Pełny tekst orzeczenia III C 1426/24

Sygn. akt III C 1426/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 lipca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie, III Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Niewiadomski
Protokolant: Ewa Włodarczyk
po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 roku w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. (KRS (...))
przeciwko V. H.
o zapłatę (symbol 049cf)
I. umarza postępowanie w zakresie wskazanym w pkt I.2 i II pozwu;
II. zasądza od pozwanej V. H. na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. kwotę 266 900 (dwieście sześćdziesiąt sześć tysięcy dziewięć) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
III. w pozostałym zakresie powództwo oddala;
IV. koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi;
V. nakazuje zwrócić na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie, kwotę 5000 (pięć tysięcy) złotych tytułem niewykorzystanej zaliczki, zaksięgowanej pod pozycją (...);
VI. nakazuje zwrócić na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie, kwotę 5183 (pięć tysięcy sto osiemdziesiąt trzy) złote tytułem części opłaty sądowej od pozwu.
Sędzia Tomasz Niewiadomski
Sygn. akt III C 1426/24
UZASADNIENIE
wyroku z 20 lipca 2026 roku
Pozwem, który wpłynął do tut. Sądu 4 stycznia 2022 roku ( data prezentaty k. 3), powód – (...) spółka akcyjna z siedzibą w D., wniósł o zasądzenie od pozwanej V. H. na jego rzecz kwoty 371 158,19 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty. Na powyższą kwotę składały się: 266 900 złotych tytułem zwrotu kapitału kredytu wypłaconego pozwanej na podstawie umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF zawartej w dniu 16 października 2006 roku oraz kwota 104 258,19 złotych tytułem zwrotu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału tego kredytu.
Ewentualnie na podstawie art. 358 1 § 3 kc powód wniósł o zmianę wysokości i świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. od pozwanej z tytułu rozliczenia ww. umowy kredytu powinna być poddana waloryzacji sądowej ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, (...) spółce akcyjnej z siedzibą w D. przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 101 861,03 złotych wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Ponadto wniósł także o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
Uzasadniając swoje stanowisko powód zwrócił uwagę na toczące się wówczas z powództwa pozwanej postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, sygn. akt I ACa 91/21 (w Sądzie I instancji sygn. I C 1070/16), w którym domagała się ona ustalenia nieważności umowy (...) nr (...) waloryzowanej kursem CHF zawartej pomiędzy stronami w dniu 16 października 2006 roku oraz zwrotu świadczeń nienależnych spełnionych na rzecz Banku w wykonaniu umowy. Powód wskazał, iż przedmiotowe powództwo miało zmierzać do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności ww. umowy. W oparciu o teorię dwóch kondycji powód wskazał, że przysługuje mu roszczenie o zapłatę kwoty 266 900 złotych, która odpowiada kwocie wypłacanej pozwanej tytułem kapitału kredytu oraz dodatkowo roszczenie o zapłatę kwoty 104 258,19 złotych, która stanowi wartość nienależnego świadczenia polegającego na umożliwieniu korzystania w tym czasie ze środków będących własnością banku oraz zaniechania ich zwrotu, do nadejścia terminu wynikającego z umowy. W jego ocenie pozwana wzbogaciła się w związku z możliwością korzystania ze środków banku od dnia ich wypłaty do dnia ich zwrotu (w zakresie objętym pozwem). Zdaniem powoda, z uwagi na to, że spełnił on na rzecz pozwanej świadczenie w postaci udostępnienia kapitału kredytu w złotych polskich i umożliwienia korzystania z tego kapitału, kredytobiorczyni wzbogaciła się bezpodstawnie w ten sposób, że nie musiała wydatkować własnych środków na pozyskanie kwoty kapitału w złotych polskich. W dalszej kolejności powód wskazał, że w razie upadku umowy i wzajemnego zwrotu świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy, nadal nierozliczona pozostaje bezsporna korzyść jaką konsument osiągnął z tego, że otrzymał kapitał kredytu od banku i wykorzystał go na nabycie nieruchomości. Korzyść ta ma wartość pieniężną odpowiadającą zaoszczędzonym przez konsumenta wydatkom na pozyskanie kredytu w złotych na cel mieszkaniowy. Jednocześnie zubożenie banku polega na utraceniu możliwości korzystania ze środków przekazanych konsumentowi i pobierania z tego tytułu korzyści. Zubożenie to jest równe korzyści konsumenta i odpowiada wartość udostępnienia kredytu w złotych polskich na cel mieszkaniowy.
Powołując się na upadek umowy na skutek stwierdzenia jej nieważności, wskazał na konieczność rozliczenia świadczeń wykonanych na ich podstawie w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 kc). Na podstawie art. 410 kc w zw. z art. 405 kc bank może żądać zapłaty wartości nienależnego świadczenia spełnionego przez bank polegającego na udostępnieniu kapitału do korzystania (roszczenie o zwrot wartości świadczenia banku); alternatywnie na podstawie art. 405 kc zapłaty kwoty zaoszczędzonych przez konsumenta wydatków, które poniósłby, gdyby zaciągał kredyt w złotych polskich (roszczenie o zwrot korzyści uzyskanej przez kredytobiorcę kosztem banku) – wartość roszczenia w obu przypadkach jest taka sama. Na wypadek, gdyby w ocenie Sądu nie było zasadne roszczenie o zwrot wartości jaką przedstawia umożliwienie pozwanej korzystania z kapitału, powód wnosi poza żądaniem o zasądzenie nie tylko nominalnej kwoty wypłaconego kredytu, również o dokonanie waloryzacji tej kwoty i zasądzenia jej ekwiwalentu określanego na chwilę obecną, zaś jako podstawę prawną tego żądania wskazał art. 358 1 § 3 kc (sądowa waloryzacja) (pozew – k. 3-39).
Pozwana V. H. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz od powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.
Pozwana zakwestionowała zasadność dochodzonego przez powoda roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, podnosząc, że nie znajduje ono podstawy prawnej w obowiązujących przepisach prawa krajowego ani prawa Unii Europejskiej oraz pozostaje sprzeczne z celem dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku, w szczególności jej art. 6 ust. 1. Wskazała również, że dochodzenie takiego roszczenia pozostaje niezgodne z zasadą przejrzystości i jednoznaczności umów konsumenckich wynikającą z art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13/EWG oraz art. 385 § 2 zd. 1 kc i art. 385 1 § 1 zd. 2 kc. W ocenie pozwanej uwzględnienie tego rodzaju roszczenia prowadziłoby do osłabienia sankcji związanej ze stosowaniem niedozwolonych postanowień umownych i umożliwiałoby przedsiębiorcy osiągnięcie korzyści pomimo stosowania klauzul abuzywnych. Kwestionowała również możliwość ustalenia wysokości dochodzonego wynagrodzenia w oparciu o stawkę WIBOR wskazując, że brak jest ku temu podstaw prawnych. Na poparcie swojego stanowiska powołała poglądy przedstawicieli doktryny, stanowiska organów stojących na straży ochrony praw konsumentów, w tym Prezesa UOKiK i Prokuratora Generalnego, a także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych.
