III C 1388/24

Sygn. akt III C 1388/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 lipca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie, III Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Niewiadomski
Protokolant: Mateusz Borkowski
po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2026 roku w Warszawie na rozprawie
sprawy z powództwa M. S. (2) i J. S.
przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. (KRS (...))
o ustalenie i zapłatę (symbol 049cf)
I. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów M. S. (2) i J. S. łącznie kwotę 103 063,40 zł (sto trzy tysiące sześćdziesiąt trzy złote i czterdzieści groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty;
II. w pozostałym zakresie powództwo oddala;
III. koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi.
Sędzia Tomasz Niewiadomski
Sygn. akt III C 1388/24
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 23 lipca 2026 roku
Pozwem z 29 czerwca 2021 roku ( data nadania k. 61), który wpłynął do tut. Sądu w dniu 2 lipca 2021 roku ( data prezentaty k. 3) , powodowie M. S. (1) i J. S. wnieśli o zasądzenie od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na ich rzecz łącznie kwoty 132 417,28 złotych tytułem zwrotu nadpłaconych rat kapitałowo – odsetkowych oraz kwoty 10 665,96 złotych tytułem zwrotu uiszczonych przez nich składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Od obu powyższych kwot domagali się także odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po dacie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty. Na wypadek nieuwzględnienia powyższego żądania głównego powodowie zgłosili również żądanie ewentualne szczegółowo określone w pkt. 2 i 3 petitum pozwu. Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictw.
Uzasadniając swoje stanowisko powodowie wskazali, że 28 lutego 2008 roku zawarli z (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. umowę o kredyt hipoteczny nr (...). Na jej podstawie bank udzielił im kredytu w wysokości 407 000 złotych, przeznaczonego na zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych. Podnieśli, że umowa ta miała pierwotnie charakter kredytu złotowego. W toku wykonywania umowy, na skutek zawarcia aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku, doszło natomiast do istotnej zmiany konstrukcji zobowiązania poprzez wprowadzenie mechanizmu indeksacji kredytu do waluty CHF. Z uwagi na fakt, że przewalutowanie kredytu wiązało się ze zmianą szeregu zapisów umownych, strony sporządziły jednolity tekst umowy.
Powodowie wskazali, że tzw. przewalutowanie kredytu dokonane na podstawie aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku nastąpiło po kursie nieustalonym przez strony, lecz dowolnie wyznaczonym przez pozwanego. Podnieśli, że przez dowolne wyznaczanie mierników wartości pozwany uzyskał możliwość jednostronnego kształtowania wysokości ich zobowiązania. Wskazali, że postanowienia umowne przewidujące określenie kwoty kredytu oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w zależności od jednostronnie ustalanego przez pozwanego kursu CHF nie zawierały precyzyjnych i weryfikowalnych kryteriów ustalania tego kursu. Powodowie zakwestionowali w szczególności postanowienia zawarte w § 2 ust. 1-4 aneksu nr (...) do umowy kredytu oraz postanowienia zawarte w załączniku nr 2 do tego aneksu, w tym § 1 ust. 3 i 3A, § 10 ust. 5 i § 12 ust. 7 umowy w brzmieniu nadanym aneksem. W ich ocenie postanowienia te określały mechanizm indeksacji kredytu do CHF, w tym sposób ustalania wysokości zobowiązania powodów oraz wysokości poszczególnych rat, przy zastosowaniu kursów ustalanych jednostronnie przez pozwanego. Powodowie podnieśli, że zastosowany mechanizm indeksacji prowadził do rażącej dysproporcji uprawnień kontraktowych stron na ich niekorzyść. Wskazali, że zarówno wysokość zobowiązania powodów, jak i wysokość poszczególnych rat uzależnione zostały od kursów CHF arbitralnie ustalanych przez pozwanego. Zwrócili przy tym uwagę na zastosowanie dwóch różnych kursów indeksacji – jednego służącego do przeliczenia wysokości kredytu oraz drugiego stosowanego przy przeliczaniu wysokości rat – co, w ich ocenie, dodatkowo zwiększało zakres uprawnień pozwanego i uniemożliwiało powodom zweryfikowanie prawidłowości dokonywanych przeliczeń. Pozwany przy zawieraniu aneksu posługiwał się opracowanym przez siebie wzorcem umownym, co w ocenie powodów wyłączało możliwość rzeczywistego wpływu na treść tych postanowień. Podnieśli, że zawarte w aneksie postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji zostały im narzucone i nie stanowiły przedmiotu indywidualnych uzgodnień. W ocenie powodów zastosowany mechanizm indeksacji nie był transparentny ani przejrzysty. Pozwany nie określił w sposób pozwalający na obiektywną weryfikację kryteriów ustalania kursów CHF, a tym samym powodowie nie mieli możliwości samodzielnego oszacowania, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, ekonomicznych konsekwencji wynikających z zawarcia aneksu oraz wpływu zmian kursu waluty na wysokość ich zobowiązania.
Powodowie wskazali, że powyższe postanowienia stanowiły niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu 385 1 § 1 kc, albowiem kształtowały ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy. Podnieśli również, że kwestionowane postanowienia pozostawały w sprzeczności z art. 69 ust. 1, art. 76 oraz art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe, a także z naturą stosunku zobowiązaniowego i zasadami współżycia społecznego, tj. zasadą uczciwości, lojalności oraz zasadą równości stron. Wskazali przy tym na sprzeczność przyjętej konstrukcji z zasadą (art. 353 1 kc) oraz na brak należytego poinformowania ich przez pozwanego o ryzyku walutowym związanym z przyjętym mechanizmem indeksacji.
W konsekwencji powodowie powoływali się na bezskuteczność wobec nich zakwestionowanych postanowień indeksacyjnych, a ewentualnie na nieważność umowy kredytu w brzmieniu nadanym jej aneksem nr (...) i załącznikiem nr 2 do tego aneksu. Zarzuty te podnosili jako podstawę oceny zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia o zapłatę. W zakresie roszczenia głównego powodowie wyliczyli dochodzoną kwotę jako różnicę pomiędzy kwotami pobranymi przez pozwanego w ramach rat kredytowych a kwotami, które w ich ocenie byłyby należne przy założeniu, że umowa kredytu, w brzmieniu zmienionym aneksem nr (...), stanowiła kredyt złotowy oprocentowany według stawki LIBOR powiększonej o marżę pozwanego. Wysokość dochodzonego roszczenia powodowie ustalili na podstawie parametrów stosowanych przez bank, uwzględniając w szczególności wysokość udzielonego kredytu, datę jego udzielenia, kurs kupna CHF z dnia wypłaty kredytu, wysokość kredytu wyrażoną w CHF kurs stosowany przy przeliczaniu dokonywanych przez powodów spłat, stopę bazową powiększoną o marżę pozwanego, liczbę rat oraz kurs sprzedaży stosowany przez pozwanego. Powodowie wskazali, że wysokość dochodzonego roszczenia została wyliczona indywidualnie, z uwzględnieniem kursów stosowanych przez pozwanego w dniach spłaty poszczególnych rat oraz zmian oprocentowania i pozostałych warunków kredytowania. Dochodzona kwota 143 083,24 złotych stanowiła zatem równowartość świadczeń pobranych przez pozwanego w okresie od dnia 5 maja 2008 roku do dnia 26 września 2018 roku ponad wysokość świadczeń należnych przy przyjęciu wskazanego przez nich sposobu rozliczenia umowy, tj. 132 417,28 złotych oraz składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, tj. 10 665,96 złotych (pozew k. 3-61).
Pozwany (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że powodowie nie kwestionują faktu zawarcia umowy, co jego zdaniem, należy uznać za jednoznaczne i niebudzące wątpliwości przyznanie faktu jej zawarcia i wykonywania do chwili obecnej. Pozwany wskazał, że dopiero po roku obowiązywania umowy powodowie, składając wniosek kredytowy, samodzielnie i dobrowolnie zainicjowali procedurę udzielenia im kredytu waloryzowanego kursem CHF, tj. zgodnie z ich preferencjami wyrażonymi w tym wniosku. Ponadto, przed podpisaniem aneksu złożyli pisemne oświadczenie, w którym potwierdzili akceptację ryzyka kursowego i zmiennej stopy procentowej oraz konsekwencji wynikających z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych (§ 28 tekstu jednolitego umowy).
Pozwany podniósł, że na chwilę zawarcia aneksu okolicznością notoryjną był wzrostowy trend kursu CHF, a zatem nieracjonalne jest twierdzenie, że powodowie nie sprawdzali tendencji dotyczącej kursu waluty przed wystąpieniem z własnej inicjatywy o przewalutowanie. Wskazał, że zmienność kursu waluty w czasie, zwłaszcza w przypadku kredytu zaciągniętego na kilkadziesiąt lat i uzależnionego od kursu waluty, jest faktem powszechnie znanym i powinna być brana pod uwagę przez rozsądnego i ostrożnego konsumenta.
Pozwany wskazał, że przed złożeniem wniosku kredytowego powodom zaproponowano kredyt hipoteczny w złotych, a kredyt został przewalutowany dopiero na ich wniosek. Do momentu podpisania aneksu postanowienia indeksacyjne pozostawały zaś zawieszone w swojej skuteczności i w całości uzależnione od woli powodów. Zdaniem pozwanego w przedmiotowej sprawie nie można zatem mówić o jakiejkolwiek dysproporcji praw i obowiązków stron. Powodowie na etapie podpisywania aneksu do umowy, potwierdzili fakt zapoznania się z warunkami udzielenia kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym z zasadami dotyczącymi spłaty kredytu i w pełni je zaakceptowali. Ponadto powodowie zostali pouczeni o ryzyku kursowym i wiedzieli, że przeliczenia będą dokonywane w oparciu o kurs waluty ustalany na podstawie tabel kursowych pozwanego, a niekorzystna zmiana kursu waluty będzie mieć wpływ na wysokość zobowiązania.
