III CA 2484/25

Sygn. akt III Ca 2484/25
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2021 r. (sygn. akt II Ns 1796/12) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku F. T. (1) i C. T. przy udziale (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. i Miasta L.-Urzędu Miasta L. o ustanowienie służebności przesyłu:
1. ustanowił na rzecz uczestnika (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na nieruchomości położonej w L. przy (...), stanowiącej działkę oznaczoną w rejestrze gruntów numerem (...) obręb (...), dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzona jest księga (...) nr (...), służebność przesyłu – polegającą na znoszeniu istnienia na tej nieruchomości oraz w przestrzeni nad jej powierzchnią urządzenia przesyłowego tj. linii wysokiego napięcia 110 kV, jak również na prawie uczestnika do korzystania z nieruchomości obciążonej zgodnie z przeznaczeniem urządzenia przesyłowego, w tym w szczególności wykonywania czynności z zakresu eksploatacji, napraw, modernizacji i konserwacji wraz z prawem wejścia i wjazdu odpowiednim sprzętem - której przebieg oznaczono na mapie do ustalenia służebności gruntowych, sporządzonej przez biegłego geodetę K. V. w dniu 2 lipca 2019 r., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) w dniu 27 sierpnia 2019 r. za numerem (...), oznaczając obszar pasa służebności (...) o powierzchni 31 m.kw. oraz (...) o powierzchni 218 m.kw;
2. ustanowił na rzecz uczestnika (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na nieruchomości położonej w L. przy (...), stanowiącej działkę oznaczoną w rejestrze (...) numerem (...) obręb (...), dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzona jest księga (...) nr (...), służebność przesyłu – polegającą na znoszeniu istnienia na tej nieruchomości oraz w przestrzeni nad jej powierzchnią urządzenia przesyłowego tj. linii wysokiego napięcia 110 kV, jak również na prawie uczestnika do korzystania z nieruchomości obciążonej zgodnie z przeznaczeniem urządzenia przesyłowego, w tym w szczególności wykonywania czynności z zakresu eksploatacji, napraw, modernizacji i konserwacji wraz z prawem wejścia i wjazdu odpowiednim sprzętem - której przebieg oznaczono na mapie do ustalenia służebności gruntowych, sporządzonej przez biegłego geodetę K. V. w dniu 2 lipca 2019 r., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) w dniu 27 sierpnia 2019r. za numerem (...), oznaczając obszar pasa służebności (...) o powierzchni 131 m.kw. oraz (...) o powierzchni 317 m.kw.;
3. zasądził od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz F. T. (1) i C. T. solidarnie kwotę 25.698 złotych tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności.
(postanowienie k. 617-618)
W dniu 18 października 2021 r. apelację od powyższego postanowienia złożył uczestnik (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w S. zaskarżając postanowienie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił naruszenie :
1) przepisów prawa materialnego, tj. :
a) art. 176 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nie doliczenie do czasu posiadania służebności przesyłu przez obecnego właściciela urządzeń elektroenergetycznych, czasu posiadania przez Skarb Państwa przed dniem 1 lutego 1989 r. w sytuacji, gdy podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, zaś ugruntowane stanowisko doktryny i orzecznictwa dopuszcza możliwość rozpoczęcia biegu zasiedzenia przed zniesieniem zasady jednolitej własności państwowej i następnie doliczenie tego okresu do posiadania przez następców prawnych Skarbu Państwa;
b) art. 305 2 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i ustanowienie służebności przesyłu w sytuacji, gdy podniesiony przez uczestnika w toku postępowania zarzut zasiedzenia skutecznie unicestwia żądanie wnioskodawców;
c) art. 305 2 § 2 k.c. przez nieprawidłową wykładnię polegającą na ustanowieniu służebności przesyłu za wynagrodzeniem, które nie jest odpowiednie (jest zawyżone), albowiem uwzględnia powierzchnię strefy ochronnej, która nie jest tożsama z powierzchnią służebności przesyłu, zaś znacząco wykracza poza rzeczywisty zakres korzystania przez uczestnika z nieruchomości wnioskodawców;
d) art. 305 2 § 2 k.c. przez nieprawidłową wykładnię polegającą na ustanowieniu służebności przesyłu za wynagrodzeniem, które nie jest odpowiednie (jest zawyżone), albowiem współczynnik współkorzystania „k" został znacząco zawyżony, nie uwzględniając rzeczywistego obciążenia nieruchomości wnioskodawców przez uczestnika;
2) przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłych w zakresie powierzchni służebności przesyłu oraz wysokości współczynnika współkorzystania „k", co w efekcie spowodowało zawyżenie wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku w całości, zaś w przypadku uznania przez Sąd zarzutów z pkt a) i b) za nieuzasadnione o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez:
1) ustanowienie służebności przesyłu na działce oznaczonej (...) o przebiegu oznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę K. V. w dniu 24 lipca 2019 r., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) w dniu 27 sierpnia 2019 r. za numerem (...), oznaczając obszar pasa służebności (...) o powierzchni 31 m.kw.;
2) ustanowienie służebności przesyłu na działce oznaczonej nr (...) o przebiegu oznaczonym na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę K. V. w dniu 24 lipca 2019 r., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) w dniu 27 sierpnia 2019 r. za numerem (...), oznaczając obszar pasa służebności (...) o powierzchni 131 m.kw.;
3) zasądzenie od (...) S.A. w S. na rzecz F. T. (1) i C. T. solidarnie kwotę 4.859 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu.
(apelacja k. 648-651)
W odpowiedzi na ww. apelację F. T. (1) i C. T. wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców solidarnie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
(odpowiedz na apelację k. 694-698)
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2021 r. (sygn. akt II Ns 1796/12) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku F. T. (1) i C. T. przy udziale (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. i Miasta L.-Urzędu Miasta L. o ustanowienie służebności przesyłu uzupełnił postanowienie z dnia 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu w ten sposób, że po pkt 3 dodał pkt 2 o treści : ,,zasądzić (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz F. T. (1) i C. T. solidarnie kwotę (...) [pięć tysięcy trzysta pięćdziesiąt cztery] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania”.
(postanowienie k. 656)
W dniu 13 stycznia 2022 r. zażalenie na przedmiotowe postanowienie złożył uczestnik (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w S. zaskarżając postanowienie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu uczestnik zarzucił naruszenie :
1) art. 520 § 2 k.p.c. poprzez jego zastosowanie i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika w sytuacji, gdy w świetle wadliwości rozstrzygnięcia co do meritum sprawy należy uznać, iż to to strona wnioskująca powinna być ostatecznie obciążona obowiązkiem ponoszenia kosztów postepowania, a ewentualnie Sąd powinien pozostawić strony przy poniesionych kosztach postępowania;
2) § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez błędne zastosowanie polegające na zastosowaniu stawki minimalnej w jej dwukrotności w sytuacji, gdy Sądu nie uzasadnił w żaden sposób w czym dopatruje ponad przeciętnego stopnia skomplikowania sprawy, jak pojmuje przesłankę czasu trwania sprawy czy też w czym upatruje ponadprzeciętnego nakładu pracy pełnomocnika w sytuacji, gdy pomimo obiektywnie postrzeganego długiego czasu trwania postępowania niniejsza sprawa była sprawą typową, standardową i brak jest uzasadnienia dla odstępstw od zasad ogólnych rządzących zasadami ustalenia opłat radcowsko-adwokackich;
3) § 4 ust. 1 w zw. z § 7 pkt 3 oraz w zw. z § 6 pkt 5 Rozporządzenia poprzez zastosowanie obok stawki radcowskiej odnoszącej się do spraw dotyczących ustanowienia służebności przesyłu równocześnie stawki zależnej od wartości przedmiotu sprawy, która miałaby zastosowanie dopiero gdyby prawodawca nie uregulował odrębnie opłat za czynności radcowskie w sprawach dotyczących służebności w sytuacji, gdy Rozporządzenie wprost przewiduje stawkę minimalną dla spraw dotyczących służebności.
Mając na uwadze powyższe zarzuty uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(zażalenie k. 674-675, pismo procesowe k. 687)
W odpowiedzi na ww. zażalenie F. T. (1) i C. T. wnieśli o jego oddalenie co do kwoty 2.937 zł i zasądzenie w tym zakresie od uczestnika na rzecz każdego z wnioskodawców zwrotu kosztów procesu w postepowaniu zażaleniowym według norm przepisanych.
