III CA 179/18

Sygn. akt III Ca 179/18 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Kutnie wyrokiem zaocznym z dnia 17 października 2017 r. w sprawie o sygn. akt I C 824/17 zasądził od pozwanej M. M. na rzecz powodów G. C. , A. Z. i A. G. solidarnie kwotę 3.405,67 wraz z umownymi odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 11 kwietnia 2017 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo. Ponadto Sąd Rejonowy w Kutnie zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 1.281,54 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji dokonał następujących ustaleń faktycznych. W dniu 18 kwietnia 2016 r. pozwana M. M. zawarła z A. Z. , A. G. i G. C. prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą: A. Z. , A. G. , (...) spółka cywilna z siedzibą w T. umowę pożyczki gotówkowej, której przedmiotem było udzielenie pozwanej pożyczki gotówkowej w kwocie 5 090 zł na okres od dnia 25 lutego 2016 roku do dnia 25 lutego 2018 roku. Całkowitą kwotę do zapłaty określono na 5 634,68 zł, płatną w miesięcznych ratach, natomiast kwotę pożyczki określono na 3 000 zł i wg umowy kwota ta stanowiła kapitał pożyczki udostępniony pozwanej, koszt pożyczki wynosił zaś 2 634,68 zł i stanowił sumę kwoty prowizji w wysokości 2 090 zł oraz kwoty odsetek należnych za cały okres obowiązywania umowy w wysokości 544,68 zł. W umowie wskazano, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania ( (...) ) wynosi 96,81 % w stosunku rocznym. Pożyczka była oprocentowana w wysokości zmiennej stopy procentowej stanowiącej w stosunku rocznym dwukrotność odsetek ustawowych uregulowanych w art. 359 § 2 k.c. Niespłacenie raty pożyczki w całości lub w części w terminie powodowało uznanie niespłaconej kwoty za zadłużenie przeterminowane, od którego pobierane były odsetki według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej w stosunku rocznym dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie uregulowanych w art. 481 § 2 k.c. Pożyczkodawca w dniu zawarcia umowy przekazał pozwanej kwotę 3000 zł. W związku z brakiem spłaty pierwszej raty powodowie wzywali pozwaną do zapłaty, jednakże w związku z bezskutecznością podjętych działań powodowie pismem z dnia 2 czerwca 2016 roku dokonali wypowiedzenia warunków umowy pożyczki z zachowaniem 30 dniowego terminu. W okresie wypowiedzenia pozwana nie uregulowała żadnych zaległości, dlatego w dniu 21.07.2016 r. pożyczka stała się wymagalna w całości. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za częściowo zasadne. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo co do kwoty 3.405,67 zł, na którą złożyło się: 3.000 zł udzielonej pożyczki oraz 405,67 zł odsetek wskazanych w pozwie. O odsetkach Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. W pozostałym zakresie Sąd Rejonowy powództwo oddalił. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że żądanie powodów co do kwoty 2.090 zł tytułem prowizji jest niedopuszczalne, ponieważ postanowienia łączącej strony umowy pożyczki w tym zakresie zmierzały do obejścia prawa, to jest przepisów dotyczących odsetek maksymalnych – art. 359 § 2 1 i § 2 2 k.c. , dlatego też należało uznać je za nieważne w świetle art. 58 § 1 k.c. Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, iż pożyczkobiorca w umowie w sposób niejasny posługiwał się sformułowaniem kwoty pożyczki używając do kwoty 5 090 zł określenia całkowitej kwoty pożyczki. Umowa pożyczki jest zaś umową realną do zawarcia, której wymagane jest, oprócz zgodnych oświadczeń woli stron, również wydanie rzeczy tj. przekazanie określonej w umowie kwoty pożyczki. W przedmiotowej sprawie pozwanej przekazano natomiast kwotę 3 000 zł, przeniesienie większej ilości pieniędzy na pozwaną miało jedynie charakter pozorny. Natomiast zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Tak więc i na tej podstawie powód nie mógł domagać się zwrotu kwoty pożyczki w wysokości większej, niż rzeczywiście została udzielona. Apelację od powyższego wyroku wnieśli powodowie, zaskarżając go w części, to jest: • w zakresie punktu 1. wyroku, w związku z zasądzeniem kwoty mniejszej o 2.090 zł, • w zakresie punktu 