Zdaniem pozwanego umowa kredytu waloryzowanego kursem CHF była dla powodów korzystna, czego dodatkowo dowodzi fakt, że po zawarciu umowy będącej przedmiotem niniejszej sporu powodowie zawarli kolejną umowę kredytu hipotecznego waloryzowanego do CHF. Pozwany wskazał, że postanowienia odnoszące się do indeksów rynkowych, takich jak kurs waluty, w umowach zawartych na kilkadziesiąt lat nie mogą być opisane w formie algorytmu matematycznego. Indeksy rynku finansowego, takie jak kurs czy oprocentowanie, są pochodną warunków rynkowych i zmieniają się w czasie. Pozwany wskazał, że wprowadzenie do umowy kredytu klauzuli denominacyjnej lub indeksacyjnej do waluty obcej jest i było w chwili zawierania umowy w pełni prawnie dopuszczalne, a wręcz zostało ugruntowane ustawowo na mocy nowelizacji art. 69 prawa bankowego, jak i w orzecznictwie. Pozwany podniósł, że abuzywność kwestionowanych postanowień umownych nie została wykazana przez powodów. W jego ocenie twierdzenia strony powodowej opierają wyłącznie na niezadowoleniu wynikającym z niezależnego od pozwanego ryzyka kursowego oraz wynikającego z niego wzrostu zobowiązania pozostałego do spłaty w ramach prawnie dopuszczalnej waloryzacji kredytu. Pozwany wskazał, że powodowie nie wykazali naruszenia przez niego dobrych obyczajów ani rażącego naruszenia interesu konsumenta w związku z zastosowaniem postanowienia o waloryzacji wynikającego z umowy. Powołując się na dyrektywę 93/13/EWG, pozwany wskazał, że jej celem jest przywrócenie równowagi kontraktowej stron, a nie jak twierdzą powodowie unieważnienie umowy na skutek subiektywnej woli jednej ze stron. W trakcie wykonywania umowy powodowie nie kwestionowali jej treści tej umowy ani nie składali reklamacji wskazujących na brak akceptacji postanowień zawartych w umowie kredytu. Zdaniem pozwanego dochodzone pozwem roszczenie, zgłoszone po upływie 11 lat od zawarcia umowy, stanowi próbę całkowitej zmiany umowy w zakresie jej walutowego charakteru, czy też zmierza do jej unieważnienia przy zachowaniu oprocentowania właściwego dla kredytu po przewalutowaniu, co pozwany ocenił jako nadużycie prawa podmiotowego (odpowiedź na pozew k. 80-207).
Na rozprawie 22 czerwca 2023 roku Sąd poinformował powodów
o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą ustalenie abuzywności postanowień umownych oraz stwierdzenie nieważności aneksu do umowy kredytu będącego przedmiotem niniejszej sprawy, stosownie do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym m.in. wyroku z 29 kwietnia 2021 roku, sygn. C 19/20, jak również uchwały Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21 (protokół rozprawy k. 247).
Pismem z 11 lipca 2023 roku (data nadania k. 250) powodowie dokonali modyfikacji powództwa w ramach żądania głównego, wnosząc o ustalenie nieważności aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku zawartego do umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) z dnia 28 lutego 2008 roku oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie ewentualnie po połowie kwoty 177 358,88 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pisma obejmującego modyfikację powództwa do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kwoty podwyższonej aneksem nr (...) z dnia 19 października 2009 roku w wysokości 101 627,17 złotych oraz wszystkich wpłat, w tym rat kapitałowo – odsetkowych, dokonanych przez powodów na poczet wyłącznie tej części zobowiązania, która została podwyższona na podstawie aneksu. Powodowie zmodyfikowali również żądanie ewentualne o zapłatę bliżej określone w treści modyfikacji powództwa. W pozostałym zakresie podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Uzasadniając wysokość dochodzonego roszczenia powodowie wyjaśnili, że dochodzona kwotę ustalili na podstawie danych wynikających z zaświadczenia wystawionego przez pozwany bank oraz dokonanych przez nich spłat, uwzględniając świadczenia przypadające na kwotę dobraną aneksem nr (...). Wskazali, że przy jej wyliczeniu uwzględnili również odsetki karne pobrane przez pozwanego, które w ich ocenie dotyczyły tej części zobowiązania ( modyfikacja powództwa k. 247-250).
W odpowiedzi z dnia 27 maja 2024 roku (data nadania k. 282) na modyfikację powództwa, doręczoną pozwanemu w dniu 13 maja 2024 roku (epo k. 260), pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie powództwa, również w zmodyfikowanym zakresie (pismo pozwanego k. 269- 282).
Pismem z dnia 14 września 2023 roku (data nadania k. 268) powodowie dokonali ostatecznej modyfikacji powództwa w ten sposób, że – obok roszczenia o ustalenie nieważności aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku zawartego do umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) z dnia 28 lutego 2008 roku – wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie ewentualnie po połowie kwoty 177 358,88 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma obejmującego modyfikację powództwa do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kwoty podwyższonej aneksem nr (...) z dnia 19 października 2009 roku w wysokości 101 627,17 złotych oraz wszystkich wpłat, w tym rat kapitałowo – odsetkowych, dokonanych przez powodów na poczet wyłącznie tej części zobowiązania, która została podwyższona na podstawie aneksu oraz kwoty 168 406,33 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego pisma obejmującego modyfikację powództwa do dnia zapłaty, tytułem zwrotu wszystkich nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych od dnia zapłaty pierwszej raty kredytowej do dnia całkowitej wcześniejszej spłaty kredytu w całości. Powodowie dokonali także ostatecznej modyfikacji żądania ewentualnego o zapłatę szczegółowo opisanego w treści modyfikacji powództwa. W pozostałym zakresie podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie ( modyfikacja powództwa k. 261-268).
W odpowiedzi z dnia 21 lipca 2025 roku (data nadania k. 292) na kolejną modyfikację powództwa pozwany podtrzymał i dotychczasowe stanowisko w sprawie kwestionując roszczenie w całości zarówno co do zasady jak i wysokości, również w zakresie zmodyfikowanego żądania (pismo pozwanego k. 291-292).
W dalszym toku postępowania strony do dnia zamknięcia rozprawy podtrzymywały dotychczasowe stanowiska w sprawie (protokół rozprawy z 22 czerwca 2023 roku k. 246-247, 9 października 2025 roku k. 296-296v i 23 lipca 2026 roku k. 420-420v) .
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :
M. S. (1) i J. S. w 2008 roku podjęli decyzję o poprawie swoich warunków mieszkaniowych. Nie dysponowali jednak wystarczającymi środkami finansowymi pozwalającymi na samodzielne sfinansowanie planowanego przedsięwzięcia, wobec czego zdecydowali się na zaciągnięcie kredytu hipotecznego. W tym celu zostali skierowani przez dewelopera do oddziału (...) S.A. z siedzibą w W., którego pracownik przedstawił im ofertę kredytową w złotych polskich ( zeznania M. S. (2) i J. S. k. 246-247).
W rezultacie w dniu 17 grudnia 2007 roku M. S. (1) i J. S. złożyli do tego banku wniosek do o udzielenie im kredytu hipotecznego na pokrycie kosztów zakupu lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym. Kwotę kredytu określono 216 372,76 złotych, a jako walutę kredytu wskazano PLN. Okres kredytu został określony na 20 lat (wniosek kredytowy k. 136-144). Następnie w toku procedury kredytowej w dokumentach sporządzonych przez pozwanego wskazano kwotę kredytu w wysokości 407 000,00 złotych. Kwota ta została wskazana zarówno w kalkulatorze kredytowym, jak i w decyzji kredytowej z dnia 16 stycznia 2008 roku, a następnie odpowiadała kwocie kredytu określonej w zawartej przez strony umowie (kalkulator kredytowy k. 150-151, decyzja kredytowa k. 159-161).
W dniu 28 lutego 2008 roku M. S. (1) i J. S. zawarli z (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...), na podstawie której bank udzielił im finansowania w kwocie 407 000 złotych (w PLN, nie zawierający mechanizmu indeksacja kursem waluty obcej). Kredyt miał być przeznaczony na sfinansowanie przedpłat na poczet budowy i nabycia od dewelopera lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem (...) usytuowanego w wielorodzinnym budynku mieszkalnym nr (...) w W. przy ul. (...), (...) oraz udziału w prawie własności lokalu użytkowego w postaci garażu wielostanowiskowego w wysokości 390 000 złotych, refinansowanie poniesionych nakładów w związku z zakupem przedmiotowej nieruchomości w wysokości 10 000 złotych oraz refinansowanie opłat okołokredytowych w wysokości 7 000 złotych (§ 1 ust. 1-2 umowy). Kredyt miał być spłacany w 240 miesięcznych równych ratach kapitałowo – odsetkowych. Jako termin spłaty raty kredytu strony ustaliły 3. dzień każdego miesiąca (§ 1 ust. 3-5 umowy). Prowizja tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) S.A. wyniosła 0,20% kwoty kredytu, tj. 814,00 zł, natomiast składka jednorazowa tytułem ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej wyniosła 1,50% kwoty kredytu, tj. 6 105,00 złotych (§ 1 ust. 6A i ust. 6C umowy). Na dzień wydania decyzji kredytowej przez bank oprocentowanie kredytu wynosiło 6,60%, a marża banku wynosiła 0,90%. W okresie ubezpieczenia kredytu w (...) S.A. dokonanego zgodnie z § 3 ust. 6, oprocentowanie kredytu uległo podwyższeniu o 1,00 p.p. i wyniosło 7,60%. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,00 p.p. następuje od daty spłaty najbliższej raty (§ 1 ust. 7 umowy). W myśl § 10 kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona jest w wysokości określonej w § 1 ust. 7. Wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej, ustalana została jako stawka bazowa WIBOR 3M z dnia 30 stycznia 2007 roku, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę banku w wysokości 0,90%. Bank, co miesiąc dokona porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawką bazową ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego poprzedniego miesiąca i dokona zmiany wysokości oprocentowania kredytu w przypadku zmiany stawki bazowej o co najmniej 0,10 punktu procentowego (umowa kredytu k. 28-32, 165-173).
W dacie zawierania ww. umowy M. S. (1) była zatrudniona jako lekarz w Pracowni Cytochemii Instytutu (...) w W. przy.(...). Z kolei J. S. był zatrudniony jako specjalista ds. sprzedaży w (...) S.A. na podstawie umowy o pracę. Kredyt został zaciągnięty przez nich w celu zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych i nie pozostawał w żadnym związku z działalnością gospodarczą czy zawodową. W chwili zawarcia umowy kredyt miał charakter kredytu złotowego, a zobowiązanie kredytobiorców zostało określone w walucie polskiej (zeznania powodów k. 246-247, wniosek kredytowy k. 136-144).