Pozwana zakwestionowała również zasadność zgłoszonego przez powoda roszczenia ewentualnego o waloryzację świadczenia podnosząc, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest przesłanek do jej zastosowania, a ponadto powodowi jako przedsiębiorcy nie przysługuje uprawnienie przewidziane w art. 358 1 § 4 kc.
Niezależnie od powyższego pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału. Wskazała, że roszczenie banku jako przedsiębiorcy o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu przedawnia się z upływem 3-letniego terminu określonego w art. 118 kc. W jej ocenie początek biegu terminu przedawnienia należało wiązać z chwilą, w której bank uzyskał wiedzę o kwestionowaniu przez nią nieważności umowy kredytu i woli wywodzenia z tego skutków prawnych. Podniosła, że konsekwentnie prezentowała stanowisko o nieważności umowy, a najpóźniej uczyniła to, wnosząc w dniu 15 października 2016 roku pozew przeciwko powodowi o ustalenie nieważności umowy kredytu i zapłatę. Wskazała, że skoro niniejszy pozew został wniesiony dopiero w dniu 30 grudnia 2021 roku (data nadania k. 39), roszczenie o zwrot kapitału kredytu było już przedawnione. Na poparcie swojego stanowiska powołała poglądy prezentowane w doktrynie oraz orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego ( odpowiedź na pozew k. 74-106).
W pismach procesowych z 16 lutego 2024 roku (data nadania k. 168), z 25 marca 2024 roku (data nadania k. 132) oraz z 24 marca 2026 roku (data nadania k. 242) pozwana podtrzymała zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału oraz uzupełniła argumentację w tym zakresie. Wskazała, że początek biegu terminu przedawnienia należało wiązać najpóźniej z chwilą wypłaty kredytu, ewentualnie wpisaniem stosowanej przez powoda klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych. Przyjęcie odmiennego sposobu ustalania początku biegu terminu przedawnienia roszczeń przedsiębiorcy wynikających z nieważności umowy kredytu pozostawało w sprzeczności z zasadą równoważności wynikającą z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. Podniosła ponadto, że zgodnie z art. 120 § 1 kc początek biegu terminu przedawnienia powinien być ustalany według kryterium obiektywnego, niezależnie od wiedzy wierzyciela o przysługującym mu roszczeniu, wobec czego brak jest podstaw do uzależniania rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczeń banku od późniejszych działań konsumenta lub uzyskania przez bank wiedzy o wadliwości umowy. Pozwana wskazała również, że bank jako profesjonalista nie może powoływać się na brak świadomości wadliwości stosowanego wzorca umownego, a także zakwestionowała możliwość nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia na podstawie art. 117 1 kc. Powołała się przy tym na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego (pisma pozwanej k. 121-168 i 175-242).
Pismem procesowym z dnia 25 lipca 2024 roku (data nadania k. 170), które wpłynęło do tut. Sądu w dniu 31 lipca 2024 roku (data prezentaty k. 169) powód:
I. cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz waloryzacji kapitału, objętych pkt I.2 i II pozwu,
II. podtrzymał powództwo w zakresie roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, dochodzonego w pkt I.1 pozwu,
III. wniósł o zwrot połowy uiszczonej opłaty sądowej od pozwu w części dotyczącej cofniętego powództwa na podstawie art. 79 ust 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych;
IV. wniósł o nieobciążanie go kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego.
W konsekwencji powód wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 266 900 złotych tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału wypłaconego stronie pozwanej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu. Pismem z 7 sierpnia 2024 roku (data dania k. 174) powód wniósł oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej (pismo zawierające częściowe cofnięcie powództwa k. 169-170, pismo zawierające wniosek o przyznanie kosztów procesu k. 171-174).
W kolejnym piśmie procesowym, tj. z 16 czerwca 2026 roku (data prezentaty k. 278) pozwana podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o obciążenie powoda kosztami postępowania w związku z częściowym cofnięciem powództwa. Ponadto podtrzymała zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, natomiast na wypadek jego nieuwzględnienia podniosła zarzut przedwczesności powództwa. Wskazała, że dochodzone przez powoda roszczenie nie zostało skutecznie postawione w stan wymagalności, podnosząc, iż przed wytoczeniem powództwa bank nie skierował do niej stanowczego wezwania do zapłaty precyzującego tytuł prawny dochodzonego roszczenia, natomiast po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2022 roku, sygn. akt I ACa 91/21, nie wystosował odrębnego wezwania do zwrotu wypłaconego kapitału. Ponadto zakwestionowała wysokość dochodzonego roszczenia, wskazując, że strony nie zostały dotychczas w pełni rozliczone, a powód nie wykazał wysokości dochodzonej należności oraz skuteczności postawienia jej w stan wymagalności (pismo pozwanej k. 278-344).
Pismem z 25 czerwca 2026 roku (data dania k. 349) powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Jednocześnie zakwestionował podniesione przez pozwaną zarzuty przedawnienia dochodzonego roszczenia oraz przedwczesności powództwa (pismo powoda k. 345-349).
Na rozprawie z dnia 18 czerwca 2026 roku i z dnia 16 lipca 2026 roku strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie (protokół rozprawy k. 350-350v i 359-359v).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :
W dniu 16 października 2006 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w D. zawarł z V. H. umowę (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Celem kredytu był zakup (...) położonego w D. przy (...). Kwota kredytu została określona na 202 500 złotych, zaś waluta waloryzacji kredytu jako CHF (§ 1 ust. 1 – 3 umowy). Okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy, tj. od dnia 16 października 2006 roku do dnia 26 października 2036 roku (§ 1 ust. 4 umowy), a spłata kredytu miała nastąpić w równych ratach kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 5 umowy). Jako termin spłaty raty kredytu strony ustaliły 26. dzień każdego miesiąca (§ 1 ust. 6 umowy). Prowizja za udzielenie kredytu została określona jako 1,50% kwoty kredytu, na kwotę 3 037,50 złotych, zaś prowizja tytułem ubezpieczenia kredytu w (...) SA i (...) SA została określona jako 0,20% kwoty kredytu na kwotę 405 złotych (§ 1 ust. 7 i 7A umowy). Kredyt miał zostać wypłacony jednorazowo na rachunek zbywcy wskazany w akcie notarialnym umowy sprzedaży (§ 5 ust. 1).
