III CA 959/26

III Ca 959/26
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 3 marca 2026 roku w sprawie VIII Ns 596/(...) z wniosku J. R. przy udziale Miasta D. o stwierdzenie zasiedzenia:
– w punkcie 1 oddalono wniosek;
– w punkcie 2 ustalono, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Apelację od omówionego wyżej postanowienia w całości wywiodła wnioskodawczyni, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa proceduralnego, jak i materialnego.
W zakresie procedury zdaniem apelującej doszło do naruszenia:
– art. 235 2 § 2 w związku z art. 236 k.p.c.1 przez brak rozpoznania wniosków dowodowych złożonych przez wnioskodawcę to jest wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości i brak postanowienia o ich pominięciu albo postanowienia o przeprowadzeniu dowodu, w sytuacji gdy wnioski te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy a wydanie postanowienia jest obligatoryjne (zarzut I);
– art. 233 § 1 k.p.c.:
– przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału w postaci zeznań świadka V. V. (2) [ własc.: V. – przyp. SO] z których wynika, że użytkowanie wieczyste było przekształcone we własność co nie było ujęte w akcie notarialnym, a w konsekwencji błędne ustalenie, że wnioskodawca nie zamanifestował w sposób ostateczny zmiany swojej świadomości w zakresie władztwa nad rzeczą i że dopiero od 2013 roku doszło do zmiany nastawienia (zarzut II),
– przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, tj. wypisu z rejestru gruntów dla (...) z 2012 roku, z którego wynika, że wnioskodawca był wskazany jako władający działką już w 2012 roku, a w konsekwencji błędne ustalenie, że wnioskodawca dopiero od 2013 roku mógł zmienić swoje nastawienie co do władztwa nad działką (zarzut III),
– przez wyprowadzenie z materiału dowodowego, to jest zeznań świadka V. V. (2) [ j.w.], wniosków z niego niewynikających, a ponadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, to jest że okres od 1981 roku czyli od nabycia przez świadka nieruchomości nie może być doliczony do czasu potrzebnego do zasiedzenia, w sytuacji gdy świadek wskazał, że użytkowanie wieczyste było przekształcone we własność co nie było ujęte w akcie notarialnym (zarzut IV),
– art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 172 § 1 k.c. przez wyprowadzenie z materiału dowodowego, to jest z decyzji w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z 2013 roku wniosków z niego niewynikających, to jest iż decyzja ta jest zdarzeniem które może inicjować zmianę nastawienia psychicznego posiadacza do wykonywanego władztwa (zarzut V);
– art. 233 § 1 k.p.c. w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 r.e.g.b.20012 przez pominięcie, że wnioskodawca widnieje w ewidencji gruntów jako „władający” nie zaś jako „użytkownik wieczysty”, w sytuacji gdy rozporządzenie wyróżnia te kategorie (zarzut VI);
– art. 233 § 1 k.p.c. w związku z § 10 ust. 2 i § 23 ust. 2 r.e.g.b.2001 przez pominięcie, że wnioskodawca widnieje w ewidencji gruntów jako „władający” zaś rozporządzenie wskazuje dane osób które władają na zasadach samoistnego posiadania (zarzut VII);
– art. 244 § 1 w związku z art. 227 i art. 235 2 § 2 k.p.c. przez pominięcie faktu, że wypis z rejestru gruntów z 2012 roku jest dokumentem urzędowym i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone, przez zignorowanie zawartych w nim informacji, w sytuacji gdy z zapisów w nim zawartych wynika inne nastawienie wnioskodawcy w stosunku do rodzaju władztwa nad działką już przed 2013 rokiem (zarzut VIII).
W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:
– art. 65 § 2 k.c. przez błędną, nieuwzględniającą zgodnego zamiaru wykładnię oświadczeń woli stron złożonych przy zawarciu umowy sprzedaży w 1993 roku polegającą na przyjęciu, że zamiarem stron była sprzedaż prawa użytkowania wieczystego, podczas gdy zgodnym zamiarem stron, co potwierdzają zeznania świadka V. V. (2) [ j.w.] była sprzedaż prawa własności (zarzut IX);
– art. 172 k.c. przez błędne zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu i przyjęcie, że wnioskodawca nie spełnił warunków do zasiedzenia nieruchomości, w sytuacji gdy wnioskodawca spełnił ustawowe przesłanki do zasiedzenia nieruchomości (zarzut X);
– art. 176 § 1 k.c. przez błędne zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy poprzednik wnioskodawcy posiadał nieruchomość i łącznie z czasem posiadania wnioskodawcy okres ten przekracza trzydzieści lat (zarzut XI).
Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że wnioskodawczyni nabyła 21 maja 2021 roku przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w D. przy (...), składającej się z (...), położonej w obrębie (...) o powierzchni 526 m 2, dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest (...), nadto o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za obie instancje.
Wnioskodawczyni jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z oględzin przedmiotowej nieruchomości oraz nieruchomości położonej w D. przy (...), obejmującej działkę gruntu o numerze (...), obręb (...), o powierzchni 526 m 2, dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzona jest księga wieczysta KW nr (...), na fakt ustalenia w jakich granicach i od kiedy nieruchomości były w samoistnym posiadaniu, użytkowaniu i przez kogo oraz oznaczenia nieruchomości będącej przedmiotem zasiedzenia oraz oznaczenia nieruchomości będącej przedmiotem sprzedaży w akcie notarialnym z 13 kwietnia 1993 roku, repertorium A nr 766/93, z uwagi na nierozpoznanie tego wniosku w I instancji.
W toku rozprawy apelacyjnej 11 sierpnia 2026 roku Sąd Okręgowy postanowił pominąć zawarty w apelacji wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oględzin, jako w szczególnych o okolicznościach sprawy zbędny dla rozstrzygnięcia. Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej nie zmieniono stanowisk w sprawie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje.
Apelacja okazała się bezzasadną.
W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie procedury, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie, w szczególności zaś ustaleń faktycznych.
Zgodzić się trzeba z zarzutem I co do tego, że nie wydano stosownego postanowienia o pominięciu dowodu. Jednakże nie oznacza to wadliwości postępowania w stopniu powodującym konieczność zmiany rozstrzygnięcia. Przeprowadzenie tego dowodu nie było niezbędne dla prawidłowych ustaleń w sprawie, jako że z przyczyn prawidłowo wywiedzionych przez Sąd I instancji, nie mogło doprowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Oględziny mogłyby doprowadzić do ujawnienia obecnego stanu nieruchomości, który jednak nie był sporny – wnioskodawczyni nie kwestionuje w żadnym miejscu apelacji ustaleń Sądu Rejonowego iż przedmiotowa nieruchomość jest niezabudowana, posiada jedynie naniesienie w postaci altany, opierającej się o sąsiedni budynek, który wnioskodawczyni zajmuje. W uzasadnieniu apelacji wnioskodawczyni również nie wskazuje, na czym polegać miałby wpływ owego naruszenia na prawidłowość ustaleń faktycznych, czy innego rodzaju prawidłowości postępowania. Zarzut I jest zatem zasadny w zakresie braku postanowienia oddalającego wniosek, jednakże nie miało to żadnego wpływu na prawidłowość ustaleń.
W konsekwencji zbędnym było przeprowadzenie owego dowodu na etapie postępowania apelacyjnego. Skoro jego przeprowadzenie nie było konieczne dla prawidłowego ustalenia faktów niezbędnych dla rozstrzygnięcia (art. 227 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), tedy jego przeprowadzenie było zbędne i prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania. Wniosek zatem należało pominąć (art. 235 2 § 1 pkt 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), co uczyniono na rozprawie 11 sierpnia 2026 roku.
Wbrew zarzutowi II nie sposób z zeznań świadka V. V. (1) wywodzić skutków sprzecznych z treścią aktu sprzedaży prawa użytkowania wieczystego. Po pierwsze, w akcie tym zarówno świadek, jak i jego żona, poświadczyli jednoznacznie, że sprzedają prawo użytkowania wieczystego, zaś po wtóre – że działka jest niezabudowana (odpis aktu notarialnego, k. 11 – 12). W toku swoich zeznań na rozprawie świadek potwierdził, że chodziło o działkę niezabudowaną, nadto wprost wskazał, że był użytkownikiem wieczystym owej działki. Potwierdził również, że treść ujęta w przedmiotowym akcie notarialnym, była zgodna z prawdą (zeznania, k. 205 00:07:02 – k. 206 00:19:49). Wzmianka świadka o tym, że chyba doszło do przekształcenia użytkowania wieczystego we własność, jest przypuszczeniem świadka, ale – co oczywiste w świetle zapewnienia o prawidłowości aktu notarialnego – dotyczącym tego, co stało się po sprzedaży tego prawa użytkowania wieczystego wnioskodawczyni. Nie jest to z całą pewnością dowód własności, ani nawet zamanifestowania w jakikolwiek sposób przekształcenia posiadania zależnego w samoistne. Zarzut II nie jest zasadny.