Konstrukcja zobowiązania uległa jednak zasadniczej zmianie w toku wykonywania umowy. W dniu 19 października 2009 roku strony zawarły aneks nr (...) do umowy, który wprowadził mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej – franka szwajcarskiego (CHF). Zawarcie tego aneksu nastąpiło w okolicznościach, w których kredytobiorcy poszukiwali możliwości zwiększenia kwoty kredytu z uwagi na wzrost ceny nabywanego mieszkania. Rozwiązanie zaproponowane przez bank zostało im przedstawione jako korzystne. Kredytobiorcy zdecydowali się na skorzystanie w ramach tego rodzaju produktu kredytowego pod wpływem zapewnień o bezpieczeństwie tego produktu, m. in. z uwagi na stabilność kursową waluty franka szwajcarskiego. Przed zawarciem aneksu do umowy kredytowej kredytobiorcy nie otrzymali jednak żadnych symulacji przedstawiających wpływ zmiany kursu waluty obcej na wysokość rat kredytu ani na wysokość kapitału pozostającego do spłaty, ani nie zostali pouczeni jak kształtowane są tabele kursowe banku. Doradca nie wyjaśnił im mechanizmu przeliczeń walutowych stosowanych przy wykonywaniu umowy, w szczególności nie poinformował o zasadach ustalania kursów kupna i sprzedaży przez bank. Nie była też omawiana kwestia spreadu. Nie zostali oni w sposób rzetelny poinformowani o skali i konsekwencjach ryzyka kursowego. Z treścią aneksu zapoznali się oni w banku dopiero przed jego podpisaniem (zeznania powodów k. 246-247, aneks nr (...) z dnia 19 października 2009 roku do umowy k. 38-38v, 192-193).
Na mocy aneksu nr (...) z 19 października 2009 roku na wniosek kredytobiorcy kwota udzielonego kredytu została podwyższona do wysokości 508 627,17 złotych, tj. o kwotę 101 627,17 złotych. Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy na wniosek kredytobiorcy bank dokonuje przewalutowania kredytu hipotecznego dla osób fizycznych w ramach (...), udzielonego umową nr(...)z dnia 28 lutego 2008 roku na kredyt hipoteczny dla osób fizycznych w ramach (...) waloryzowany kursem CHF (§ 1 aneksu). Ponadto udzielony kredyt został przewalutowany z PLN na CHF, w którym wskazane zostało, iż przewalutowanie odbywa się po kursie kupna waluty CHF według tabeli kursowej (...) S.A. z dnia i godziny przewalutowania kredytu w dniu wskazanym przez kredytobiorcę w pisemnej dyspozycji przewalutowania. Data przewalutowania musi mieścić się w okresie 14 dni od daty podpisania aneksu (§ 2 ust. 1 i ust. 4 aneksu). Kwota kredytu ulegająca przewalutowaniu na 16 października 2009 roku wynosiła 407 344,96 złotych według harmonogramu spłaty stanowiące załącznik do umowy (§ 1 ust. 3 aneksu). Z uwagi na fakt, że przewalutowanie wiązało się ze zmianą wielu zapisów umowy strony sporządziły jednolity tekst umowy stanowiący załącznik do aneksu ( aneks nr (...) z dnia 19 października 2009 roku do umowy k. 38-38v, 192-193, załącznik nr 2 do aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku k. 39-44v).
W umowie kwota kredytu wyrażona została w złotych polskich i wynosiła 508 627,17 złotych (§ 1 ust. 2 umowy). Waluta CHF została wskazana jako waluta waloryzacji kredytu (§ 1 ust. 3 umowy). Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 19 sierpnia 2009 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) S.A. wynosi 190 589,86 CHF. Kwota niniejsza miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu mogła być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3A umowy). Okres kredytowania ustalono na 240 miesięcy, tj. od dnia 28 lutego 2008 roku do dnia 3 marca 2028 roku, a spłata kredytu miała nastąpić w równych ratach kapitałowo - odsetkowych uiszczanych do 3. dnia każdego miesiąca (§ 1 ust. 4-6 umowy).
Zgodnie z § 5 umowy wypłata kredytu miała nastąpić w sześciu transzach w złotych polskich w następujący sposób: kwota 390 000 złotych miała zostać przeznaczona na zakupem przedmiotowej nieruchomości i wypłacona kredytobiorcom na rachunek prowadzony przez (...) S.A., kwota 10 000 złotych miała zostać przeznaczona na refinansowanie poniesionych nakładów i przekazana na rachunek kredytobiorców, kwota 7 000 złotych miała zostać przeznaczona na finansowanie opłat okołokredytowych i przekazana na rachunek kredytobiorców, a kwota 101 627,17 złotych objęta podwyższeniem kredytu miała zostać przeznaczona na rachunek wskazany w umowie wprowadzony przez (...) S.A.
Uruchomienie pierwszej transzy kredytu miało nastąpić po: podpisaniu niniejszej umowy, uiszczeniu przez kredytobiorcę wpłaty z tytułu prowizji określonej w § 8 umowy, ustanowieniu prawnych zabezpieczeń spłaty kredytu określonych w umowie, ustanowieniu prawnych zabezpieczeń spłaty kredytu określonych w umowie, złożeniu pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji przez ewentualnych poręczycieli oraz po spełnieniu warunków określonych w § 4 ust. 2. Uruchomienie kwoty podwyższenia przewidzianej aneksem nr (...) nastąpi po podpisaniu aneksu do niniejszej umowy, uiszczeniu przez kredytobiorców wpłaty z tytułu prowizji od kwoty podwyższenia oraz ustanowieniu prawnych zabezpieczeń kredytu na warunkach przewidzianych aneksem (§ 7 umowy).
Stosownie do § 7 ust. 1 umowy kwota kredytu wyrażona w CHF była określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia i godziny uruchomienia kredytu.
Prowizja tytułem podwyższenia kredytu aneksem nr (...) wyniosła 2,00% kwoty podwyższenia kredytu, tj. 2 032,54 złotych (§ 1 ust. 7 umowy). Prowizja tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) S.A. wyniosła 0,20% kwoty kredytu, tj. 814,00 złotych oraz 0,20% kwoty podwyższenia kredytu, tj. 203,25 złotych (§ 1 ust. 7A umowy). Składka jednorazowa tytułem ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej wyniosła 1,50% kwoty kredytu po podwyższeniu, tj. 7 629,40 złotych (§ 1 ust. 6A i ust. 6C umowy).
Na dzień wydania decyzji kredytowej przez Bank oprocentowanie kredytu wynosiło 4,10%, a marża Banku wynosiła 3,70%. W okresie ubezpieczenia pomostowego kredytu dokonanego zgodnie z § 3 ust. 6 z tytułu refinansowania składki na ubezpieczenie pomostowe, oprocentowanie kredytu uległo podwyższeniu o 1,00 p.p. i wyniosło 5,10%. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,00 p.p. następuje od daty spłaty najbliższej raty (§ 1 ust. 8 i ust. 8A umowy).
Prawne zabezpieczenie kredytu stanowiła hipoteka łączna kaucyjna wpisana na pierwszym miejscu do kwoty 762 940,76 złotych ustanowiona na nieruchomości określonej w § 2 i wpisana do założonej księgi wieczystej; przelew na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości obciążonej hipoteką; przelew na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia na życie zawartej przez kredytobiorców na kwotę nie niższą niż 508 627,17 złotych oraz ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu w TU (...) S.A. i tym samym opłacenie składki ubezpieczeniowej za 36-miesięczny okres ubezpieczenia w wysokości 3,50% różnicy pomiędzy wymaganym wkładem własnym a wkładem faktycznie wniesionym, tj. 5 337,15 złotych. Jeżeli z upływem pełnych 36 miesięcy okresu ubezpieczenia nie nastąpi całkowita spłata zadłużenia objętego ubezpieczeniem ani inne zdarzenie kończące okres ubezpieczenia kredytobiorca zobowiązuje się do kontynuacji ubezpieczenia, przy czym łączny okres ubezpieczenia nie może przekroczyć 180 miesięcy, licząc od miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu (§ 3 ust. 1-4 umowy). Paragraf 3 ust. 6 umowy dotyczył prawnego zabezpieczenia kredytu na okres przejściowy do czasu przedłożenia w Banku odpisu księgi wieczystej nieruchomości potwierdzającego prawomocny wpis hipoteki (o której mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu) ustanowionej na rzecz Banku w postaci ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) TU S.A., a od dnia podpisania aneksu nr (...) dodatkowo ubezpieczenie kwoty podwyższenia spłaty kredytu w (...) S.A. oraz cesja wierzytelności na rzecz Banku z tytułu wniesionego wkładu budowlanego/przedpłat na poczet nabycia nieruchomości do czasu zakończenia inwestycji.
W myśl § 9 kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona jest w wysokości określonej w § 1 ust. 8. W związku z przystąpieniem kredytobiorców do promocji (...) wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej, ustalana została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 29 września 2009 roku, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania promocyjną marżę Banku w wysokości 3,70%. Bank, co miesiąc dokona porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawką bazową ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego poprzedniego miesiąca i dokona zmiany wysokości oprocentowania kredytu w przypadku zmiany stawki bazowej o co najmniej 0,10 punktu procentowego. Zmiany wysokości oprocentowania kredytu Bank dokona najpóźniej piątego dnia roboczego miesiąca, następującego po miesiącu, w którym dokonana została zmiana stawki bazowej. O każdej zmianie oprocentowania kredytobiorcy oraz ustanowieni poręczyciele zostaną powiadomieni przez Bank za pośrednictwem: sieci Internet lub poczty elektronicznej e-mail.
W myśl § 10 umowy kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo - odsetkowych określonych w § 1 ust. 5, w terminach i kwotach zawartych w harmonogramie spłat. Harmonogram spłat kredytu stanowi załącznik nr 1 i integralną część umowy i jest doręczany kredytobiorcom listem poleconym w terminie 14 dni od daty uruchomienia kredytu. Raty kapitałowo - odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży z tabeli kursowej (...) S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. Bank pobiera odsetki za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego spłatę kredytu. W przypadku wcześniejszej spłaty Bank pobiera odsetki za okres wykorzystania kredytu do dnia poprzedzającego wcześniejszą spłatę kredytu.
Na podstawie § 12 umowy kredytobiorca jest uprawniony do dokonania wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu. Za wcześniejszą spłatę części lub całości kredytu Bank nie pobiera prowizji (ust. 2). Zgodnie z ust. 7 wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo - odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży z tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującym w dniu i godzinie spłaty. Z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego/od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności Banku z tytułu umowy kredytowej, Bank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa (§ 15 ust. 3 umowy).
W myśl § 25 umowy wskazano, że integralną część umowy kredytowej stanowił „Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...)” (dalej „Regulamin”). Kredytobiorcy oświadczyli, że przed zawarciem umowy zapoznali się z niniejszym dokumentem i uznali jego wiążący charakter.
W § 29 umowy kredytobiorcy oświadczyli, że zostali dokładnie zapoznani z kryteriami zmiany stawki bazowej oraz z zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu obowiązującymi w Banku i w pełni je akceptują. Kredytobiorcy oświadczyli, że zostali dokładnie zapoznani z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptują. Kredytobiorcy są świadomi, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu (załącznik nr 2 do aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku k. 39-44v i 176-186, regulamin k. 33-37v i 194-198v).