Stosownie do § 1 ust. 3A umowy – kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 6 października 2006 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) S.A. wynosiła 83 930,86 CHF. Kwota niniejsza miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być różna od podanej w niniejszym punkcie.
W myśl § 7 ust. 1 umowy bank udziela kredytobiorcy, na jego wniosek, kredytu hipotecznego przeznaczonego na cel określony w § 1 ust. 1, w kwocie określonej w § 1 ust. 2, waloryzowanego kursem kupna waluty CHF według tabeli kursowej (...) SA., a kwota kredytu wyrażona w walucie CHF jest określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia i godziny uruchomienia kredytu.
W § 3 umowy opisano prawne zabezpieczenia kredytu. Pierwszym z nich była wpisana na pierwszym miejscu hipoteka kaucyjna do kwoty 303 750 złotych ustanowiona na kredytowanej nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadził księgę wieczystą o nr (...) (§ 3 ust. 1 umowy). Kolejnymi zabezpieczeniami były: przelew na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości obciążonej hipoteką kaucyjną na kwotę nie niższą 225 000 złotych (§ 3 ust. 2 umowy); ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu w(...) S.A. na 36-miesięczny okres ubezpieczenia, zgodnie z którym kredytobiorca upoważnia Bank do pobrania środków tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia w wysokości 3,50% różnicy pomiędzy wymaganym wkładem własnym kredytobiorcy, a wkładem wniesionym faktycznie przez kredytobiorcę tj. 787,50 złotych oraz środków na opłacenie składki z tytułu kontynuacji przedmiotowego ubezpieczenia z rachunku wskazanego w § 6 bez odrębnej dyspozycji (§ 3 ust. 3 umowy). Paragraf 3 ust. 5 umowy dotyczył prawnego zabezpieczenia kredytu na okres przejściowy do czasu przedłożenia w Banku odpisu księgi wieczystej nieruchomości potwierdzającego prawomocny wpis hipoteki (o której mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu) ustanowionej na rzecz Banku jako ubezpieczenie kredytu w (...) S.A. i (...) S.A.
W myśl § 1 ust. 8 w zw. z § 10 ust. 1 i 2 umowy, kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy wynosiła 3,00%. Zmiana wysokości oprocentowania kredytu mogła nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji. W okresie ubezpieczenia kredytu w(...) S.A. i (...) S.A. oprocentowanie kredytu miało ulec podwyższeniu o 1,00 p.p. i wynosić 4,00%. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,00 p.p. miało nastąpić od daty spłaty najbliższej raty.
Zgodnie z § 11 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kapitału kredytu wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych w terminach i kwotach zawartych w harmonogramie spłat. Harmonogram spłat kredytu stanowił załącznik nr 1 i integralną część umowy i był doręczany kredytobiorcy listem poleconym w terminie 14 dni od daty uruchomienia kredytu. Harmonogram spłat sporządzany był w CHF (§ 11 ust. 2 umowy). Raty kapitałowo – odsetkowe spłacane miały być w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. Bank pobiera odsetki za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego spłatę kredytu, a w przypadku wcześniejszej spłaty (...) pobiera odsetki za okres wykorzystywania kredytu do dnia poprzedzającego wcześniejszą jego spłatę (§ 11 ust. 6 umowy).
W § 13 ust. 5 umowy została zawarta informacja, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF, z tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty.
Stosownie do § 26 ust. 1 umowy integralną część umowy kredytowej stanowił „Regulamin udzielania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych - (...)”. Kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem umowy zapoznał się z tym dokumentem i uznał jego wiążący charakter.
W § 30 umowy zostały zawarte oświadczenia, że kredytobiorca został dokładnie zapoznany z warunkiem udzielenia kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje. Ponadto kredytobiorca oświadczył, że jest świadomy, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu. Oprócz tego kredytobiorca oświadczył, że został dokładnie zapoznany z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów obowiązujących w (...) oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i w pełni je akceptuje. W umowie nie ma żadnej wzmianki o sposobie ustalania kursu franka szwajcarskiego. W umowie nie ma żadnej wzmianki o sposobie ustalania kursu franka szwajcarskiego (umowa kredytu k. 15-19) .
W dniu 8 lutego 2008 strony zawarły aneks nr 1 do umowy kredytu, mocą którego kwota kredytu została podwyższona o kwotę 64 400 złotych, do wysokości 266 900 złotych (§ 1 ust. 2 umowy). Kwota podwyższenia kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 24 stycznia 2008 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) S.A. wynosi 29 146,86 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3B umowy). Prowizja za podwyższenie kwoty kredytu stanowiła 2,00% kwoty podwyższenia kredytu, tj. 1 288 złotych. Opłatę z tytułu ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) S.A. i (...) S.A. określono jako 0,20% kwoty kredytu, tj. 405 złotych i 0,20% kwoty podwyższenia kredytu, tj. 128,80 złotych (§ 1 ust. 7 i 7A Umowy). Kwota objęta podwyższeniem kredytu miała zostać przeznaczona na pokrycie kosztów remontu mieszkania (§ 5 ust. 1 umowy) (aneks nr (...) do umowy kredytu k. 33-34).
Na mocy zawartego między stronami aneksu do umowy z dnia 15 września 2011 roku, Bank zapewnił kredytobiorcy możliwość dokonywania zmian waluty spłaty kredytu hipotecznego ze złotych polskich na walutę waloryzacji oraz z waluty waloryzacji na złote polskie w okresie obowiązywania umowy (aneks do umowy k. 35-37).
W dniu 24 lutego 2015 roku strony zawarły aneks do ww. umowy, na podstawie którego zmianie uległa treść postanowień zawartych w § 10 umowy w zakresie dotyczącym oprocentowania kredytu. Zgodnie z § 10 ust. 1 i 2 umowy kredyt oprocentowany został według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy została ustalona w wysokości określonej w § 1 ust. 8 umowy. Wysokość zmiennej stopy procentowej ustalana była jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 29 stycznia 2015 roku wynosząca 0,86%, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę banku w wysokości 2,50%. Warunkiem zmiany oprocentowania była zmiana tak obliczonej stawki o co najmniej 0,10 punktu procentowego. Stawki oprocentowania mogły się zmieniać co miesiąc (§ 10 ust. 3 i 4) (aneks do umowy kredytu k. 38-38v).