Nie jest odmienną ocena zarzutu III. Wpisy w ewidencji – a nie rejestrze, jak przywołano w zarzucie – gruntów i lokali nie korzystają z domniemania prawdziwości co do prawa. Niezależnie już nawet od tego należy zauważyć, że argument apelującej wnioskodawczyni jawi się co najmniej jako obosieczny: wskazanie w rzeczonym odpisie (k. 11) wnioskodawczyni oddaje jedynie nieustalony stan prawny, skoro władanie jest elementem wspólnym nie tylko dla posiadania – w obu jego postaciach – ale wręcz nawet dzierżenia (art. 338 k.c.). Wzmianka w ewidencji o tym, że dana osoba jest władającym określonym gruntem pozwala jedynie na wykazanie tego, że sprawuje ona faktyczne władztwo nad daną jednostką ewidencyjną. W żaden sposób nie pozwala jednak ustalić charakteru owego faktycznego władania. Skarżąca przydaje owemu wpisowi moc dowodową, której rzeczony dokument nie posiada. Zarzut III nie jest zasadny.
Zarzut IV ponownie – jak zarzut II – dotyczy wnioskowania z zeznań świadka V. V. (1). Wnioskodawczyni zarzuca wadę owego wnioskowania przez rzekomą sprzeczność z regułami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, jednakże nie precyzuje w żaden sposób, jakie to reguły logicznego rozumowania, a więc przede wszystkim logicznego rachunku zdań, miałyby zostać naruszone, względnie jakie to wskazania doświadczenia życiowego zostały opatrznie odczytane przez Sąd I instancji. Tymczasem w istocie to właśnie wnioskowanie zarzutu próbuje nadać zeznaniom świadka V. V. (1) znaczenia, jakich one nie posiadają. Zarzut IV nie jest zasadny.
Zarzut V zdaje się nie dostrzegać iż Sąd Rejonowy wskazał w pierwszej kolejności iż nie wykazano żadnych faktów, które pozwoliłyby przyjąć, że doszło do niezbędnego uzewnętrznienia zmiany woli władania przedmiotową nieruchomością ze sposobu charakterystycznego dla posiadania zależnego na sposób konstytuujący posiadanie samoistne. Słusznie wywiódł tamtejszy Sąd, że nawet brak jest twierdzeń o faktach, które miałyby być jawną manifestacją względem otoczenia iż wnioskodawczyni zmieniła swoje posiadanie z zależnego na samoistne. Nie zdołano obalić słuszności oceny Sądu I instancji, że powoływanie się na okoliczności uiszczania stosownych danin z tytułu posiadanej nieruchomości, wykonywania w jej obrębie różnych aktywności, to jedynie twierdzenia o aktywnościach bądź to obciążających wnioskodawczynię jako użytkownika wieczystego, bądź też do których jako ów użytkownik była uprawniona, jak uprawianie działki, wykorzystywanie jej na potrzeby rekreacyjne, czy też postawienie altanki. I to w kontekście tych ustaleń odczytywać należy zdanie Sądu Rejonowego iż „w świetle zebranego materiału dowodowego można wyłącznie założyć, czyniąc to jednak z dużą dozą ostrożności, że dopiero w następstwie wydania w 2013 roku decyzji administracyjnej, nastawienie wnioskodawczyni względem działki nr (...) mogło ulec zmianie.”. Jest zatem oczywiste, że tamtejszy Sąd w tej mierze przyjmował skrajnie korzystną dla wnioskodawczyni ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że argumentacja z omawianego zarzutu podważa tę właśnie, wyjątkowo korzystną dla wnioskodawczyni ocenę, działając w istocie na niekorzyść stanowiska wnioskodawczyni. W ocenie Sądu Okręgowego w obecnym składzie jednak, tak przyjęta ocena rzeczonego dowodu, rozumianego jako wskazujący moment, w którym mogło dojść do zmiany charakteru posiadania, choć niewątpliwie bardzo korzystna dla wnioskodawczyni, nie jest jednak rażąco dowolna, pozostaje zatem pod ochroną art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut V nie jest zasadny.