Zgodnie z § 1 ust. 2 i 4 Rozdziału III „Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych – w ramach (...) hipotecznych” (dalej też jako „Regulamin”) (...) udziela kredytów i pożyczek złotowych waloryzowanych kursem następujących walut obcych: USD/EURO/CHF lub innych walut obcych wskazanych przez (...), według tabeli kursowej (...) S.A. Kredyt waloryzowany mógł być udzielany w złotych polskich, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę walutę obcą.
Stosownie do treści § 24 ust. 2 i 3 Rozdziału VII Regulaminu wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo – odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej miała być określona w tej walucie, natomiast jej spłata miała być dokonywana w złotych po uprzednim jej przeliczeniu według kursu sprzedaży danej waluty, określonym w tabeli kursowej (...) S.A. na dzień spłaty. Wysokość rat odsetkowych i kapitałowo – odsetkowych kredytu waloryzowanego wyrażona w złotych, miała ulegać comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, według tabeli kursowej (...) S.A. na dzień spłaty.
Paragraf 27 ust. 2 regulaminu stanowił, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej kredytu waloryzowanego, a także spłata przekraczająca wysokość raty przeliczana jest po kursie sprzedaży danej waluty ogłaszanym na dzień spłaty. Z kolei § 32 ust. 3 regulaminu stanowił, że w przypadku kredytów złotowych waloryzowanych kursem waluty bankowy tytułu egzekucyjny wystawiany jest w złotych po przeliczeniu wierzytelności (...) na dzień sporządzania tytułu egzekucyjnego według średniego kursu danej waluty w tym dniu według tabeli kursowej (...) S.A. (regulamin k. 33-37v i 194-198v).
W dalszym toku wykonywania umowy strony zawierały kolejne aneksy. Na mocy aneksu z dnia 29 października 2009 roku zmianie uległa treść postanowienia § 9 ust. 2, zgodnie z którym w związku z przystąpieniem kredytobiorców do promocji „(...)” wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej, ustalana została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 30 marca 2009 roku, powiększona o stałą w całym okresie kredytowania promocyjną marżę Banku w wysokości 3,70%, zaś w przypadku niewywiązywania się przez kredytobiorców z warunków promocji marża miała zostać podwyższona do poziomu marży standardowej określonej w § 1 ust. 8, tj. do 7,40%.
W dniu 6 maja 2010 roku strony zawarły aneks nr (...) do umowy, na mocy którego dokonano modyfikacji § 1 ust. 1A i § 2 ust. 3 w zakresie danych i adresu kredytowanej nieruchomości. Zgodnie z treścią aneksu nieruchomość została określona jako lokal mieszkalny nr (...) położony w W. przy ul. (...) oraz lokal niemieszkalny w postaci garażu wielostanowiskowego – udział wynoszący (...) części, wraz z prawem wyłącznego korzystania z miejsca postojowego nr 14. Pozostałe warunki umowy pozostały bez zmian.
Kolejnym aneksem z dnia 31 października 2012 roku strony doprecyzowały wysokość udziału przysługującego kredytobiorcom w lokalu niemieszkalnym stanowiącym garaż wielostanowiskowy, określając go na (...) części. Jednocześnie zmianie uległa treść postanowienia § 3 ust. 1 umowy dotycząca zabezpieczenia spłaty kredytu w postaci hipoteki. Dla kredytowanej nieruchomości zostały ustanowione księgi wieczyste o nr (...), prowadzone przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie ( aneksy do umowy k. 46-48, 189, 191).
W wykonaniu powyższej umowy bank wypłacił kredytobiorcom w siedmiu transzach kwotę 508 627,19 złotych (zaświadczenie banku k. 50). W toku realizacji umowy dokonywali oni spłat rat kredyt w złotych polskich. W okresie od dnia 2 listopada 2009 roku do dnia 26 września 2018 roku uiścili na rzecz banku łącznie kwotę 428 279,28 złotych. Kredyt został w całości spłacony w dniu 26 września 2018 roku.
Dla porównania, przy założeniu utrzymania pierwotnego charakteru umowy jako kredytu złotowego, wysokość świadczeń należnych byłaby istotnie niższa i wyniosłaby 325 215,88 złotych. W konsekwencji zastosowania mechanizmu indeksacji oraz przeliczeń według kursów ustalanych przez bank całkowite obciążenie finansowe kredytobiorców uległo znacznemu zwiększeniu w stosunku do poziomu wynikającego z pierwotnej konstrukcji kredytu (zaświadczenia banku k. 50-55, opinia biegłego k. 314-403).
M. S. (1) i J. S. są małżeństwem począwszy od dnia sprzed daty zawarcia umowy kredytowej i pozostają w związku małżeńskim w którym obowiązuje ustrój majątkowej wspólności ustawowej. Spłaty rat kredytu i innych opłat związanych z kredytem dokonywali z majątku wspólnego (zeznania powodów k. 246-247).
W dniu 22 listopada 2013 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w W.
o numerze KRS (...), zmieniła firmę na: „(...) spółka akcyjna” (okoliczność bezsporna).
* * * * * * *
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego w szczególności dowody z dokumentów, zeznania powodów, jak również opinię biegłego sądowego z zakresu bankowości. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 kpc). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy.
Zasadnicze znaczenie dla dokonanych ustaleń miała dokumentacja związana z zawarciem oraz wykonywaniem kredytu, w tym umowa z 28 lutego 2008 roku, aneks nr (...) z dnia 19 października 2009 roku, załącznik nr 2 do aneksu nr (...) stanowiący jednolity tekst umowy, historia spłat kredytu oraz zestawienia wpłat dokonywanych przez powodów. Dokumenty te pozwalały na odtworzenie zarówno pierwotnej treści stosunku prawnego, jak i jego późniejszych modyfikacji oraz sposobu wykonywania zobowiązania.
Warto także podkreślić, iż w postępowaniu cywilnym niepoświadczone kserokopie dokumentów mają moc dowodową (takie stanowisko zajął w analogicznej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z 4 września 2020 roku, sygn. akt XXVII Ca 1537/19). Odmienne podejście byłoby współcześnie wręcz anachroniczne i raziłoby nieuzasadnionym formalizmem, który często prowadzi do nieprawidłowych i wręcz niesprawiedliwych rozstrzygnięć. Sądy muszą uwzględniać postępujący rozwój technologiczny i by prawidłowo sprawować swoją funkcję - powinny uwzględniać w postępowaniach także nowe środki dowodowe.
Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powodów, które w pełni korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowej umowy. Powodowie w sposób przekonujący zrelacjonowali przebieg czynności związanych z zawarciem ww. umowy kredytu, motywy jej zawarcia, a także przebieg i okoliczności podpisania aneksu nr (...) do umowy, w tym brak rzeczywistego poinformowania o ryzyku kursowym oraz zasadach ustalania kursów walut przez bank. Wynika z nich jednoznacznie, iż nie negocjowali oni postanowień aneksu i pozostawali w przekonaniu, że bank oferuje bezpieczny produkt finansowy. Zeznania powodów dotyczące w szczególności okoliczności związanych z zawarciem aneksu do umowy, były logiczne i spójne. W konsekwencji nie budziły one wątpliwości Sądu, który uznał je za wiarygodne w całości (zeznania powodów k. 246-247).
Zeznania powodów znajdowały potwierdzenie w dokumentach, które nie zawierały informacji pozwalających na przyjęcie, że zostali oni w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformowani o konsekwencjach ekonomicznych wprowadzenia mechanizmu indeksacji do waluty obcej.
Kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości świadczeń spełnionych przez powodów oraz ich porównania z wysokością świadczeń należnych miała opinia biegłego z zakresu bankowości W. I. ( opinia biegłego k. 314-403). Opinia ta została sporządzona w sposób rzetelny, przejrzysty i logiczny, a jej wnioski były jednoznaczne i poparte szczegółowymi wyliczeniami. Biegły oparł swoje ustalenia na dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym historii spłat kredytu oraz danych dotyczących kursów walut. Sąd podzielił wnioski opinii biegłego i uznał ją za wiarygodne źródło dowodowe. Z zaświadczeń banku, jak i opinii tej wynikało, że powodowie uiścili na rzecz pozwanego łącznie kwotę 428 279,28 złotych.
Biegły dokonał również wyliczenia wysokości świadczeń, które byłyby należne w przypadku, gdyby umowa kredytu od początku miała charakter kredytu złotowego, bez zastosowania mechanizmu indeksacji do waluty CHF. Z wyliczeń tych wynikało, że wysokość należności banku w takim wariancie wyniosłaby 549 553,25 złotych. Opinia biegłego wykazała tym samym, że różnica pomiędzy świadczeniami faktycznie spełnionymi przez powodów a świadczeniami należnymi przy założeniu kredytu złotowego wynosi 103 063,40 złotych.
Wyliczenia przedstawione przez biegłego były spójne z pozostałym materiałem dowodowym i nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę pozwaną. Brak było podstaw do podważenia przyjętej przez biegłego metodologii. Żadna ze stron nie przedstawiła dowodów czy argumentów, które podważałyby wnioski opinii biegłego ani nie wykazała błędów w dokonanych przez niego wyliczeniach. W konsekwencji opinia biegłego stanowiła istotny i miarodajny element materiału dowodowego, pozwalający na precyzyjne ustalenie wysokości świadczeń spełnionych przez powodów oraz zakresu nadpłaty wynikającej z zastosowania mechanizmu indeksacji.
Sąd w trybie art. 228 § 2 kpc zwrócił uwagę stron na znane sobie z urzędu okoliczności dotyczące skutków zawierania umów powiązanych z kursem CHF dla konsumentów, dotyczące kształtowania się kursu franka szwajcarskiego do złotego polskiego w okresie od początku lat 90- tych XX w. do chwili obecnej oraz sytuacji na rynkach walutowych w Australii, Wielkiej Brytanii i we Włoszech w latach 80-tych i 90-tych XX wieku, wysokości stawek LIBOR i WIBOR oraz zasad ich tworzenia (postanowienie k. 420).
Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały natomiast załączone do akt publikacje czy opinie prawne. Nie stanowią one bowiem dowodu w postępowaniu cywilnym, nie są w żaden sposób wiążące dla Sądu i stanowią jedynie subiektywną ocenę autora co do rozumienia czy też stosowania określonych instytucji prawnych. W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie – w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznania powodów. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 kpc oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 kpc.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił materiał procesowy (tzn. fakty i dowody) zebrany w toku postępowania, o czym przesądza treść art. 316 § 1 i art. 327 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2026 roku, poz. 468, powoływany dalej w skrócie jako kpc). Jednak zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2026 roku, poz. 795 ze zm., powoływany dalej w skrócie jako kc) oraz art. 232 kpc to strony obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Powyższe przepisy stanowią normatywną podstawę zasady kontradyktoryjności, zgodnie z którą ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego. To one są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania, do nich należy gromadzenie materiału i wreszcie to one ponoszą odpowiedzialność za jego wynik ( vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 76, str. 37).