W dniu 14 czerwca 2016 roku V. H. wystosowała do banku reklamację, w której zakwestionowała sposób wykonywania umowy kredytu, podnosząc w szczególności brak podstaw umownych do przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu na walutę CHF według kursu kupna z tabeli banku, abuzywność postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji oraz zmiennego oprocentowania, a także zakwestionowała nieważność aneksu z dnia 24 lutego 2015 roku w przedmiocie oprocentowania. Podniosła, że od początku wykonywania umowy bank pobierał raty w wysokości wyższej od należnej, wskazując, iż nadpłata stanowi różnicę pomiędzy ratami faktycznie pobranymi przez bank a ratami, które według jej wyliczeń byłyby należne przy założeniu kredytu złotowego oprocentowanego stawką LIBOR 3M powiększoną o marżę banku obowiązującą w dniu zawarcia umowy. Wyliczoną w ten sposób nadpłatę określiła na kwotę 67 489 złotych według stanu na dzień 1 czerwca 2016 roku i wezwała powoda do jej zapłaty w terminie 7 dni od dnia złożenia reklamacji. Powód odmówił uwzględnienia reklamacji w wiadomości e-mail z dnia 15 czerwca 2015 roku (reklamacja wraz z wezwaniem do zapłaty k. 296-297v, uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie k. 321v).
Pozwem z dnia 17 października 2016 roku, ostatecznie zmodyfikowanym pismem z dnia 19 grudnia 2019 roku, V. H. wniosła przeciwko (...) spółce akcyjnej o ustalenie nieważności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 16 października 2006 roku oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kwot 92 954,43 złotych i 47 040,08 CHF. Pozew ten został złożony do Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym został zarejestrowany pod sygnaturą akt I C 1070/16 (pozew k. 309-311v, kopia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie k. 92-93, uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie k. 315v-319v, historia spłat kredytu k. 20-22v).
W dniu 9 listopada 2020 roku Sąd Okręgowy w Warszawie, w sprawie o sygn. akt I C 1070/16, wydał wyrok, w którym ustalił, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 16 października 2006 roku zawarta między V. H. a (...) spółką akcyjną z siedzibą w D. jest nieważna. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie i zniósł koszty postępowania między stronami (kopia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie k. 92-93).
Następnie w dniu 24 stycznia 2022 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I ACa 91/21 zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim częściowo w ten sposób, że zasądził od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. na rzecz V. H. kwotę 89 817,56 złotych oraz kwotę 47 040,08 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty oraz w punkcie trzecim w ten sposób, że ustalił, że V. H. wygrała sprawę w całości, pozostawiając szczegółowe rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu. Sąd Apelacyjny oddalił apelację V. H. w pozostałym zakresie i apelację (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. w całości oraz zasądził do (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. na rzecz V. H. kwotę 9 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (kopia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie wraz z uzasadnieniem k. 248-260v).
(...) S.A. wykonał prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie poprzez wypłatę na rzecz V. H. zasądzonych nim kwot (okoliczność bezsporna, a ponadto zeznania pozwanej k. 350-350v).
Pismem z dnia 25 maja 2026 roku V. H. wezwała powoda do zapłaty, w terminie do dnia 28 maja 2026 roku, kwoty 1 538,33 zł stanowiącej – według jej twierdzeń – sumę nienależnie spełnionych świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, nieobjętych postępowaniem zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 roku, sygn. akt I ACa 91/21, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po upływie wyznaczonego terminu do dnia zapłaty. Wezwanie zostało doręczone powodowi w dniu 29 maja 2026 roku (wezwanie do zapłaty k. 341, wydruk elektronicznego śledzenia przesyłek Poczty Polskiej k. 342-343v).
Pismem z dnia 27 września 2021 roku (...) S.A. wezwał V. H. do zapłaty w terminie miesiąca kwoty 371 158,19 złotych, w tym 266 900 złotych tytułem zwrotu równowartości kapitału kredytu i 104 258,19 złotych tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Przesyłka zawierająca wezwanie była dwukrotnie awizowana, nie została podjęta przez pozwaną i została zwrócona nadawcy (wezwanie do zapłaty wraz z wydrukiem elektronicznego śledzenia przesyłek Poczty Polskiej k. 24-32).
* * * * * * *
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie dowodów z dokumentów złożonych do akt sprawy oraz zeznań pozwanej. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 kpc). Podobnie Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i niebudzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy.
Co do zasady Sąd dał wiarę zeznaniom pozwanej ( k. 350 – 350v) – w szczególności w części w jakiej znajdowały potwierdzenie w zgromadzonych dokumentach. Jedynie w zakresie obejmującym wypowiedzi o charakterze przypuszczeń i ocen, zeznania pozwanej nie mogły stanowić samodzielnej podstawy ustaleń faktycznych.
Niniejsza sprawa stanowi kontynuację rozliczeń stron związanych z umową kredytu, której nieważność została stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Spór między stronami dotyczył przede wszystkim skutków przedawnienia roszczenia powoda, wymagalności dochodzonego roszczenia oraz zasad rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu. Okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia były natomiast w przeważającej części bezsporne albo wynikały z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 kpc oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 kpc.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Na wstępie rozważań prawnych należy zaakcentować, iż w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby czy obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 roku, II UKN 282/98, Legalis nr 44600). Celem uzasadnienia wyroku nie jest bowiem ocena stanowisk stron, ale wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia. Dopuszczalne jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa niepozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2017 roku, VI ACa 1651/15, Legalis nr 1733044). Służyć to będzie także czytelności uzasadnienia i wywodu Sądu.
Częściowe cofnięcie pozwu i umorzenie postępowania
W pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymagały skutki częściowego cofnięcia pozwu przez powoda. Pismem procesowym z dnia 25 lipca 2024 roku, powód cofnął pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie żądania zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz waloryzacji kapitału, objętych pkt I.2 i II pozwu, podtrzymując powództwo w pozostałym zakresie i wnosząc ostatecznie jedynie o zasądzenie kwoty 266 900 złotych tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty.
Zgodnie z art. 203 § 1 kpc pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Natomiast zgodnie z art. 355 kpc Sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.