(odpowiedz na zażalenie k. 733-735)
Postanowieniem z dnia 30 maja 2022 r. (sygn. akt III Ca 555/22 i III Cz 225/22) Sąd Okręgowy w Łodzi sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2021 roku w ten sposób, aby w punkcie 1 i 2 sentencji postanowienia datę „02 lipca 2019 roku” zastąpił datą „24 lipca 2019 roku”, oddalił apelację, zasądził od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz F. T. (1) i C. T. solidarnie kwotę 240,00zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, na skutek zażalenia zmienił zaskarżone postanowienie w ten tylko sposób, iż zasądzoną w nim kwotę 5.354,00 zł obniżył do kwoty 554,00 zł, oddalił zażalenie w pozostałym zakresie, nie obciążył wnioskodawców kosztami postępowania zażaleniowego.
(postanowienie k. 744-745)
(...) Spółka Akcyjna z siedzibą w S. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 maja 2022 roku w sprawie o sygnaturze akt III Ca 555/22 i III Cz 225/22, zaskarżając postanowienie w części, tj. w zakresie pkt 2 postanowienia. Zaskarżonemu orzeczeniu uczestnik zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 172 § 1 i § 2 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu zasiedzenia wskutek stwierdzenia, że nie wykazano daty początkowej rozpoczęcia biegu zasiedzenia w sytuacji, gdy zarzut zasiedzenia ma charakter peremptoryjny i służy wyłącznie obronie przed żądaniem wniosku, stąd nie jest istotne to, z jaką datą rozpoczęto zasiedzenie, a to, że w sposób niebudzący wątpliwości czas wykonywania służebności przesyłu uprawnia do legitymowania się tytułem prawnym do nieruchomości nabytym przez zasiedzenie. W związku z powyższym brak dowodów na to, kiedy doszło do rozpoczęcia zasiedzenia nie może świadczyć o tym, że nie doszło do zasiedzenia, skoro istnieją dowody potwierdzające na istnienie urządzeń przesyłowych w dacie, od której licząc czas wykonywania służebności skutkował nabyciem służebności przez zasiedzenie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie pkt 2 i zasądzenie solidarnie od wnioskodawców na rzecz uczestnika kosztów postepowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(skarga kasacyjna k. 803-806, pismo procesowe k. 810, 819)
W odpowiedzi na ww. skargę kasacyjną wnioskodawcy wnieśli o jej nieprzyjęcie do rozpoznania, a w razie przyjęcia o jej oddalenie i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów procesu według norm przepisanych.
(odpowiedz na skargę kasacyjną k. 826 -829)
Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2025 r. (II CSKP 368/24) Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w części, tj. w punkcie II i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
(postanowienie k. 835)
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Na wstępie przede wszystkim przypomnieć należy, że stosownie do art. 398 21 k.p.c. w zw. z art. 386 § 6 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego wiążą sąd, któremu sprawa została przekazana. Rozpoznając przedstawioną skargę kasacyjną Sąd Najwyższy przesądził, że Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 30 maja 2022 r. błędnie wykluczył możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu, nie podejmując próby ustalenia możliwej daty zasiedzenia w świetle okoliczności sprawy.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego o konieczności ustalenia możliwej daty rozpoczęcia zasiedzenia bez względu na stanowisko uczestnika postępowania w tym zakresie ustalił, iż bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu mógł rozpocząć się najwcześniej 3 sierpnia 2008 r., czyli w dniu wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu (ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw – Dz.U. Nr 116, poz. 731), w związku z czym apelacja uczestnika nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż nawet w przypadku posiadania przez uczestnika w dobrej wierze, wymagany termin zasiedzenia nie upłynął do dnia złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie (mógł upłynąć najwcześniej 3 sierpnia 2028 r., ale został przerwany złożeniem wniosku o ustanowienie służebności zgodnie z treścią art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c.).
Należy wskazać, iż stosownie do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. wydanym w sprawie P 10/16, przepisy art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 1 -305 4 ustawy - Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym nie jest możliwe doliczenie czasu posiadania w stanie prawnym obowiązującym do 2 sierpnia 2008 r. do czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu. Chybione są zatem zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w apelacji, bowiem nie upłynął czas niezbędny do nabycia w drodze zasiedzenia służebności przesyłu.