W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie miało ustalenie treści stosunku prawnego łączącego strony, jego ewolucji w czasie, a także skutków prawnych wynikających z wprowadzenia mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej na podstawie aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku. Poza sporem pozostawało, że strony łączyła umowa kredytu hipotecznego, na podstawie której bank udzielił powodom finansowania w kwocie 508 627,19 złotych, przeznaczonego na zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych. Ponadto zawarta umowa została oparta o wzorzec stosowany przez bank. Nie budziła rozbieżności kwestia tego, że w toku wykonywania umowy strony zawarły aneks nr (...), który wprowadził mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej – franka szwajcarskiego (CHF). Niesporny był także fakt spłacenia kredytu w całości w dniu 26 września 2018 roku, przy czym łączne świadczenia spełnione przez powodów obejmowały wyłącznie kwoty wyrażone w złotych polskich.
Oś sporu w niniejszej sprawie koncentrowała się natomiast wokół oceny prawnej skutków wprowadzenia do łączącej strony umowy mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej na podstawie aneksu nr (...), a w szczególności wokół odpowiedzi na pytanie, czy postanowienia te mają charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 kc, a w konsekwencji – czy mogą one wiązać powodów, oraz jakie skutki prawne wywołuje ich ewentualna eliminacja z treści stosunku prawnego. Istota sporu sprowadzała się zatem do ustalenia, czy mechanizm indeksacji wprowadzony aneksem, oparty na tabelach kursowych banku, w których kurs franka szwajcarskiego był ustalany w oparciu o kursy rynkowe powiększone o jednostronnie kształtowany przez bank spread walutowy, mieści się w granicach dopuszczalnej swobody kontraktowej. Ewentualnie czy prowadzi do rażącego naruszenia interesów konsumentów poprzez przyznanie jednej ze stron stosunku zobowiązaniowego uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości świadczenia drugiej strony.
Rozstrzygnięcie tej kwestii wymagało w pierwszej kolejności oceny, czy postanowienia dotyczące indeksacji oraz mechanizmu ustalania kursów walut były transparentne, jednoznaczne i pozwalały przeciętnemu konsumentowi na przewidzenie skutków ekonomicznych zawieranej umowy, czy też przeciwnie – kształtowały one stosunek zobowiązaniowy w sposób nieprzejrzysty, pozostawiając bankowi istotny wpływ na wysokość świadczeń kredytobiorców.
W tym kontekście kluczowe znaczenie miało ustalenie, że mechanizm indeksacji został wprowadzony do umowy w drodze aneksu nr (...), który w istotny sposób zmienił ekonomiczny charakter zobowiązania stron, przekształcając kredyt złotowy w kredyt powiązany z walutą obcą, przy jednoczesnym pozostawieniu bankowi uprawnienia do ustalania kursów waluty stosowanych do rozliczeń w oparciu o własne tabele kursowe. Zagadnienie to wymagało oceny w świetle przepisów o ochronie konsumenta oraz zasad wynikających z art. 385 1 kc, przy uwzględnieniu, że kontrola abuzywności postanowień umownych obejmuje nie tylko ich literalne brzmienie, ale również sposób ich funkcjonowania w praktyce wykonywania umowy oraz rzeczywisty rozkład ryzyk pomiędzy stronami.
Charakter prawny aneksu do umowy
Aneks do umowy kredytowej, choć w praktyce postrzegany często jako jedynie techniczna zmiana, w rzeczywistości może mieć istotne znaczenie prawne. Stanowi on bowiem porozumienie stron, którego celem jest modyfikacja istniejącego stosunku zobowiązaniowego, przy zachowaniu jego tożsamości. Podstawą jego zawarcia jest zasada swobody umów (art. 353 1 kc) oraz przepisy dotyczące zmiany umowy, w tym art. 77 § 1 kc, a w odniesieniu do kredytów również regulacje ustawy Prawo bankowe. W konsekwencji aneks nie kreuje nowego zobowiązania, lecz przekształca już istniejące, wywołując co do zasady skutki na przyszłość.
Nie oznacza to jednak, że aneks pozostaje jedynie „dodatkiem” pozbawionym samodzielnego znaczenia prawnego. Przeciwnie – w świetle prawa cywilnego stanowi on odrębną czynność prawną, która podlega pełnej ocenie pod kątem ważności. Obejmuje to zarówno kontrolę zgodności z ustawą (art. 58 kc), jak i analizę pod kątem niedozwolonych postanowień umownych. Tym samym nie obowiązuje żadna zasada automatycznego „dzielenia losu” umowy głównej przez aneks – relacja między nimi ma charakter funkcjonalny, lecz nie absolutnie zależny.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Analiza uzasadnienia wyroku z 9 maja 2019 roku (I CSK 242/18, Legalis nr 1966950) potwierdza, że aneks do umowy jest odrębną czynnością prawną zmieniającą stosunek zobowiązaniowy i jako taki podlega samodzielnej ocenie pod kątem ważności, co otwiera drogę do ustalenia nieważności samego aneksu niezależnie od umowy głównej. W efekcie utrwalony jest pogląd, że aneks do umowy kredytowej funkcjonuje jako pełnoprawna, autonomiczna czynność prawna, która może zostać poddana niezależnej kontroli sądowej. Oznacza to, że możliwe jest zarówno zakwestionowanie jego poszczególnych postanowień, jak i ustalenie nieważności całego aneksu, nawet przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy kredytowej. Taka konstrukcja wzmacnia ochronę uczestników obrotu, w szczególności konsumenta, oraz wyklucza traktowanie aneksu jako instrumentu automatycznie eliminującego wcześniejsze nieprawidłowości.
Kwestia nowacji w przypadku zawarcia aneksu
Należy także wskazać, że nowacja (odnowienie zobowiązania) uregulowana w art. 506 kc stanowi wyjątkowy sposób wygaśnięcia dotychczasowego zobowiązania poprzez jego zastąpienie nowym stosunkiem obligacyjnym. Zgodnie z tym przepisem, do nowacji dochodzi wówczas, gdy dłużnik – w celu umorzenia istniejącego zobowiązania – zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej. Konstrukcja ta wymaga jednak nie tylko zmiany treści zobowiązania, ale przede wszystkim jednoznacznej woli stron co do jego umorzenia i zastąpienia nowym stosunkiem prawnym (tzw. animus novandi).
Na tym tle w sposób szczególnie istotny oceniane są aneksy wprowadzające mechanizm rozliczeń w CHF w umowach kredytowych. W świetle utrwalonego stanowiska orzecznictwa, tego rodzaju aneksy co do zasady nie spełniają przesłanek nowacji, ponieważ nie prowadzą do umorzenia dotychczasowego zobowiązania kredytowego ani do jego zastąpienia nowym stosunkiem prawnym.
Zazwyczaj aneks wprowadzający CHF polega wyłącznie na zmianie elementów wykonania istniejącej umowy – w szczególności waluty przeliczeniowej oraz sposobu ustalania wysokości rat – przy jednoczesnym zachowaniu tożsamości zobowiązania, obejmującej m.in. ten sam kapitał kredytu, ten sam stosunek zabezpieczenia oraz ciągłość ekonomiczną długu. W takiej sytuacji nie dochodzi do „wygaśnięcia” kredytu i powstania nowego zobowiązania, lecz jedynie do jego modyfikacji.
Sama zmiana elementów wykonania zobowiązania, w tym waluty rozliczeniowej, nie stanowi nowacji w rozumieniu art. 506 kc, jeżeli nie towarzyszy jej jednoznaczne porozumienie stron co do umorzenia dotychczasowego zobowiązania i powstania nowego. W szczególności podkreśla się, że nowacja wymaga wyraźnej woli stron, a jej skutku nie można wywodzić z samego faktu zawarcia aneksu zmieniającego mechanizm spłaty kredytu. Analogiczne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie gdzie przyjmuje się, że aneks wprowadzający CHF nie stanowi nowacji i nie prowadzi do powstania nowego zobowiązania, lecz stanowi jedynie modyfikację istniejącego stosunku obligacyjnego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, LEX nr 2690299; wyrok z 31 stycznia 2019 roku, I ACa 7/18, Legalis nr 1880574). W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że dochodzi do „resetu” zobowiązania kredytowego, który mógłby wyłączyć jego ciągłość prawną i ekonomiczną.
Na tym tle istotne znaczenie ma również fakt, że brak nowacji oznacza utrzymanie tożsamości zobowiązania w sensie prawnym, co z kolei przesądza, iż wszelkie postanowienia wprowadzone aneksem – w tym mechanizm indeksacji lub denominacji do CHF – podlegają ocenie w ramach tego samego stosunku obligacyjnego, a nie jako element nowo powstałej umowy. Innymi słowy, aneks nie „zamyka” poprzedniego zobowiązania i nie otwiera nowego, lecz jedynie ingeruje w sposób jego wykonywania.
W konsekwencji, skoro nie dochodzi do nowacji w rozumieniu art. 506 kc, nie ma podstaw do przyjęcia, że aneks CHF tworzy nowy byt prawny odrywający się od dotychczasowego stosunku kredytowego. Oznacza to, że jego postanowienia nie mogą być traktowane jako autonomiczna nowa umowa, lecz jako modyfikacja istniejącego zobowiązania, które zachowuje swoją tożsamość prawną i ekonomiczną mimo zmiany waluty rozliczeń.
Posiadanie przez powodów statusu konsumenta
Zgodnie z art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Definicja ta ma charakter funkcjonalny i odnosi się do roli ekonomicznej, w jakiej dana osoba występuje w chwili dokonywania czynności prawnej.
Czynność taka musi zmierzać do zaspokojenia potrzeb prywatnych, w tym mieszkaniowych, oraz pozostawać poza zakresem aktywności zawodowej lub gospodarczej danej osoby. Oznacza to, że jej celem jest co do zasady realizacja interesów konsumpcyjnych, w szczególności związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, a nie wykonywaniem działalności zawodowej lub gospodarczej.
