III CA 819/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Łodzi zasądził od Z. K. na rzecz B. R. kwotę 14 892 zł tytułem zachowku, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd uznał, że umowa darowizny udziału w spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego między matką stron a pozwaną Z. K. była umową darowizny, a nie dożywocia, mimo zawartych w niej zobowiązań do dożywotniej opieki i zamieszkiwania. Sąd miarkował wysokość zachowku na podstawie art. 5 k.c., zasądzając połowę należnej kwoty. Apelacje wniosły obie strony. Pozwana zarzucała błędną kwalifikację umowy i nieuwzględnienie otrzymanej przez powódkę kwoty z rachunku bankowego matki. Powódka kwestionowała miarkowanie zachowku. Sąd Okręgowy, uzupełniając postępowanie dowodowe, ustalił, że pozwana poniosła większy ciężar opieki nad matką, podczas gdy powódka angażowała się w nią sporadycznie. W związku z tym Sąd Okręgowy zmienił wyrok, obniżając zasądzoną kwotę do 13 766 zł i korygując procent wygrania sprawy przez powódkę. Sąd uznał, że choć zachowanie powódki nie było rażące, to zaangażowanie pozwanej uzasadnia obniżenie zachowku. Sąd nie obciążył stron kosztami postępowania apelacyjnego z uwagi na ich trudną sytuację materialną i usprawiedliwione poczucie pokrzywdzenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja art. 5 k.c. w kontekście miarkowania zachowku ze względu na zaangażowanie w opiekę nad spadkodawcą oraz kwalifikacja prawna umowy darowizny z dodatkowymi zobowiązaniami.
Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a miarkowanie zależy od konkretnych okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa darowizny z zobowiązaniem do dożywotniej opieki i zamieszkiwania może być traktowana jako umowa dożywocia w kontekście roszczenia o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa z dodatkowymi zobowiązaniami do opieki i zamieszkiwania, jeśli jest nieodpłatna, nadal pozostaje umową darowizny, a nie umową dożywocia.
Uzasadnienie
Umowa darowizny jest nieodpłatna, podczas gdy umowa dożywocia jest odpłatna i wymaga zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania. Dodatkowe zobowiązania w umowie darowizny nie zmieniają jej charakteru, jeśli nie stanowią ekwiwalentu za przedmiot darowizny.
Czy i w jakim zakresie można miarkować roszczenie o zachowek na podstawie art. 5 k.c. w przypadku, gdy jedna z sióstr poniosła większy ciężar opieki nad spadkodawczynią?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek można miarkować na podstawie art. 5 k.c., jeśli istnieją wyjątkowe okoliczności, takie jak znaczące zaangażowanie jednego ze spadkobierców w opiekę nad spadkodawcą, podczas gdy drugi spadkobierca nie angażował się w opiekę.
Uzasadnienie
Miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 k.c. jest dopuszczalne w wyjątkowych sytuacjach, gdy zasądzenie pełnej kwoty byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tym przypadku, zaangażowanie pozwanej w opiekę nad matką i sporadyczne wizyty powódki uzasadniają obniżenie należnego zachowku.
Czy otrzymana przez powódkę kwota z rachunku bankowego spadkodawczyni (dyspozycja na wypadek śmierci) powinna zostać odliczona od należnego jej zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kwota otrzymana przez powódkę z rachunku bankowego spadkodawczyni powinna zostać odliczona od należnego jej zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy popełnił błąd rachunkowy, nie odliczając kwoty 2 251,54 zł otrzymanej przez powódkę od spadkodawczyni z tytułu dyspozycji na wypadek śmierci. Sąd Okręgowy skorygował ten błąd.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. R. | osoba_fizyczna | powódka |
| Z. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku i jego wysokość (połowa wartości udziału, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym).
Pomocnicze
k.c. art. 1001
Kodeks cywilny
Pozwala na kierowanie roszczenia o zachowek przeciwko osobie, która otrzymała darowiznę od spadkodawcy.
k.c. art. 888
Kodeks cywilny
Definiuje umowę darowizny jako umowę, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
k.c. art. 893
Kodeks cywilny
Pozwala na zamieszczenie w umowie darowizny polecenia, które obdarowany jest zobowiązany wykonać.
k.c. art. 908
Kodeks cywilny
Definiuje umowę dożywocia jako umowę, w której właściciel nieruchomości zobowiązuje się przenieść jej własność na nabywcę, który w zamian zobowiązuje się zapewnić zbywcy lub osobie mu bliskiej dożywotnie utrzymanie.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Pozwala na miarkowanie przez sąd żądania opartego na klauzuli generalnej, jeśli jest ono sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres postępowania apelacyjnego, w tym możliwość uzupełnienia materiału dowodowego przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na nieobciążanie strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
u.r.p. art. 22
Ustawa o radcach prawnych
Dotyczy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwana poniosła większy ciężar opieki nad matką, co uzasadnia miarkowanie zachowku. • Zachowanie powódki wobec matki nie było wystarczająco rażące, aby odmówić jej zachowku w całości, ale uzasadnia jego obniżenie.
Odrzucone argumenty
Umowa darowizny z dodatkowymi zobowiązaniami powinna być traktowana jako umowa dożywocia. • Miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 k.c. jest nieuzasadnione w tej sprawie. • Kwota otrzymana przez powódkę z rachunku bankowego matki nie powinna być odliczana od zachowku.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Okręgowy poczynił dodatkowe ustalenia faktyczne, mając na względzie konieczność rozważenia sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego do zapłaty należności z tytułu zachowku i uprawnionego do zachowku, wzajemnych relacji oraz stosunków rodzinnych ze spadkodawczynią oraz zachowania pozwanej w zakresie dostępu powódki do mieszkania spadkodawczyni. • Okoliczność, że umowa darowizny zawiera dodatkowe klauzule, nie pozbawia jej charakteru darmego. • Zachowania powódki nie było bowiem aż tak rażące, aby odmówić jej prawa do zachowku w całości. • Sąd Okręgowy uznał, że w realiach niniejszej sprawy zachodzą okoliczności do nieobciążania kosztami postępowania żadnej ze stron na podstawie art. 102 k.p.c.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście miarkowania zachowku ze względu na zaangażowanie w opiekę nad spadkodawcą oraz kwalifikacja prawna umowy darowizny z dodatkowymi zobowiązaniami."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek jest indywidualna, a miarkowanie zależy od konkretnych okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje konflikt między rodzeństwem o spadek i podkreśla znaczenie opieki nad rodzicem w kontekście prawa spadkowego. Pokazuje, jak sąd może ingerować w wysokość roszczenia ze względu na zasady współżycia społecznego.
“Siostry walczą o spadek po matce: czy opieka nad rodzicem decyduje o wysokości zachowku?”
Dane finansowe
WPS: 178 704 PLN
zachowek: 13 766 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.