Pomimo iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 nie został opublikowany, w ocenie Sądu Okręgowego ma on moc wiążącą, gdyż już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony znaczenia prawnego. Od momentu ogłoszenia wyroku następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu, w związku z czym organy stosujące przepisy powinny uwzględniać, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności. Brak jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, iż dopiero formalna promulgacja wyroku powoduje przedmiotowy skutek (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07, OTK-A 2007, nr 5, poz. 48).
Obecnie w doktrynie i praktyce ustrojowej wykształciły się dwa nurty interpretacyjne przepisów regulujących skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego – formalistyczny i materialny.
Zgodnie z nurtem formalistycznym (promulgacyjnym), opartym przede wszystkim na literalnej wykładni art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, oficjalne ogłoszenie (publikacja) wyroku w odpowiednim dzienniku urzędowym stanowi warunek konieczny wywołania przez ten wyrok skutków prawnych erga omnes (wobec wszystkich). Brak publikacji oznacza, że proces legislacyjny usuwania niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawnego nie został formalnie zakończony. Norma uznana za niekonstytucyjną formalnie nadal rezyduje w systemie prawa, a jej powszechna moc obowiązująca nie zostaje formalnie uchylona. Ma to chronić obywateli przed negatywnymi konsekwencjami działania prawa nieogłoszonego.
Z kolei zgodnie z nurtem materialnym (substancjalnym), opierającym się na wykładni systemowej i celowościowej i akcentującym autonomię władzy sądowniczej i pozycję ustrojową Trybunału Konstytucyjnego, przymioty ostateczności oraz mocy powszechnie obowiązującej (art. 190 ust. 1) przynależą wyrokowi od momentu jego publicznego ogłoszenia na sali rozpraw. Ratio legis art. 190 ust. 2 nakłada na władzę wykonawczą (Prezesa Rady Ministrów i Rządowe Centrum Legislacji) bezwzględny, czysto techniczny obowiązek publikacji wyroku. Organ ten nie dysponuje kompetencją do merytorycznej oceny legalności działania Trybunału Konstytucyjnego ani do cenzurowania jego judykatów poprzez odmowę lub wstrzymanie publikacji. Uznanie, że brak publikacji pozbawia wyrok mocy wiążącej, prowadziłoby do niedopuszczalnego w świetle art. 10 Konstytucji prymatu władzy wykonawczej nad sądowniczą. Z chwilą ustnego ogłoszenia wyroku następuje natychmiastowe obalenie domniemania konstytucyjności zaskarżonego przepisu.
Kwestia nurtów interpretacyjnych przepisów regulujących skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego zyskała szczególne znaczenie w obliczu odmowy publikacji niektórych wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez organy egzekutywy (zarówno w latach 2015–2016, jak i w wyniku uchwał Rady Ministrów z przełomu lat 2024–2025 dotyczących statusu składu Trybunału Konstytucyjnego).
Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego publikacja wyroku ma charakter deklaratoryjny i wtórny. W wyroku z dnia 11 maja 2007 r. (sygn. akt K 2/07) TK wskazał, że już sam fakt publicznego ogłoszenia wyroku niweczy domniemanie konstytucyjności normy. Pogląd ten został podtrzymany w późniejszym orzecznictwie (np. K 47/15), a w wyroku z dnia 23 września 2025 r. (sygn. akt P 3/25) TK wprost orzekł, iż działanie polegające na niepublikowaniu orzeczeń jest bezprawne, a wyroki wywołują skutki prawne od momentu ich ogłoszenia na Sali rozpraw, stanowiąc element wiążący dla organów stosujących prawo. Natomiast orzecznictwo sądów powszechnych oraz administracyjnych wypracowało mechanizm obrony przed systemowym brakiem publikacji wyroków poprzez odwołanie się do instytucji rozproszonej kontroli konstytucyjności praw (opartej bezpośrednio na art. 8 ust. 2 Konstytucji RP). Sądy wielokrotnie wskazywały, że choć formalna derogacja przepisu (usunięcie tekstu z ustawy) następuje z dniem publikacji, to wiedza o niekonstytucyjności normy uzyskana z ogłoszonego wyroku TK uniemożliwia sądowi wydanie rozstrzygnięcia na podstawie wadliwej normy. Innymi słowy, sądy, powołując się na związanie Konstytucją, odmawiają zastosowania przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą, traktując nieopublikowany wyrok jako ostateczny dowód na brak waloru konstytucyjności danej regulacji. W doktrynie (np. prof. O. M.) podkreśla się, że ignorowanie ogłoszonych wyroków pod pretekstem braku ich publikacji rodzi stan tzw. „schizofrenii konstytucyjnej” i wprost uderza w pewność obrotu prawnego oraz prawa
jednostki do rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
W konkluzji należy wskazać, iż w sferze materialnej nieopublikowany wyrok (w tym również wyrok P 10/16 z dnia 2 grudnia 2025 r.) Trybunału Konstytucyjnego ma moc wiążącą. Od momentu jego publicznego ogłoszenia na sali rozpraw upada domniemanie zgodności kontrolowanego przepisu z Konstytucją RP. W sferze formalnej (promulgacyjnej) brak publikacji wstrzymuje jedynie skutek ściśle derogacyjny (czyli definitywne wykreślenie jednostki redakcyjnej tekstu prawnego z oficjalnego korpusu aktu normatywnego). Dla organów stosujących prawo (sądów i organów administracji) fakt publicznego ogłoszenia wyroku nakłada obowiązek uwzględnienia zmiany stanu konstytucyjnego. W sytuacji zaniechania publikacji przez egzekutywę, sądy są uprawnione – a wręcz zobowiązane na mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji – do samodzielnej odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu, powołując się na treść merytoryczną rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego.
Skoro zatem niezgodne z Konstytucją są przepisy art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c., rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 1 -305 4 k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, to najwcześniejszą datą rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia takiej służebności jest data wejścia w życie art. 305 1 -305 4 k.c., niezależnie od tego kiedy faktycznie rozpoczęło się korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z urządzeń przesyłowych rozmieszczonych na nieruchomości wnioskodawców.
W związku z powyższym na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd oddalił apelację uczestnika, gdyż nawet w przypadku posiadania przez uczestnika w dobrej wierze, wymagany termin zasiedzenia nie upłynął do dnia złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie (mógł upłynąć najwcześniej 3 sierpnia 2028 r.).
Nie podlegały uwzględnieniu także zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 305 2 § 2 k.c. W tym zakresie powtórzyć należy ocenę wyrażoną przez Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wydanego w nin. sprawie postanowienia z 20.05.2022 r., którą Sąd Okręgowy w składnie obecnie rozpoznającym sprawę w pełni podziela. Dla porządku jedynie zatem przytoczenia wymaga argumentacja, zgodnie z którą art. 305 1 k.c., jako podstawa ustanowienia służebności przesyłu, nie określa w żaden sposób, jak szeroki jest zakres oddziaływania służebności na możliwość korzystania z gruntu przez jego właściciela. Skonkretyzowanie treści służebności i jej zakresu winno zatem nastąpić przy jej ustanowieniu. Nie ulega zaś wątpliwości, iż w przypadku urządzeń technicznych związanych z wykonywaniem służebności na jej treść składa się przede wszystkim uprawnienie do posadowienia urządzeń wraz z zachowaniem pasa technicznego, a także uprawnienie do ich utrzymywania oraz bieżącej eksploatacji, dozoru, konserwacji, remontu, modernizacji, usuwania awarii. W zakresie służebności przesyłu