W ocenie Sądu ww. cofnięcie pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia było dopuszczalne w świetle art. 203 § 1 kpc. Sąd nie stwierdził, aby czynność ta pozostawała w sprzeczności z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzała do obejścia prawa (art. 203 § 4 kpc), wobec czego na podstawie art. 355 § 1 kpc umorzył postępowanie w tej części, o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku.
Podstawa prawna roszczenia o zwrot kapitału
Wobec prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy kredytu łączącej strony, podstawę ich ostatecznych rozliczeń stanowią przepisy art. 405 - 410 kc. Potwierdza to jednoznacznie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej który wskazuje, że państwo członkowskie może co do zasady swobodnie wybrać sposób, w jaki zamierza zapewnić ochronę konsumenta zgodnie z wymogami dyrektywy 93/13. D o państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego unieważnienia (por. pkt 39 – 42 wyroku TSUE z 10 września 2026 roku, sygn. C-510/25, K.; wyrok TSUE z 11 grudnia 2025 roku, C‑767/24, C., pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem w utrwalonym orzecznictwie polskiego Sądu Najwyższego nie budzi żadnych wątpliwości zagadnienie, że jeżeli w następstwie zastosowania przedstawionych reguł umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 kc ( vide: uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, Legalis nr 2563899; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, Legalis nr 1966950 i z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, OSNC zb. dod. 2021/B/20, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20, Legalis nr 2532281; wyrok Sądu Najwyższego z 5 września 2025 roku, sygn. II CSKP 550/24; postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 28 lipca 2025 roku, sygn. III C 1454/24).
Zgodnie z art. 405 kc, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaś art. 410 § 1 i 2 kc, przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
W realiach niniejszej sprawy bezsporne było, że powód udostępnił pozwanej kwotę kapitału kredytu w wysokości 266 900 złotych. Prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2022 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I ACa 91/21, została ustalona prawomocnie nieważność ww. umowy kredytu ( k. 248). Powyższe skutkowało odpadnięciem podstawy prawnej świadczenia spełnionego przez powoda. W konsekwencji powodowi co do zasady przysługiwało roszczenie o zwrot spełnionego na rzecz pozwanej świadczenia nienależnego, odpowiadającego kwocie wypłaconego kapitału kredytu.
Brak podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia banku – zastosowanie art. 117 1 kc ze względu na szczególne względy słuszności oraz konieczność zapobieżenia bezpodstawnemu wzbogaceniu konsumenta
Pozwana podniosła jednak zarzut przedawnienia dochodzonego przez powoda roszczenia, wskazując, że 3-letni termin przedawnienia rozpoczął bieg najpóźniej z chwilą doręczenia powodowi odpisu pozwu wniesionego przez nią w sprawie o ustalenie nieważności umowy kredytu i zapłatę w sprawie I C 1070/16, wobec czego upłynął on przed wniesieniem niniejszego pozwu. Nastąpiło to w listopadzie 2016 roku i faktycznie żądanie pozwu w tamtej sprawie dotyczyło m.in. ustalenia nieważności umowy ( k. 303 – 311v; k. 312 – 313v). Stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 roku (III CZP 25/22, OSNC 2024 nr 12, poz. 118, str. 1) jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. Zatem roszczenie powoda wobec pozwanej uległo przedawnieniu pod koniec 2019 roku.
Tym niemniej nawet przy przyjęciu takiego momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, zarzut pozwanej nie zasługiwał na uwzględnienie. W realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do automatycznego uwzględnienia zarzutu przedawnienia. W ocenie Sądu zastosowanie skutków przedawnienia w zakresie samego kapitału kredytu pozostawałoby sprzeczne z zasadami słuszności, sprawiedliwości materialnej oraz funkcją instytucji przedawnienia.
Art. 117 1 § 1 kc wskazuje, że w wyjątkowych przypadkach sąd może nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Korzystając z uprawnienia, o którym mowa w § 1, sąd powinien rozważyć w szczególności: długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia, charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia.
Pierwszą z przesłanek jest długość terminu przedawnienia, co oznacza, że im dłuższy jest termin, w którym uprawniony mógł dochodzić swojego roszczenia, tym mniejsze są racje przemawiające za nieuwzględnieniem jego upływu. Drugą jest długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia. Im większe opóźnienie w dochodzeniu roszczenia, tym mniejsze uzasadnienie dla nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia. Innymi słowy, im większe opóźnienie w dochodzeniu roszczenia, tym większe uzasadnienie dla uwzględnienia zarzutu przedawnienia. Trzecią przesłanką jest charakter przyczyny niedochodzenia roszczenia w terminie. Jeżeli na opóźnienie w dochodzeniu roszczenia wpłynęło zachowanie dłużnika (np. pozorowane przystąpienie do negocjacji ugodowych), przemawia to za nieuwzględnieniem upływu terminu przedawnienia; jeżeli natomiast wynika ono z zaniedbań samego wierzyciela, względy słusznościowe nie przemawiają za pominięciem przedawnienia roszczenia.
Instytucja przedawnienia nie ma charakteru absolutnego i nie może być rozumiana jako mechanizm prowadzący w każdej sytuacji do definitywnego pozbawienia wierzyciela możliwości dochodzenia roszczenia, niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy. Przedawnienie służy przede wszystkim ochronie pewności obrotu prawnego, stabilizacji stosunków majątkowych oraz przeciwdziałaniu sytuacji, w której dłużnik przez nadmiernie długi okres pozostawałby w stanie niepewności co do obowiązku spełnienia świadczenia. Nie jest natomiast celem tej instytucji kreowanie nieuzasadnionych korzyści majątkowych po stronie dłużnika ani sankcjonowanie rezultatów sprzecznych z elementarnym poczuciem sprawiedliwości.
Odnosząc powyższe kryteria do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 117 1 § 1 kc. Dochodzone roszczenie pozostaje w ścisłym związku z prawomocnym stwierdzeniem nieważności umowy kredytu oraz wynikającym z tego obowiązkiem wzajemnego rozliczenia stron. Ocena jego przedawnienia nastąpiła w okresie kształtowania się jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej rozliczeń stron nieważnych umów kredytowych.
W niniejszej sprawie uwzględnienie zarzutu przedawnienia prowadziłoby do rezultatu szczególnie daleko idącego, pozostającego w sprzeczności z zasadami słuszności, funkcją instytucji przedawnienia oraz z celem przepisów regulujących wzajemny zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. Oznaczałoby bowiem, że pozwana zachowałaby definitywnie całość środków finansowych przekazanych jej przez bank tytułem kapitału kredytu, mimo że podstawa prawna ich spełnienia została następnie wyeliminowana wskutek ustalenia nieważności umowy kredytowej. Innymi słowy, pozwana uzyskałaby nie tylko ochronę przed skutkami stosowania niedozwolonych postanowień umownych, ale dodatkowo trwałą korzyść majątkową polegającą na zatrzymaniu świadczenia głównego spełnionego przez bank. Wreszcie odniosła korzyści wynikające ze wzrostu wartości nieruchomości kupionej za ww. kredyt.