W orzecznictwie podkreśla się, że dla uznania danej osoby za konsumenta nie mają znaczenia jej cechy osobiste, takie jak wykształcenie, wykonywany zawód, poziom wiedzy czy doświadczenie rynkowe. Ocena ta ma charakter obiektywny i odnosi się wyłącznie do funkcji, jaką czynność prawna pełni w chwili jej dokonania. Nawet profesjonalny charakter aktywności zawodowej nie wyłącza statusu konsumenta, jeżeli dana czynność pozostaje poza zakresem tej działalności (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2020 r., II CSK 623/19, LEX nr 3047027; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 2015 roku, I CSK 216/14, LEX nr 1710338; z dnia 13 czerwca 2013 roku, II CSK 515/11, LEX nr 1375508; z dnia 8 czerwca 2004 roku, I CK 635/03, LEX nr 137576).
Status konsumenta ustala się według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejsze zmiany sposobu wykorzystania przedmiotu umowy co do zasady pozostają bez znaczenia dla tej kwalifikacji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2012 roku, V ACa 96/12, LEX nr 1133965; wyrok TSUE z dnia 22 stycznia 2018 roku, C-498/16, E. przeciwko B., LEX nr 2428744, pkt 38).
Na gruncie dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku (Dz.U. UE. L. 1993/95/29) pojęcie konsumenta należy interpretować szeroko, w celu zapewnienia ochrony osobom fizycznym znajdującym się w słabszej pozycji kontraktowej względem przedsiębiorcy, w szczególności z uwagi na ograniczoną możliwość negocjowania postanowień umownych oraz brak realnego wpływu na ich treść (wyrok TSUE z dnia 21 marca 2019 roku, C-590/17, J. i I., LEX nr 2634295, pkt 25 i 28). Nawet okoliczność pozostawania w stosunku zatrudnienia z kontrahentem nie wyłącza automatycznie statusu konsumenta. Na przedsiębiorcy spoczywa natomiast obowiązek rzetelnego poinformowania konsumenta o istotnych cechach umowy oraz związanym z nią ryzyku, niezależnie od jego potencjalnej wiedzy zawodowej (wyrok TSUE z dnia 21 września 2023 roku, C-139/22, Legalis nr 2984685).
Dokonana przez pryzmat powyższych rozważań i konstatacji treść zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż przedmiotowa umowa została zawarta pomiędzy konsumentami a przedsiębiorcą (bankiem). Poza tym to na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, czy dokonywana czynność prawna nie miała charakteru konsumenckiego. W toku sprawy nie ujawniono okoliczności, z których wynikałoby, że powodom nie przysługiwał ten status – w dacie zawarcia umowy kredytowej J. S. i M. S. (1) byli zatrudnieni na podstawie umów o pracę. Kredyt został przeznaczony na nabycie nieruchomości służącej zaspokojeniu ich potrzeb mieszkaniowych, a więc na cele stricte prywatne. W momencie zawierania umowy powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej. Ponadto pod adresem kredytowanej nieruchomości nie była wykonywana żadna działalność gospodarcza. Wobec tego Sąd przyjął, że powodowie przystępując do przedmiotowej umowy, działali bez wątpienia jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 kc, a postanowienia umowy, dotyczące ich praw i obowiązków, podlegają na podstawie ocenie przez pryzmat art. 385 1 -385 3 kc.
Postanowienia abuzywne w aneksie nr (...) do umowy kredytu
Przechodząc do zasadniczej części rozważań prawnych, w pierwszej kolejności należy wskazać, że ocena postanowień umownych zawartych w aneksie nr (...) z dnia 19 października 2009 roku, wprowadzających mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej, musi być dokonana przez pryzmat przepisów o ochronie konsumenta, w szczególności art. 385 1 kc, a także standardów wynikających z prawa unijnego dotyczącego nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z konsumentami.
W realiach niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości, że powodowie występowali w relacji z pozwanym jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 kc. Jednocześnie pozwany nie wykazał, aby pozostawał on w jakimkolwiek związku z działalnością gospodarczą powodów polegająca na świadczeniu usług medycznych oraz prowadzeniu apteki.
Na mocy aneksu nr (...) wprowadzono do umowy postanowienia rażąco naruszające równowagę kontraktową pomiędzy stronami. Są to:
a) § 1 ust. 3Aumowy (zmienionej aneksem), kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji (…) według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) SA wynosi (…). Wyjaśniono, iż kwota ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej w niniejszym punkcie,
b) § 7 ust. 1umowy (zmienionej aneksem), stanowi, że kwota kredytu wyrażona w CHF walucie jest określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia i godziny uruchomienia (…),
c) § 10 ust. 5 umowy (zmienionej aneksem), który określa, że raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe miały być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50,
d) § 13 ust. 7 umowy (zmienionej aneksem), który zawiera informację, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującym w dniu i godzinie spłaty,
e) § 15 ust. 3 umowy (zmienionej aneksem), który stanowi, że z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego/od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności (...) z tytułu umowy kredytowej, (...) dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa,
f) § 24 ust. 2 i 3 Rozdziału VII Regulaminu, zgodnie z którym wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo – odsetkowej kredytu/pożyczki hipotecznej waloryzowanego kursem waluty obcej miała być określona w tej walucie, natomiast jej spłata miała być dokonywana w złotych po uprzednim jej przeliczeniu według kursu sprzedaży danej waluty, określonym w tabeli kursowej (...) S.A. na dzień spłaty. Wysokość rat odsetkowych i kapitałowo – odsetkowych kredytu/pożyczki hipotecznej waloryzowanej wyrażona w złotych, miała ulegać comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, według tabeli kursowej (...) SA na dzień spłaty;
g) § 27 ust. 2 Rozdziału VII Regulaminu, który stanowił, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej kredytu walorryzowango, a także spłata przekraczająca wysokość raty przeliczana jest po kursie sprzedaży danej waluty, ogłaszanym na dzień i godzinę spłaty,
h) § 32 ust. 3 Rozdziału VIII Regulaminu, w którym wskazano, że w przypadku kredytów złotowych waloryzowanych kursem waluty obcej bankowy tytuł egzekucyjny wystawiany miał być w złotych, po przeliczeniu wierzytelności (...) na dzień sporządzania tytułu egzekucyjnego według kursu sprzedaży waluty obcej, wskazanego w tabeli kursowej (...) S.A.
Analiza przywołanych wyżej postanowień dotyczących waloryzacji prowadzi do konkluzji, że nie odwołują się one do ustalanych w sposób neutralny kursów CHF czy jakichś obiektywnych, zewnętrznych wskaźników czy czynników, na które żadna ze stron nie ma wpływu. Zasady ustalania kursów zostały natomiast przekazane do wyłącznych uprawnień pozwanego, nie określając bliżej kryteriów ustalania ich wysokości. Wprowadzenie mechanizmu indeksacji na podstawie aneksu nr (...) doprowadziło do istotnej zmiany konstrukcji zobowiązania. Kredyt pierwotnie złotowy został powiązany z walutą obcą – frankiem szwajcarskim – przy czym zarówno saldo zadłużenia, jak i wysokość poszczególnych rat zostały uzależnione od kursu tej waluty. Kluczowe znaczenie miało jednak to, że kurs ten nie wynikał z obiektywnego, niezależnego od stron mechanizmu rynkowego w rozumieniu ścisłym, lecz był ustalany przez bank w oparciu o własne tabele kursowe.
W ocenie Sądu w świetle takich postanowień umownych wprowadzonych aneksem nr (...), bank może jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźniki, według których obliczana jest zarówno wysokość kapitału kredytu do spłaty, jak i świadczeń kredytobiorcy (rat kredytowych). Waloryzacja kredytu na podstawie przedmiotowej umowy w brzmieniu nadanym aneksem odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez pozwanego i to uprawnienie banku do określania wysokości kursów CHF na gruncie zawartej umowy nie doznaje formalnie żadnych określonych ograniczeń. Jakiekolwiek ograniczenie w tym zakresie nie wynika także z żadnych przepisów prawa.
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 roku, I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z dnia 1 marca 2017 roku, IV CSK 285/16, LEX nr 2308321, z dnia 19 września 2018 roku, I CNP 39/17, LEX nr 2559417, z dnia 24 października 2018 roku, II CSK 632/17, LEX nr 2567917, z dnia 13 grudnia 2018 roku, V CSK 559/17, LEX nr 2618543, z dnia 27 lutego 2019 roku, II CSK 19/18, LEX nr 2626330, z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 29 października 2019 roku, IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64). Jest niewątpliwe sprzeczne z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, co stanowi przekroczenie zasady swobody umów określonej w art. 353 ( 1) kc . Identyczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 28 kwietnia 2022 roku (III CZP 40/22, Legalis nr 2686192). Postanowienia te spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, dlatego nie są jednak nieważne, lecz nie wiążą powodów w rozumieniu art. 385 ( 1) kc.
Natura umowy w brzmieniu nadanym aneksem i generowanego przez nią stosunku sprowadza się bowiem generalnie do tego, że wyraża ona i pozwala realizować interes każdej ze stron. Ponieważ zaś interesy te bywają przeciwstawne, istotę umowy stanowi uzgodnienie woli stron, wyrażającej ich interesy. Zgoda obydwu stron jest oczywistym wymogiem tak przy zawarciu umowy, jak i przy zmianach jej treści, stąd też nawet przy najdalej idących ułatwieniach w realizacji inicjatywy zmian pozostawiona jest drugiej stronie możliwość odmowy zgody na zmiany. W tym stanie rzeczy za sprzeczne z naturą umowy w brzmieniu nadanym aneksem należy uznać pozostawienie w ręku jednej tylko strony możliwości dowolnej zmiany jej warunków . Sprzeczność ta występuje szczególnie wyraźnie zwłaszcza przy umowach, zawieranych nie w oparciu o indywidualne pertraktacje, ale w oparciu o regulamin wydany przez profesjonalistę, skoro jest oczywiste, że zawsze jest on zainteresowany w najkorzystniejszym dla siebie ukształtowaniu regulacji masowo zawieranych umów (tak nadzwyczaj trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 22 maja 1991 roku, III CZP 15/91, OSNC 1992/1/1).
W niniejszej sprawie treść klauzul przedmiotowej umowy w brzmieniu nadanym aneksem nie wskazuje według jakiego, obiektywnego kursu, ma nastąpić przeliczanie rat i kapitału kredytu . Nie zawiera ona również warunków ustalania przez bank kursów wymiany walut odnoszących się do uruchomienia kredytu, jak i jego spłaty. Dlatego strona powodowa na podstawie tych postanowień nie była w stanie zweryfikować, jak pozwany kształtował kursy wymiany walut i jakimi zasadami przy tym się kierował. Nie była również w stanie określić ostatecznego kosztu kredytu oraz konsekwencji finansowych związanych ze stosowaniem klauzul waloryzacyjnych. Strona powodowa nie została poinformowana o tym, w jaki sposób tworzone są tabele kursów banku, jak przedstawiało się historyczne kształtowanie waluty CHF względem złotego, euro czy dolara amerykańskiego, a także tego, że raty kredytowe czy też saldo kredytu mogą drastycznie wzrosnąć. Nie przedstawiono jej symulacji porównawczej pokazującej kształtowanie się zarówno wysokości salda zadłużenia, jak i wysokości miesięcznej raty kredytu, w przypadku odpowiednio kredytu w PLN i CHF, w sytuacji znaczącej zmiany kursu i aprecjacji franka szwajcarskiego. Wysokość spreadów, mających poza kursem z rynku forex kluczowy wpływ na wysokość kursów walut w tabeli – określał dowolnie pozwany .