znaleźć winna się również powierzchnia tzw. strefy ochronnej, która w oczywisty sposób winna również mieć swoje odzwierciedlenie w przyznanym wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu. Fakt posadowienia infrastruktury przesyłowej wpływa na zakłócenie korzystania z nieruchomości przez właściciela lub zmniejszenie wartości tej nieruchomości nie tylko z przyczyn faktycznych (samo istnienie urządzeń), ale również z przyczyn formalnych, prawnych. Nie zachodzą również wątpliwości co do możliwości uwzględnienia szerszego zakresu ograniczeń obejmującego strefę kontrolowaną czy ochronną (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z 07.11.2018r V CSK 223/18). Analizując kwestię stref ochronnej dla urządzeń elektroenergetycznych przebiegających nad nieruchomościami wnioskodawców jako właścicieli nieruchomości zauważyć należy, iż wliczenie jej do niezbędnego zakresu służebności przesyłu wynika z ograniczeń wynikających z § 77 p. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 października 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. poz. Nr 169 poz. 1650 z póź. zm.) oraz § 55 ust. 1 p. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 06 lutego 2003 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. nr 47 poz. 401 z późn. zm.). Kwestie te były zresztą przedmiotem opinii biegłego F. T. (2) (k: 346-370) niekwestionowanej przez apelującego. Ograniczenia przewidziane przez powyższe przepisy o charakterze powszechnie obowiązujących z pewnością ograniczają właścicieli nieruchomości na przyszłość co do możliwości i sposobu prowadzenia prac remontowo – budowlanych budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych znajdujących się na obu nieruchomościach czy prowadzenia działalności gospodarczej przez C. T. w postaci warsztatu samochodowego a więc z wykorzystaniem również różnego rodzaju maszyn i urządzeń. Przebieg linii energetycznej nad obiema nieruchomościami zdecydowanie ogranicza zatem możliwości wykonywania uprawnień właścicielskich na przyszłość, nie tylko na skutek umożliwienia działalności uczestnika postępowania w strefie eksploatacyjnej ale również niemożności wykonywania pewnych czynności przez samych właścicieli właśnie w strefie ochronnej, co uprawniało Sąd I instancji do ustanowienia służebności nie tylko na obszarze (...) i (...) zaznaczonej przez biegłego geodetę K. V., ale również w obszarach (...) i (...) (mapa k: 563).
Wskazać również należy, iż podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzecznictwie dotyczącym urządzeń gazowych i strefy kontrolowanej w rozumieniu przepisów § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, przyjmując, iż „treścią służebności przesyłu objęte są także ograniczenia wobec właściciela nieruchomości wynikające z przepisów wymienionego rozporządzenia, gdyż przepisy te ograniczają bowiem właściciela nieruchomości, który w strefie ochronnej nie może wykonywać prawa własności np. przez jej zabudowę. Z ich treści nie wynika, aby wyłączenie wykonywania części uprawnień właścicielskich, spowodowane działalnością przedsiębiorstwa przesyłowego, miało następować bez ekwiwalentu pieniężnego. Korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu obejmuje więc także strefę ochronną, określoną w przepisach powołanego rozporządzenia” (por. wyrok z dnia 14 listopada 2013 r., OSNC 2014, nr 9, poz. 91). Sąd Najwyższy podkreślał, że trudno byłoby aprobować tezę, aby przedsiębiorstwo przesyłowe wskutek swojej działalności mogło bezekwiwalentnie obciążać właściciela nieruchomości, chociażby pośrednio, ciężarem ograniczenia wynikającego z przepisów rozporządzenia o publicznoprawnym charakterze. Zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego skutkujące powstaniem służebności przesyłu kreują pośrednio strefę kontrolowaną, przesądzającą o powstaniu ograniczeń o charakterze administracyjnym, dotykających właściciela nieruchomości. Nieuzasadnionym byłoby bezekwiwalente obarczanie ciężarem tych ograniczeń właściciela nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu, mając na uwadze, że art. 3052 § 2 KC kreuje uprawnienie właściciela do uzyskania odpowiedniego wynagrodzenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2017 r., IV CSK 724/16, nie publ.). Sąd Okręgowy w pełni podziela powyższe poglądy, które na zasadzie analogii można w pełni przenieść na grunt niniejszej sprawy niezależnie, iż obejmuje ona linię energetyczną.
W związku z powyższym zdaniem Sądu II instancji nieuzasadnione są zarzuty apelacyjne zmierzające do wyłączenia z treści służebności obszarów tzw. strefy ochronnej, która również ogranicza sferę uprawnień właściciela obciążanej nieruchomości.