Taki skutek pozostawałby w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa zobowiązań, w szczególności z zasadą restytucji świadczeń spełnionych bez podstawy prawnej. Nieważność umowy oznacza bowiem, że świadczenia spełnione przez obie strony tracą podstawę prawną i co do zasady podlegają wzajemnemu rozliczeniu. Ochrona jednej ze stron stosunku prawnego przed nieuczciwymi postanowieniami umownymi nie może prowadzić do przyznania jej dodatkowej korzyści, której nie uzyskałaby przy prawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego.
Znaczenie ochrony konsumenta wynikającej z dyrektywy 93/13
Dokonując oceny możliwości zastosowania art. 117 1 § 1 kc, Sąd miał również na uwadze standard ochrony konsumenta wynikający z dyrektywy 93/13/EWG oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ochrona przyznana konsumentowi na gruncie prawa unijnego ma na celu przywrócenie rzeczywistej równowagi pomiędzy stronami stosunku umownego naruszonej przez zastosowanie nieuczciwych postanowień umownych poprzez ich wyeliminowanie oraz zapewnienie skutecznej ochrony słabszej strony stosunku prawnego. Nie może ona jednak prowadzić do rezultatu, w którym konsument uzyskuje nieuzasadnioną korzyść majątkową kosztem przedsiębiorcy ani zostaje zwolniony z obowiązku zwrotu świadczenia otrzymanego na podstawie nieważnej umowy. Nie sposób również przyjąć, aby przepisy dyrektywy 93/13/EWG mogły być interpretowane jako podstawa do trwałego i nieodpłatnego wzbogacenia konsumenta kosztem przedsiębiorcy.
Dyrektywa 93/13/EWG nie zmierza bowiem do sankcjonowania sytuacji, w której konsument po stwierdzeniu nieważności umowy może zatrzymać świadczenia otrzymane od przedsiębiorcy bez obowiązku ich rozliczenia. Taka wykładnia prowadziłaby bowiem do wypaczenia celu ochrony konsumenckiej i przekształcenia jej z instrumentu przywracającego równowagę w instrument przyznający jednostronną korzyść majątkową.
Ochrona konsumenta ma charakter restytucyjny i kompensacyjny, a nie represyjny w takim znaczeniu, aby skutkiem zastosowania sankcji za stosowanie klauzul abuzywnych było całkowite pozbawienie przedsiębiorcy możliwości odzyskania świadczenia głównego spełnionego na rzecz konsumenta (por. pkt 51 wyroku TSUE z 10 września 2026 roku, sygn. C-510/25, K.).
Znaczenie wyroku Sądu Najwyższego II CSKP 1062/23
Powyższa argumentacja przyjęta przez Sąd znajduje potwierdzenie w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności w wyroku z 15 stycznia 2026 roku (sygn. II CSKP 1062/23, Legalis nr (...)). W orzeczeniu tym wskazano, że przy ocenie możliwości zastosowania art. 117 1 § 1 kc wobec roszczenia banku o zwrot kapitału wypłaconego na podstawie nieważnej umowy kredytu istotne znaczenie mają przyczyny, dla których bank nie dochodził swojego roszczenia wcześniej. Orzeczenie to ma istotne znaczenie dla oceny roszczeń banków wynikających z nieważności umów kredytowych, ponieważ wskazuje, że problem przedawnienia nie może być analizowany wyłącznie w sposób formalny, poprzez mechaniczne ustalenie daty rozpoczęcia biegu terminu. Konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności przyczyn, dla których wierzyciel nie dochodził wcześniej roszczenia, oraz skutków, jakie zastosowanie przedawnienia wywołałoby w konkretnej sytuacji. Okoliczność, że przez wiele lat zarówno orzecznictwo, jak i doktryna nie wypracowały jednolitej stanowiska co do początku biegu terminu przedawnienia oraz zasad rozliczeń stron nieważnej umowy, stanowi okoliczność obiektywną, niezależną od wierzyciela.
Nie można tracić z pola widzenia, że dopiero kolejne orzeczenia Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej doprowadziły do ukształtowania obecnie obowiązującej wykładni przepisów regulujących skutki stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Ocena zachowania powoda nie może być zatem dokonywana wyłącznie z perspektywy obecnego, ugruntowanego już stanowiska judykatury, lecz powinna uwzględniać rzeczywisty stan prawny i orzeczniczy istniejący w czasie, gdy roszczenie mogło być dochodzone.
W realiach niniejszej sprawy okoliczności te przemawiają za przyjęciem, że niedochodzenie przez powoda roszczenia we wcześniejszym terminie nie wynikało z jego bierności czy zaniedbań, lecz pozostawało w ścisłym związku z istniejącymi wówczas poważnymi wątpliwościami co do zasad rozliczeń stron nieważnej umowy kredytu oraz początku biegu terminu przedawnienia roszczenia banku. W niniejszej sprawie szczególne znaczenie ma fakt, że zakwestionowanie przez pozwaną umowy kredytu nastąpiło w 2016 roku, a więc w okresie, gdy problem skutków abuzywności postanowień umów kredytów powiązanych z walutą obcą pozostawał przedmiotem zasadniczych rozbieżności interpretacyjnych. W 2016 roku nie istniała jednolita linia orzecznicza przesądzająca, że stwierdzenie abuzywności klauzul walutowych prowadzić będzie do nieważności całej umowy kredytowej. Przeciwnie, funkcjonowały odmienne poglądy wskazujące na możliwość utrzymania stosunku prawnego po eliminacji wadliwych postanowień.
Dopiero wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 rou w sprawie C-260/18 N. doprowadził do zasadniczej zmiany perspektywy prawnej, wskazując na możliwość upadku całej umowy, jeżeli po usunięciu klauzul abuzywnych nie może ona dalej obowiązywać. Następnie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. III CZP 6/21, doprowadziła do względnego ujednolicenia zasad rozliczeń stron wynikających z nieważności takich umów. Mimo tego jeszcze po wyroku TSUE z 25 czerwca 2025 roku, C-396/24, pojawiały się nietrafione poglądy, że należy w takim przypadku stosować tzw. „teorię salda”. Dopiero w wyroku z 10 września 2026 roku (sygn. C-510/25, K.) TSUE jednoznacznie wskazał, że na poziomie prawa europejskiego obie ww. koncepcje rozliczeń są dopuszczalne, ale jej zasady określa prawa krajowe. Tym samym na gruncie prawa polskiego, w szczególnie w świetle ww. uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 roku (III CZP 25/22), niewątpliwe obowiązuje tzw. teoria dwóch kondykcji.