4. wyroku, w części dotyczącej nieorzeczenia o całości kosztów postępowania należnych powodom. Apelujący zaskarżonemu wyrokowi zarzucili: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 385 1 k.c. przez nieprawidłowe przyjęcie, że postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes pozwanego, a tym samym nie wiążą strony pozwanej, 2. art. 720 § 1 k.c. przez uznanie, że pozwana jest obowiązana do zwrotu kwoty pożyczki mniejszej, a nie takiej samej kwoty jaką otrzymała w wyniku zawartej umowy, 3. art. 5 pkt 6 oaz art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2016 r., poz. 1528) przez jego niezastosowanie i w efekcie nieprawidłowe uznanie, że zastrzeżenie przez pożyczkodawcę prowizji jest sprzeczne z ustawą; II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, a tym samym nieprawidłowe przyjęcie, że kwota prowizji nie może być zaliczona do kwoty pożyczki. W konkluzji apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów dodatkowo kwoty 2.090 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od 11 kwietnia 2017 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami procesu w pełnej wysokości, w tym kosztami zastępstwa procesowego oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, przed Sądem drugiej instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja powodów okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu w całości. Na wstępie trzeba zaznaczyć, że w postępowaniu uproszczonym zgodnie z art. 505 9 § 1 1 k.p.c. apelację można oprzeć tylko na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 505 13 § 2 k.p.c. , jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Zdaniem Sądu Okręgowego wyrok Sądu Rejonowego w zaskarżonej części odpowiada prawu i jako taki musi się ostać. Podniesione przez apelujących zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Okręgowy podziela zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je jako własne, jak i dokonaną ocenę prawną. W pierwszej kolejności rozważeniu podlegały zarzuty dotyczące dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych oraz naruszenia przepisów proceduralnych, albowiem ocena prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego może zostać dokonana jedynie po uprzednim stwierdzeniu, że ustalenia faktyczne zostały dokonane w oparciu o poprawnie zastosowane przepisy prawa procesowego. Podniesiony przez powodów zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. był całkowicie chybiony, ponieważ skarżący w istocie nie zarzucali Sądowi Rejonowemu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Dla skuteczności podniesionego zarzutu nie jest też wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu (zob. wyrok SA w Poznaniu z 21.05.2008 r., I ACa 953/07, LEX nr 466440). Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów ( art. 233 § 1 k.p.c. ) i musi się ostać, choćby w równym stopniu na podstawie tego materiału dowodowego dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Skarżący na takie uchybienia nie wskazał. Wskazać należy, że zarzut powodów dotyczył nieprawidłowego zastosowania przepisów bądź ich niewłaściwej wykładni ( art. 720 k.c. oraz ustawy o kredycie konsumenckim), a tego rodzaju zarzuty należy uznać za zarzuty naruszenia prawa materialnego, do których Sąd Okręgowy odniesie się w dalszej części uzasadnienia. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że wyliczenia kwoty należnej powodom nie miały związku z oceną dowodów, lecz z oceną prawną. Przechodząc do zarzutów apelacyjnych dotyczących prawa materialnego, Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że zarzut naruszenia art. 385 1 k.c. był nietrafiony. W odniesieniu do argumentacji skarżących trzeba podkreślić, że podstawową przyczyną stwierdzenia nieważności postanowień umowy pożyczki w zakresie prowizji było to, że zostały one przez Sąd I instancji uznane za zmierzające do obejścia prawa – przepisów o odsetkach maksymalnych. Jedynie dodatkowo Sąd Rejonowy wskazał, iż do przedmiotowej umowy pożyczki mają zastosowanie przepisy o niedozwolonych klauzulach umownych, a przewidziane w umowie opłaty