Co do wynagrodzenia przyznawanego w zamian za ustanowienie służebności przesyłu ustawodawca zaznaczył jedynie, iż ma być ono „odpowiednie” (art. 305 2 § 2 k.c.). Ustawodawca nie sformułował w tym zakresie żadnych kryteriów pozostawiając sądowi swobodę w ocenie zasad jego określenia. Sąd Okręgowy podziela również analogiczny pogląd Sądu Najwyższego, iż „wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie powinno zatem być ustalane wyłącznie w oparciu o powierzchnię pasa służebności, z którego uprawniony faktycznie czynnie korzysta jedynie w celu eksploatacji swych urządzeń. Brak jest bowiem przesłanek prawnych, aby ograniczenia własności, wynikające z wyznaczenia strefy kontrolowanej na cały okres użytkowania gazociągów, miały być pomijane przy ustaleniu wysokości odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu” (uzasadnienie postanowienia SN z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, nie publ.). Nie ulega również wątpliwości, iż wynagrodzenie może być ustalone w oparciu o różne okoliczności faktyczne, nie tylko w oparciu o powierzchnie pasa służebności, ale w sposób rekompensujący wszelkie uszczerbki na prawie własności z uwzględnieniem, iż ma ono charakter jednorazowy ( vide postanowienie Sądu Najwyższego z 12.10.2017r IV CSK 724/16 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2016r V CSK 531/15 V CSK 535/15).
W kontekście powyższych rozważań oraz zasadności słusznego przyjęcia przez Sąd Rejonowy do treści służebności również stref ochronnych zarzuty apelacyjne dotyczące przyznania nadmiernego wynagrodzenia jawią się jako całkowicie nieuzasadnione. Podobna ocena dotyczy również uwzględnienia opinii biegłych co do powierzchni służebności oraz współczynnika współkorzystania w kontekście zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z przepisem art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 roku, II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655). Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów ma zatem miejsce wtedy, gdy sąd pierwszej instancji dopuścił się w ramach oceny dowodów błędów logicznych, wewnętrznych sprzeczności czy braków czyniących ją niepełną. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest zaś wystarczające tylko przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Prawidłowe postawienie zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów nie może polegać więc tylko na przedstawieniu własnej, korzystnej dla skarżącego wersji zdarzeń, opartej na własnej ocenie dowodów. Konieczne jest bowiem wykazanie, że określone w art. 233 § 1 k.p.c. kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów zostały naruszone, co miało wpływ na wynik sprawy albo, że sąd pominął istotne dla sprawy dowody przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy (tak orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 roku, III CK 314/05, LEX nr 172176; z dnia 18 czerwca 2004 roku, II CK 369/03, LEX nr 174131; z dnia 15 kwietnia 2004 roku, IV CK 274/03, LEX nr 164852; z dnia 25 listopada 2003 roku, II CK 293/02, LEX nr 151622, Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 08.07.2021r I AGa 315/19 niepubl.).
Złożona apelacja powyższych kryteriów w zakresie zarzutu naruszenia prawa procesowego nie spełnia, zaś Sąd I instancji słusznie przyjął w ramach stanu faktycznego sprawy i późniejszych rozważań ustalenia biegłych co do strefy ochronnej, które objął treścią służebności, jak również prawidłowo ustalił wynagrodzenie za jej ustanowienie z uwzględnieniem współczynnika „K” zastosowanego przez biegłego D. D. na poziomie 0,5. Wartość ta została szczegółowo i precyzyjnie wyjaśniona w pisemnej opinii biegłego, którą słusznie Sąd I instancji zaakceptował w całości w szczególności biorąc pod uwagę zakres służebności łącznie ze strefą ochronną, jej powierzchnię w proporcji do całej nieruchomości jak również znaczne ograniczenie właściciela w korzystaniu z budynków gospodarczych. Apelujący przedstawia oczywiście swoją wizję prawidłowo określonego współczynnika współkorzystania, jednakże nie uzasadnia to zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji normy art. 233 § 1 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., zasądzając je od uczestnika na rzecz wnioskodawców solidarnie kwotę 480 zł. Na koszty poniesione przez wnioskodawców złożyła się opłata za czynności radcy prawnego w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 240 zł ustalonej zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118) oraz opłata za czynności radcy prawnego w postępowaniu kasacyjnym w wysokości 240 zł na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 98 § 1 1 k.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.