To właśnie potrzeba zrównoważenia owych interesów stanowczo przemawia za nieuwzględnieniem upływu terminu przedawnienia. Prawomocnym wyrokiem pozwana odzyskała od pozwanego kwoty świadczone na rzecz banku w toku „wykonywania” zobowiązania z umowy kredytu, która okazała się nieważna. Gdyby odmówić powodowi zaspokojenia jego roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia (w postaci kwoty wypłaconej tytułem kredytu), to doszłoby do rażącej dysproporcji, gdyż interes pozwanej pozostawałby zaspokojony w całości, a banku: w żadnym stopniu. Taki rezultat postępowania prowadziłby do sytuacji, w której nie tylko korzystanie przez pozwaną ze środków banku okazywałoby się nieodpłatne, lecz także nie dochodziłoby nawet do zwrotu otrzymanych przez konsumenta środków pieniężnych. Umowa kredytu, wyłącznie ze względu na wadliwość związaną z treścią tzw. klauzul waloryzacyjnych, stawałaby się zatem ekonomicznym odpowiednikiem nieodpłatnego przysporzenia, co nie tylko nie znajduje żadnego uzasadnienia ekonomicznego, lecz także w sposób oczywisty narusza względy słuszności.
Rozwiązanie takie byłoby elementarnie niesprawiedliwe. Rozważenie interesów obu stron uzasadniało zatem nieuwzględnienie skutków upływu terminu przedawnienia roszczenia banku przeciwko konsumentom, gdyż względy słuszności przemawiają przeciwko uzyskaniu przez pozwaną oczywiście nienależnej korzyści, którą odniosłaby kosztem banku w razie uwzględnienia upływu terminu przedawnienia wskazanego wyżej roszczenia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2026 r., sygn. akt II CSKP 1062/23).
W konsekwencji nie można przyjąć, aby bank już w 2016 roku znajdował się w sytuacji, w której jego roszczenie o zwrot całego kapitału było oczywiste, pewne i wymagalne w takim znaczeniu, że brak jego natychmiastowego dochodzenia powinien skutkować definitywną utratą możliwości jego realizacji.
Znaczenie wyroku TSUE z dnia 16 kwietnia 2026 r. w sprawie C-753/24 J.
Powyższej oceny nie podważa również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2026 r. w sprawie C-753/24 J. Trybunał odniósł się do problematyki przedawnienia roszczeń przedsiębiorcy wynikających z nieważności umowy zawierającej nieuczciwe warunki oraz wskazał, że stosowanie krajowych regulacji dotyczących przedawnienia nie może prowadzić do rezultatów sprzecznych z zasadą równowagi stron oraz skutkować nieuzasadnionym wzbogaceniem jednej ze stron stosunku prawnego. Trybunał wskazał, że dyrektywa 93/13 nie sprzeciwia się stosowaniu takich regulacji, o ile ich zastosowanie nie pozbawia konsumenta skutecznej ochrony przyznanej przez prawo unijne oraz nie prowadzi do podważenia skutków stwierdzenia abuzywności postanowień umownych. Ocena ta wymaga każdorazowo uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy oraz zachowania równowagi pomiędzy ochroną konsumenta a zasadami krajowego porządku prawnego.
Znaczenie tego orzeczenia polega na podkreśleniu, że przedawnienie nie może być stosowane w oderwaniu od skutków materialnych konkretnego rozstrzygnięcia. Jeżeli zastosowanie przedawnienia prowadziłoby do sytuacji, w której konsument zachowuje świadczenie główne otrzymane od przedsiębiorcy bez obowiązku jakiegokolwiek rozliczenia, sąd krajowy powinien dokonać szczegółowej oceny, czy taki rezultat pozostaje zgodny z zasadami proporcjonalności i sprawiedliwości. W niniejszej sprawie właśnie taki rezultat nastąpiłby w przypadku uwzględnienia zarzutu przedawnienia. Pozwana uzyskałaby bowiem pełną ochronę wynikającą z nieważności umowy, jednocześnie zachowując świadczenie główne spełnione przez bank.
Zastosowanie art. 117 1 § 1 kc nie prowadzi do ograniczenia ochrony prawnej jako konsumentki. Pozwana zachowała wszelkie skutki wynikające z prawomocnego ustalenia nieważności umowy kredytu, uzyskując zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy dotyczy wyłącznie obowiązku zwrotu kapitału otrzymanego od banku, który stanowi konsekwencję odpadnięcia podstawy prawnej świadczenia, a nie ograniczenie ochrony wynikającej z dyrektywy 93/13/EWG.
Zasadność dochodzonego roszczenia
Mając na uwadze całokształt przedstawionych okoliczności, należy uznać, że nawet gdyby przyjąć rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia banku już w chwili zakwestionowania umowy przez pozwaną, zastosowanie skutków przedawnienia prowadziłoby do rezultatu sprzecznego z zasadami słuszności.
Uwzględnienie zarzutu przedawnienia skutkowałoby bowiem nie ochroną konsumenta przed nieuczciwymi postanowieniami umownymi, lecz przyznaniem mu dodatkowej, nieuzasadnionej korzyści majątkowej w postaci definitywnego zatrzymania kapitału wypłaconego przez bank.
W tych okolicznościach przesłanki określone w art. 117 1 kc należy uznać za spełnione, ponieważ szczególne okoliczności sprawy, ewolucja orzecznictwa, brak jednoznaczności prawnej w chwili zakwestionowania umowy oraz konieczność zapobieżenia bezpodstawnemu wzbogaceniu konsumenta przemawiają za nieuwzględnieniem zarzutu przedawnienia. Podniesione przez pozwaną zarzuty nie mogły prowadzić do oddalenia powództwa.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych oraz przedstawionej wyżej oceny prawnej, Sąd uznał, że powód wykazał zarówno zasadę, jak i wysokość dochodzonego roszczenia. Bezsporne było, że powód oddał do dyspozycji pozwanej kwotę 266 900 złotych tytułem kapitału kredytu, zaś nieważność umowy kredytu została prawomocnie ustalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2022 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 91/21. Powód wykazał wysokość dochodzonego roszczenia, która wynikała z umowy kredytu oraz pozostałych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Pozwana nie przedstawiła dowodów pozwalających na podważenie wysokości dochodzonego należności. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku zasądzając od pozwanej na rzecz (...) spółki akcyjnej z siedzibą w D. kwotę 266 900 złotych tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanej.
