone
zostało
zgodnie
z zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W wylosowanym składzie
orzekającym znalazło się czterech Sędziów powołanych do SN w procedurze
identycznej jak ta, w której powołano do Sądu Najwyższego Sędziego objętego
wnioskiem powoda, który zainicjował sprawę III CB 53/23.
Wobec powyższego, uwzględniając treść art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE
odczytywanego w świetle art. 47 KPP, zgodnie z przywołanymi wyrokami TSUE, Sąd
Najwyższy w punkcie drugim niniejszego postanowienia zwrócił się do Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego, jako organu odpowiedzialnego za przeprowadzenie
losowania składu orzekającego w tej sprawie, o podjęcie czynności zmierzających
do ukształtowania składu Sądu Najwyższego zgodnie z wymogami prawa
pierwotnego Unii Europejskiej. Wynika z niego wprost, że w składzie sądu
rozpoznającego wniosek strony o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności
nie może zasiadać sędzia, który znajduje się w sytuacji identycznej co sędzia,
którego badanie dotyczy. Konieczność respektowania prawa pierwotnego Unii
Europejskiej przez Sąd Najwyższy wynika z kolei z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP.
W razie kolizji między prawem pierwotnym Unii Europejskiej, którego wykładni
dokonał TSUE w ww. wyrokach, i regulacją ustawową (zawartą w art. 29 § 15 ustawy
o SN) oraz podustawową (§ 81 ust. 3 Regulaminu SN) ma zastosowanie klauzula
pierwszeństwa z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
Każdy organ państwa powinien wykonywać wyroki TSUE w ramach swoich
kompetencji. Czyniąc zadość temu wymogowi, w ramach swoich kompetencji, Sąd
Najwyższy orzekł jak w punkcie drugim niniejszego postanowienia. Na sądzie
krajowym ciąży obowiązek podjęcia wszelkich działań w celu osiągnięcia pełnej
skuteczności prawa Unii i to sądy te są obligowane do usunięcia sprzecznych
III CB 53/23
5
z prawem skutków naruszenia prawa Unii. Wobec tego Sąd Najwyższy zobowiązany
był do stwierdzenia niemożności rozpoznania sprawy przez obecnie ukształtowany
skład sędziowski.
Z tych powodów należało orzec jak w postanowieniu.
Jedynie na marginesie podkreślić należy, że wydając rozstrzygnięcie Sąd
Najwyższy nie brał pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 września
2026 r., sygn. K 21/26, a to wobec treści art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej.
Sędzia SN Andrzej Tomczyk
(M.M.)
[a.ł]Pełny tekst orzeczenia
III CB 53/23
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.