W tym miejscu należy zaakcentować, iż w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto, przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy ( vide: wyrok z dnia 10 czerwca 2021 roku, C-776/19, Legalis nr 2581726). Nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie pozwany nie wywiązał się z tego obowiązku.
Ponadto treść klauzuli umowy kredytu w brzmieniu nadanym aneksem zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (tak wskazał m.in. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 18 listopada 2021 roku, sygn. C 212/20). Powyższy aneks w żadnym wypadku nie dawał powodom takich możliwości.
Wysokość świadczenia kredytobiorcy została określona w ten sposób, że kwoty kredytu przeliczano najpierw ze złotych na franki szwajcarskie, po kursie wskazanym przez pozwanego, uzyskując równowartość kredytu wyrażoną w walucie obcej. Następnie – już bezpośrednio w celu określenia każdej kolejnej raty – przeliczano wskazywaną przez bank kwotę w CHF na złotówki po kursach ustalanych przez kredytodawcę w jego tabeli kursów.
Z punktu widzenia oceny abuzywności kluczowe znaczenie ma brak przejrzystości i weryfikowalności tego mechanizmu dla konsumenta. Powodowie w dacie zawarcia aneksu nr (...) nie mieli możliwości ustalenia ani przewidzenia, w jaki sposób konkretne decyzje banku dotyczące wysokości spreadu przełożą się na ich przyszłe zobowiązania. Brak było również jasnych i zrozumiałych informacji pozwalających na ocenę, że zmiana kursu waluty oraz sposób jego ustalania mogą prowadzić nie tylko do wzrostu rat, ale również do wzrostu salda zadłużenia mimo regularnej spłaty kredytu.
Należy wyraźnie zaakcentować, iż aneks nr (...) nie przewidywał żadnych ograniczeń w określaniu przez bank kursów w tabelach kursów obowiązujących w banku. Wbrew sugestiom pozwanego z aneksu nie wynikało, że kurs z tabel banku ma być rynkowy, sprawiedliwy, czy rozsądny. Przepisy prawa także nie nakładały na pozwanego jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie mierze. Prawo nie zakazywało pozwanemu tworzenia dowolnej ilości tabel kursów walut obcych i zamieszczania w nich kursów uznanych za właściwe przez bank. Ze spornego aneksu nie wynikało również, aby kurs waluty wpisywany do tabeli kursów obowiązującej w pozwanym banku w dniu przeliczania całej kwoty kredytu na CHF, a następnie w dniu spłaty każdej kolejnej raty, musiał przybrać wartość rynkową albo jakąkolwiek wartość możliwą do ustalenia i przewidzenia przez drugą stronę umowy. Aneks i regulamin nie przewidywały żadnych kryteriów, wedle których miałby być ustalony kurs w tabeli. W ocenie Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia był opis zawarty w treści odpowiedzi na pozew opis tego, w jaki sposób dokonywał on określania kursów wpisywanych następnie do tabeli. Żadne ograniczenia swobody kształtowania kursu nie wynikały bowiem z aneksu, zatem stosowanie jakichkolwiek praktyk w określaniu kursu waluty było swobodną decyzja pozwanego jako kredytodawcy i w każdej chwili mogło być dowolnie zmienione. Wszystkie ww. okoliczności świadczą o sprzecznością ww. postanowień z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego, a zatem nie wiążą powodów w rozumieniu art. 385 1 kc , co prowadzi do konieczności ich pominięcia przy ocenie treści stosunku prawnego łączącego strony oraz przy jego rozliczeniu.
Brak podstaw do eliminacji całej umowy
Uzupełniając dotychczasowe rozważania, należy w sposób szczególny zaakcentować, że celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, a w szczególności drugiego członu zdania, nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, jaką ustanawia umowa, równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości między nimi. Dana umowa musi nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków (wyrok TSUE z 8 września 2022 roku, C-80/21, Legalis nr 2714917).
Wynika to wprost zarówno z treści art. 6 ust. 1 dyrektywy, jak i z jej jednolitej wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który konsekwentnie podkreśla, że unieważnienie całej umowy stanowi rozwiązanie o charakterze wyjątkowym i ostatecznym, dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa nie może dalej istnieć w sensie prawnym lub jej utrzymanie byłoby obiektywnie niemożliwe.
Trybunał wskazuje przy tym, że sąd krajowy powinien w pierwszej kolejności zmierzać do utrzymania umowy w mocy po usunięciu nieuczciwych postanowień, gdyż to właśnie taki skutek najlepiej realizuje cel dyrektywy, jakim jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami przy jednoczesnym unikaniu skutków dla niego niekorzystnych, które mogłyby wyniknąć z całkowitego upadku umowy ( vide: wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, Legalis nr 2230278; wyrok z dnia 14 czerwca 2012 roku, C-618/10, Legalis nr 483548).
W tym kontekście należy podkreślić, że dyrektywa 93/13 nie służy automatycznemu unicestwieniu całych stosunków zobowiązaniowych, lecz przeciwnie – zakłada ich utrzymanie w możliwie szerokim zakresie, o ile tylko możliwe jest dalsze ich funkcjonowanie po eliminacji nieuczciwych postanowień. Eliminacja całej umowy stanowi rozwiązanie ultima ratio i może być zastosowana wyłącznie wtedy, gdy brak jest jakiejkolwiek możliwości utrzymania stosunku prawnego bez postanowień abuzywnych.
Analogiczne stanowisko wynika z implementacji dyrektywy do prawa krajowego w art. 385 1 § 2 kc, który również nie przewiduje automatycznej nieważności całej umowy, lecz jedynie bezskuteczność niedozwolonych postanowień względem konsumenta, przy pozostawieniu w mocy pozostałej części umowy, o ile może ona dalej obowiązywać.
Z powyższych względów w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że po eliminacji postanowień aneksu nr (...) dotyczących mechanizmu indeksacji oraz tabel kursowych banku umowa nie może dalej funkcjonować. Usunięcie tych postanowień nie prowadzi bowiem do unicestwienia podstawowego stosunku zobowiązaniowego, jakim jest kredyt pieniężny, lecz jedynie eliminuje mechanizm jego waloryzacji do waluty obcej. W konsekwencji umowa może i powinna być utrzymana w mocy jako kredyt wyrażony w walucie polskiej (kredyt złotowy), odpowiadający pierwotnej konstrukcji zobowiązania w zakresie kwoty udzielonego finansowania, tj. 508 627,19 złotych, przy jednoczesnym pominięciu wszystkich postanowień wprowadzonych aneksem w zakresie indeksacji do CHF. Takie rozwiązanie pozostaje w pełnej zgodności z celem dyrektywy 93/13, ponieważ zapewnia realną ochronę konsumenta poprzez eliminację nieuczciwego mechanizmu, a jednocześnie nie prowadzi do nadmiernych, nieproporcjonalnych skutków w postaci całkowitego upadku umowy, który mógłby działać na niekorzyść konsumenta.
Należy przy tym podkreślić, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do przyjęcia nieważności całej umowy kredytu. Wynika to z faktu, że umowa może być wykonywana po eliminacji klauzul abuzywnych. Ponadto jej dalsze obowiązywanie odpowiada zarówno jej pierwotnemu charakterowi ekonomicznemu, jak i rzeczywistej woli stron wyrażonej w chwili jej zawarcia.
Z tych względów Sąd przyjął, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowień aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku jest ich bezskuteczność wobec powodów, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy pozostałej części umowy kredytu jako kredytu złotowego, tak jakby mechanizm indeksacji do waluty CHF nie został wprowadzony. Dopiero takie ukształtowanie stosunku prawnego pozwala na dokonanie prawidłowego rozliczenia stron, które – jak wskazano wcześniej – prowadzi do stwierdzenia nadpłaty po stronie powodów w wysokości 103 063,40 złotych, stanowiącej świadczenie nienależne.
Rozliczenie stron
W konsekwencji stwierdzenia abuzywności postanowień aneksu nr (...) z dnia 19 października 2009 roku oraz ich bezskuteczności wobec powodów, konieczne było dokonanie rozliczenia stron w oparciu o przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 § 2 kc w zw. z art. 405 kc), przy przyjęciu, że łączący strony stosunek prawny należy oceniać tak, jakby od początku miał charakter kredytu złotowego w kwocie 508 627,19 złotych - bez mechanizmu indeksacji do waluty obcej.
Takie podejście pozostaje w pełnej zgodności zarówno z art. 385 ( 1) kc, jak i z utrwaloną wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonywaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który konsekwentnie wskazuje, że sąd krajowy jest zobowiązany do całkowitego wyeliminowania nieuczciwego warunku z umowy, przy jednoczesnym zakazie jego modyfikacji lub zastępowania innym mechanizmem, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania skutków ekonomicznych klauzuli abuzywnej ( vide: wyroki TSUE z 3 października 2019 roku, C-260/18, Legalis nr 2230278; z 14 czerwca 2012 roku, C-618/10, Legalis nr 483548).
Jednocześnie zarówno Trybunał Sprawiedliwości, jak i Sąd Najwyższy, podkreślają, że celem dyrektywy 93/13 nie jest eliminacja umowy jako takiej, lecz przywrócenie równowagi kontraktowej poprzez wyeliminowanie nieuczciwych postanowień, przy czym unieważnienie całej umowy stanowi rozwiązanie ostateczne (ultima ratio), dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy dalsze jej wykonywanie nie jest możliwe po usunięciu klauzul abuzywnych.
W realiach niniejszej sprawy brak jest przesłanek do przyjęcia nieważności całej umowy kredytu, co znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie TSUE, jak i w judykaturze Sądu Najwyższego, który wskazuje, że eliminacja klauzul indeksacyjnych nie musi prowadzić do upadku całego stosunku prawnego, jeżeli możliwe jest jego dalsze wykonywanie jako kredytu złotowego ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, Legalis nr 2277328; oraz z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18, Legalis nr 2254284).