Roszczenie odsetkowe
O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 kc zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Ponadto, jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże, gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Zgodnie z art. 455 kc roszczenie bezterminowe staje się wymagalne z chwilą wezwania dłużnika do zapłaty.
Sąd dokonując analizy przedmiotowej sprawy miał na względzie wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 2 lipca 2026 roku w połączonych sprawach C-261/25 i C-262/25, w którym to wyroku wskazano, że termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia, w którym konsument po raz pierwszy oficjalnie zakwestionuje wiążący charakter warunków umowy kredytowej. Przy ocenie chwili powstania opóźnienia Sąd miał na uwadze okoliczności związane z ukształtowaniem się skutków nieważności umowy kredytu oraz znaczenie powiadomienia pozwanej o świadomości konsekwencji nieważności umowy, co nastąpiło dopiero w 2022 roku. W tych okolicznościach Sąd uznał, że obciążenie pozwanej ponad potrzebę obowiązkiem zapłaty odsetek za okres poprzedzający uprawomocnienie się wyroku byłoby nieproporcjonalne, zasadzając tym samym ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku.
W pozostałym zakresie, tj. co do żądania zasądzenia odsetek za okres poprzedzający uprawomocnienie się wyroku, powództwo podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w pkt III sentencji wyroku. W tym zakresie powództwo było bowiem niewątpliwe przedawnione i nie ma podstaw prawnych by w tym zakresie także nie uwzględnić zarzutu przedawnienia.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu
O kosztach procesu Sąd orzekł na postawie art. 100 kpc, zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
Wzajemne zniesienie kosztów ma miejsce wtedy, kiedy po ich rozliczeniu stosownie do wyniku sprawy okaże się, że przypadające na każdą ze stron koszty odpowiadają w przybliżeniu kwotom, które zostały w rzeczywistości przez nie wydatkowane. Jak podnosi się w orzecznictwie, wzajemne zniesienie kosztów procesu między stronami jest słuszne wówczas, gdy obie strony są w takim samym lub zbliżonym stopniu przegrywającym i wygrywającym i zarazem wysokość kosztów każdej ze stron jest zbliżona (m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 roku, III Cz 37/13, LEX nr 1402619; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 13 marca 2013 roku, I ACa 799/12, LEX nr 1293653). Nie jest przy tym wymagane, by ów stosunek poniesionych kosztów w sposób absolutny się równoważył.
W realiach niniejszej sprawy każda ze stron uległa swoim żądaniom i zarzutom w istotnym zakresie. Powód uzyskał uwzględnienie roszczenia o zwrot wypłaconego kapitału kredytu, jednak postępowanie w zakresie roszczeń o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału oraz waloryzację kapitału zostało umorzone wskutek cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia. W tej części powoda należało uznać za stronę przegrywającą proces. Ponadto powództwo zostało oddalone w zakresie części dochodzonych odsetek ustawowych za opóźnienie. Z kolei pozwana przegrała sprawę co do zasadniczego roszczenia o zwrot kapitału. Jednocześnie koszty poniesione przez strony pozostawały na porównywalnym poziomie. Okoliczności te uzasadniają zastosowanie art. 100 kpc a zatem koszty postępowania pomiędzy stronami należało wzajemnie znieść, o czym orzeczono w pkt IV sentencji wyroku.
Zwrot zaliczki uiszczonej przez powoda na poczet sporządzenia opinii biegłego
Postanowieniem z 29 listopada 2023 roku Sąd postanowił dopuścić dowód
z opinii biegłego (postanowienie k. 114), na poczet której powód wpłacił zaliczkę w wysokości 5000 złotych (potwierdzenie wpłaty k. 113).
Zgodnie z art. 80 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz. U z 2025 roku, poz. 1228 ze zm.) Sąd z urzędu zwraca stronie wszelkie należności z tytułu wydatków, stanowiące różnicę między kosztami pobranymi od strony a kosztami należnymi. Wobec tego, że przedmiotowa opinia nie została sporządzona przez biegłego sądowego z uwagi na cofnięcie przez powoda pozwu w tym zakresie, w pkt V sentencji wyroku Sąd nakazał zwrócić powodowi ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 5000 złotych tytułem niewykorzystanej zaliczki uiszczonej na poczet kosztów opinii biegłego, zaksięgowanej pod pozycją (...).
Zwrot części opłaty sądowej od pozwu
O zwrocie części opłaty sądowej od pozwu Sąd orzekł na podstawie art. 80 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz. U z 2025 roku, poz. 1228 ze zm.). Powód, wnosząc pozew, określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 371 158,19 złotych i uiścił od niej opłatę sądową w wysokości 18 558 złotych (potwierdzenie wpłaty k. 54). Następnie pismem z 25 lipca 2024 roku, jeszcze przed rozpoczęciem pierwszej rozprawy, częściowo cofnął pozew w zakresie kwot 104 258,19 złotych oraz kwoty 101 861,03 złotych, ostatecznie ograniczając żądanie zapłaty do kwoty 266 900 złotych (pismo wraz z częściowym cofnięciem pozwu k. 169-170). W konsekwencji częściowego cofnięcia pozwu zmianie uległa wartość przedmiotu sporu, a tym samym wysokość należnej opłaty od pozwu. Od ostatecznie dochodzonego roszczenia opłata należna wynosiła 13 345 złotych, podczas gdy powód uiścił opłatę w kwocie 18 558 złotych. Powstała zatem nadpłata w wysokości 5 213 złote. Zgodnie z art. 80 uksc powodowi należał się zwrot różnicy między opłatą pobraną a należną, pomniejszonej o opłatę minimalną, tj. kwoty 5 183 złote [(18 558 zł – (5% x 266 900 zł)=5 213 zł; 5213 zł – 30 zł = 5 183 zł). Z tych względów Sąd nakazał zwrócić powodowi ze Skarbu Państwa kwotę 5 183 złote tytułem części opłaty sądowej od pozwu – o czym Sąd orzekł w pkt VI sentencji wyroku.
Mając na uwadze powyższe okoliczności i treść przepisów prawa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Sędzia Tomasz Niewiadomski