Zarzuty VI – VIII należy rozpoznać łącznie. Pozostają one w korelacji z zarzutem III. Jak już wskazano, wskazanie w ewidencji osoby jako władającej gruntem, nie przesądza o tym, w ramach jakiego rodzaju posiadania, czy wręcz dzierżenia, pozostaje przedmiotowe władanie. Natomiast przywołanie w tym charakterze § 2 ust. 2 pkt 1 r.e.g.b.2001 jest chybione o tyle iż przepis ten przesądza tylko to, że jeżeli w cytowanym rozporządzeniu mowa o właścicielu, użytkowniku wieczystym, użytkowniku, władającym, to należy przez to rozumieć również odpowiednio współwłaściciela, współużytkownika wieczystego, współużytkownika, współwładającego. Tymczasem posługiwanie się przez rzeczone rozporządzenie pojęciem „władającego” jest zróżnicowane, skoro przykładowo w świetle § 10 ust. 1 r.e.g.b.2001 należy przyjąć, że władającym w rozumieniu omawianego rozporządzenia jest w ogóle każdy podmiot sprawujący jakiekolwiek władztwo nad nieruchomością, poza właścicielem którego prawo zostało należycie ujawnione. To rozumienie jest zresztą najbardziej trafne w świetle ustawy zawierającej delegację do wydania omawianego rozporządzenia. Otóż stosownie do art. 2 pkt 8 p.g.k.3 w brzmieniu obowiązującym od 2 stycznia 2011 roku do 22 sierpnia 2013 roku, ewidencję gruntów i budynków (kataster nieruchomości) zdefiniowano jako jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami; zatem ustawodawca wyróżnia przede wszystkim właścicieli i odmienne od właścicieli podmioty władające nieruchomościami. Ponownie należy zatem wskazać, że użycie w omawianej ewidencji pojęcia „władający” bez bliższego doprecyzowania, w istocie świadczy tylko o braku poczynienia dla potrzeb ewidencyjnych bardziej szczegółowych ustaleń co do podstawy władania, nie jest zaś dowodem spełnienia faktycznych przesłanek, warunkujących możliwość przyjęcia samoistności posiadania. Sama moc dokumentu urzędowego (art. 244 § 1 k.p.c.) nie powoduje zaś iż władający staje się w rozumieniu takiego dokumentu posiadaczem samoistnym. Zarzuty VI – VIII nie są zasadne.
W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.
Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Nie jest dla Sądu Okręgowego zrozumiałe, w jakim zakresie uznano za zasadne w świetle zgromadzonego materiału postawienie zarzutu IX. Skoro sam świadek V. V. (1) potwierdził prawidłowość aktu notarialnego, w którym w sposób niebudzący wątpliwości wskazano na przeniesienie nie własności, lecz prawa użytkowania wieczystego, to próba uczynienia z tak zawartej umowy kontraktu przenoszącego własność, jest całkowicie pozbawiona podstaw. Zarzut IX nie jest zasadny.
Słuszność zarzutu X wymagałaby zmiany ustaleń co do zamanifestowania wobec otoczenia zmiany rodzaju posiadania z zależnego na samoistne. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na wnioskodawczyni (art. 6 k.c.). Mimo stosownego obowiązku w tym zakresie (art. 232 zd. I w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), wnioskodawczyni żadnych dowodów, pozwalających na poczynienie tego rodzaju ustaleń, nie przedstawiła, jak już wyżej wspomniano. W konsekwencji nie może być mowy o zasadności zarzutu X.
Dla dokonania zaliczenia, o którym mowa w zarzucie XI, nie jest wystarczające jakiekolwiek posiadanie. Domagający się owego zaliczenia musi wykazać, że zarówno jego posiadanie, jak i posiadanie poprzednika, miało charakter posiadania samoistnego, skoro chodzi o posiadanie mające doprowadzić do zasiedzenia (art. 176 § 1 w związku z art. 172 § 1 i 2 k.c.). Jak już wskazano, wnioskodawczyni nie zdołała wykazać samoistności własnego posiadania, nie mówiąc już nawet o samoistności posiadania swoich poprzedników. Z tej przyczyny zarzut XI nie jest zasadny.
W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, co do nieziszczenia się warunku zasiedzenia z art. 172 § 1 i 2 k.c. zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne.
W konsekwencji brak jest również podstaw do podważania prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania. Nie zgłoszono w zakresie kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do roszczenia głównego, zaś Sąd I instancji zastosował zasadę rozstrzygania o kosztach postępowania nieprocesowego.
Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację wnioskodawczyni oddalono jako bezzasadną (art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).
1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).
2 Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (j.t. – Dz. U. z 2019 r. poz. 393). Rozporządzenie to zostało zastąpione od 31 lipca 2021 roku przez rozporządzenie Ministra (...), Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (j.t. – Dz. U. z 2024 r. poz. 219 z późn. zm.).
3 Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. – Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 z późn. zm.).