W konsekwencji Sąd przyjął, że skutkiem abuzywności postanowień aneksu nr (...) jest ich bezskuteczność ex tunc, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy pozostałej części umowy jako kredytu złotowego. Tak ukształtowany stosunek prawny stanowił podstawę rozliczeń stron w niniejszej sprawie.
Z opinii biegłego z zakresu bankowości wynikało, że w okresie od dnia 2 listopada 2009 roku do dnia 26 września 2018 roku powodowie spełnili na rzecz pozwanego łącznie kwotę 428 279,28 złotych, przy czym w przypadku kredytu złotowego bez mechanizmu indeksacji należność banku wyniosłaby 325 215,88 złotych. Różnica w wysokości 103 063,40 złotych stanowi świadczenie nienależne, podlegające zwrotowi na rzecz powodów (zaświadczenia banku k. 50-55, opinia biegłego k. 314-403).
W tym zakresie nie zachodziły podstawy do przyjęcia jakiejkolwiek innej konstrukcji rozliczeniowej niż wynikająca z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W szczególności brak było podstaw do utrzymania w jakiejkolwiek formie skutków ekonomicznych klauzul abuzywnych, co pozostawałoby w sprzeczności zarówno z art. 385 1 kc, jak i z wiążącą wykładnią dyrektywy 93/13 dokonaną przez TSUE.
Odsetki
O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 kc, zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Ponadto, jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Zgodnie z art. 455 kc, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Nie sposób zatem mówić o opóźnieniu dłużnika w sytuacji, gdy samo świadczenie nie było jeszcze w pełni określone co do wysokości. W tym zakresie istotne znaczenie ma utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z 10 lipca 2019 roku (sygn. V CSK 120/18, Legalis nr 1972345) w którym wskazano, że odsetki za opóźnienie należą się dopiero od chwili określenia wysokości świadczenia, gdyż dopiero wówczas można mówić o pozostawaniu dłużnika w opóźnieniu w jego spełnieniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że doręczenie odpisu pozwu może stanowić takie wezwanie, skutkujące powstaniem stanu wymagalności roszczenia i rozpoczęciem biegu odsetek (np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 maja 1980 roku, II CR 131/80, OSNCP 1980; wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2002 roku, I PK 88/02, Legalis nr 88332). W konsekwencji, dopóki nie doszło do doręczenia odpisu pozwu, roszczenie nie było dostatecznie skonkretyzowane, a zatem brak było podstaw do naliczania odsetek za wcześniejszy okres. Dopiero dzień doręczenia odpisu pozwu mógł zostać uznany za moment, od którego świadczenie stało się wymagalne i możliwe do egzekwowania w oznaczonej wysokości. W związku z powyższym, Sąd zasądził na rzecz powodów od pozwanego odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty wskazanej w punkcie I sentencji wyroku od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, tj. od dnia 17 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w pkt I sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 103 063,40 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty. Z uwagi na treść art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2026 roku, poz. 236 ze zm.) zasądzenie miało charakter łączny ponieważ powodowie pozostają w związku małżeńskim w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt II sentencji.
Skutki nieważności aneksów przewalutowujących w kredytach złotówkowych w świetle orzecznictwa
Rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie pozostaje zgodne ze spójnym kierunkiem interpretacyjnym wykształconym w orzecznictwie dotyczącym kredytów, w których pierwotnie złotówkowe zobowiązania zostały następnie zmodyfikowane aneksami wprowadzającymi mechanizm indeksacji do franka szwajcarskiego. Zgodnie z nim ustalenie nieważności aneksu przewalutowującego nie prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej, lecz skutkuje przywróceniem jej pierwotnej treści – jako kredytu w pełni złotówkowego.
Podstawą tego podejścia jest kwalifikacja aneksu jako czynności modyfikującej istniejący stosunek zobowiązaniowy, a nie jego elementu konstytutywnego. W konsekwencji wadliwość aneksu – wynikająca najczęściej z abuzywności klauzul indeksacyjnych i kursowych – nie rozciąga się automatycznie na całą umowę. Skoro aneks jest nieważny, nie wywołuje skutków prawnych, a więc stosunek stron należy oceniać tak, jakby nigdy nie został zawarty. Prowadzi to do odtworzenia pierwotnych warunków umowy.
Najpełniej stanowisko to wyrażono w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 24 czerwca 2021 roku (sygn. I ACa 35/21, Legalis nr 2607684), w którym mimo stwierdzenia nieważności aneksu – utrzymano w mocy umowę kredytu, wskazując na konieczność powrotu do jej pierwotnego kształtu. Podobnie orzekł Sąd Okręgowy w Warszawie, akcentując automatyczny powrót do stanu sprzed zawarcia aneksu (wyrok z 8 listopada 2022 roku, sygn. XXVIII C 2633/22, Legalis nr 2930310) oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 2 marca 2026 roku (sygn. akt VI ACa 1162/23). Ponadto Sąd Apelacyjny w Katowicach potwierdził, że eliminacja wadliwej modyfikacji nie powoduje upadku całej umowy (wyrok z 13 lutego 2023 roku, I ACa 126/22, Legalis nr 3050009).
Podejście to pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Sąd Najwyższy oraz standardem TSUE wynikającym z sprawy C-260/18 (I.), zgodnie z którym umowa może nadal obowiązywać po usunięciu klauzul abuzywnych, o ile jest to możliwe. W przypadku kredytów pierwotnie złotówkowych warunek ten jest spełniony, ponieważ mechanizm walutowy stanowi jedynie późniejszą modyfikację, a nie element konieczny dla funkcjonowania umowy.
W efekcie nieważność aneksu prowadzi do usunięcia wadliwej ingerencji w treść stosunku prawnego, bez potrzeby jego eliminowania w całości. Umowa nadal wiąże strony, lecz w swojej pierwotnej, zgodnej z prawem postaci. Takie rozwiązanie zapewnia skuteczną ochronę konsumenta, a jednocześnie respektuje stabilność stosunku zobowiązaniowego i pierwotną wolę stron. Potwierdza to jednoznacznie wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 30 kwietnia 2026 roku (W., C-246/25, LEX nr 4086679) zgodnie z którym art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, a także zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności aneksu do umowy kredytu hipotecznego zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ze względu na obecność nieuczciwych warunków skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które ten aneks miał zastąpić tymi nieuczciwymi warunkami, pod warunkiem że należycie uwzględniono negatywne konsekwencje dla tego konsumenta i korzyści dla tego sprzedawcy wynikające z takiego przywrócenia pierwotnych warunków, w sposób gwarantujący, że przywrócenie pierwotnych warunków umożliwia osiągnięcie skutecznej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, a tym samym skuteczną ochronę konsumenta, bez podważania celu odstraszającego realizowanego przez tę dyrektywę.
Oddalenie powództwa o ustalenie nieważności umowy
Powodowie wnieśli w pozwie także o ustalenie, że określone postanowienia ww. umowy kredytu stanowią niedozwolone postanowienia umowne i ich nie wiążą, ewentualnie o stwierdzenie nieważności umowy kredytu w brzmieniu nadanym jej aneksem nr (...) i załącznikiem nr 2 do tego aneksu. W toku postępowania kredyt został jednak w całości spłacony. Zgodnie z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy wyrok ustalający rozstrzygnie o aktualnej sytuacji prawnej powoda, usuwając niepewność co do jego praw i obowiązków, oraz gdy brak takiego rozstrzygnięcia mógłby prowadzić do naruszenia jego interesów.
W niniejszej sprawie, po spłacie kredytu w całości, zobowiązanie wynikające z umowy wygasło. Strona powodowa nie jest już obciążona żadnymi obowiązkami wobec pozwanego, a umowa nie rodzi już żadnych skutków prawnych w sferze bieżących stosunków pomiędzy stronami. W konsekwencji, przesłankowe ustalenie abuzywności określonych postanowień umowy nie wpłynie na obecną sytuację prawną powodów. Spłata kredytu spowodowała, że powództwo o ustalenie stało się bezprzedmiotowe, albowiem brak jest interesu prawnego w dalszym rozstrzyganiu o abuzywności postanowień umowy, która nie istnieje już jako aktywne zobowiązanie.
W ocenie Sądu całkowita splata kredytu istotnie spowodowała wygaśnięcie interesu prawnego powodów w żądaniu ustaleniu ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 roku, I CSK 2162/23, Legalis nr 3136287). Okoliczność ta nastąpiła przed wytoczeniem powództwa w dniu 26 września 2018 roku. Powodowie nie cofnęli powództwa w tym zakresie, co musiało skutkować oddaleniem powództwa w pkt II sentencji i w tym zakresie.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 kpc, dokonując ich wzajemnego zniesienia pomiędzy stronami. Przepis ten przewiduje, że w razie częściowego uwzględnienia żądań każdej ze stron sąd może stosunkowo rozdzielić koszty albo je wzajemnie znieść, jeżeli okoliczności sprawy uzasadniają takie rozstrzygnięcie. Instytucja ta znajduje zastosowanie w szczególności w sytuacjach, w których każda ze stron jest w pewnym zakresie stroną wygrywającą i przegrywającą, a wynik procesu nie ma charakteru jednoznacznie pełnego uwzględnienia stanowiska jednej z nich.
W niniejszej sprawie powództwo zostało uwzględnione jedynie częściowo, co oznacza, że żadna ze stron nie może zostać uznana za wygrywającą proces w całości. Powodowie uzyskali rozstrzygnięcie co do zasady potwierdzające ich roszczenie o zapłatę, jednak w zakresie konstrukcji prawnej i podstawy rozliczenia nie wszystkie ich twierdzenia zostały w pełni podzielone przez Sąd. Z kolei pozwany również nie odniósł pełnego sukcesu procesowego, albowiem jego stanowisko zmierzające do oddalenia powództwa w całości nie zasługiwało na uwzględnienie. W takich okolicznościach zastosowanie znajduje zasada słuszności wyrażona w art. 100 kpc, pozwalająca na wzajemne zniesienie kosztów procesu, jako rozwiązanie najbardziej adekwatne do wyniku sprawy oraz stopnia jej skomplikowania.
Sąd miał przy tym na uwadze, że spór pomiędzy stronami dotyczył zagadnień stosunkowo złożonych zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, związanych z oceną skutków wprowadzenia mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej oraz jego zgodności z przepisami o ochronie konsumenta. Wymagało to przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, w tym dowodu z dokumentów oraz opinii biegłego, co uzasadnia przyjęcie, że obciążanie jednej ze stron całością kosztów procesu byłoby nieuzasadnione. Dlatego Sąd w pkt III sentencji wzajemnie zniósł koszty procesu pomiędzy stronami.
Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz treść przepisów prawa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Sędzia Tomasz Niewiadomski