są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. Bez wątpienia wysokość tych opłat, zarówno prowizji, jak i kosztów wezwań oraz czynności windykacyjnych, była rażąco wygórowana, a także nieadekwatna do rzeczywiście poniesionych przez powodów kosztów. Zatem w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie naruszył przepisów o klauzulach niedozwolonych, jednak nawet gdyby przychylić się do stanowiska skarżących, to i tak nie miałoby to wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem postanowienia dotyczące prowizji, której zapłaty domagają się powodowie, zostały uznane za nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 359 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego zarzut naruszenia art. 720 § 1 k.c. również nie mógł się ostać. Zgodnie z powołanym przepisem przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko, co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Ustawodawca wyraźnie przesądził o istnieniu bezpośredniego związku między kwotą udzielonej pożyczki a kwotą, do zwrotu, której obowiązany jest pożyczkobiorca. W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega żadnej wątpliwości, że kwotą pożyczki w niniejszej sprawie było 3.000 zł. Wskazuje na to treść umowy, w której wprost wskazano, że „całkowita kwota pożyczki wynosi: 3.000 zł i stanowi kapitał pożyczki udostępniony pożyczkobiorcy” (§ 1 umowy). W umowie tej wskazano, że suma 5.634,68 zł to suma całkowitej kwoty pożyczki oraz całkowitego kosztu pożyczki. W § 10 również wskazano, że całkowity koszt pożyczki wynosi 2.632,68 zł i stanowi sumę kwoty prowizji w wysokości 2.090 zł, kwoty odsetek w wysokości 544,68 zł. Jest zatem jasne, że żądana przez powodów kwota ponad te 3.000 zł nie stanowiła przedmiotu pożyczki, lecz dodatkowe koszty pożyczki. W konsekwencji na podstawie art. 720 k.c. pozwana była obowiązana do zwrotu jedynie 3.000 zł. Pozostałe postanowienia umowne, zobowiązujące pozwaną do ponoszenia kosztów związanych z pożyczką, należało ocenić z punktu widzenia zgodności z prawem, w szczególności z art. 58 § 1 k.c. , który przewiduje, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy oraz z art. 58 § 2 k.c. , w myśl którego nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nadto wymagało rozważenia, czy owe postanowienia są zgodne z przepisami dotyczącymi odsetek maksymalnych – art. 359 k.c. , jak również czy nie stanowią niedozwolonej klauzuli umownej, o której mowa w art. 385 1 i n. k.c. Zgodnie z treścią art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd Okręgowy, podobnie zresztą jak Sąd Rejonowy, nie kwestionuje okoliczności podnoszonej przez powodów z powołaniem się na ustawę o kredycie konsumenckim, że byli uprawnieni do uzgodnienia z pożyczkobiorcą prowizji za udzieloną pożyczkę. Jednak z całą mocą trzeba podkreślić, iż tego rodzaju uzgodnienia nie mogą być sprzeczne z prawem ani zmierzać do obejścia prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił, że postanowienia umowne ustalające wysokość kosztów pożyczki na kwotę 2.634,68 zł zmierzają do obejścia prawa, a mianowicie przepisów o odsetkach maksymalnych. Warto przypomnieć, że zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Sąd Okręgowy dodatkowo wskazuje, że postanowienia umowne kształtujące w sposób tak rażąco niewspółmierny obowiązki pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy są niezgodne z zasadami współżycia społecznego i nie mają ekonomicznego uzasadnienia. Nie można bowiem uznać za właściwe ponoszenie przez pożyczkobiorcę, poza obowiązkiem zapłaty odsetek, kosztów pożyczki, które wynoszą ponad 85% kwoty udzielonej pożyczki. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że apelacja strony powodowej stanowi jedynie nieskuteczną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i z trafnym rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego. Orzeczenie Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów procesu również należało uznać za prawidłowe, ponieważ było ono adekwatne do rozstrzygnięcia w przedmiocie głównego żądania powodów. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. , oddalił apelację, jako bezzasadną.