Pełny tekst orzeczenia III AUA 964/25

Sygn. akt III AUa 964/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 grudnia 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący:
Sędzia Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2025 r. w S.
sprawy J. H.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.
o emeryturę pomostową
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt VI U 1544/25
oddala apelację.
Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk
Sygn. akt III AUa 964/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 czerwca 2025 roku organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił ubezpieczonemu – J. H. prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 roku ubezpieczony nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 niniejszej ustawy oraz nie udowodnił co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych.
Z powyższą decyzją nie zgodził się ubezpieczony J. H., który w odwołaniu wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony wskazał, że pomimo nieprzedłożenia świadectw pracy w szczególnych warunkach pracę taką wykonywał w okresie zatrudnienia u J. S. – Zakład (...) w S., tj. od 2 września 1991 do 26 września 2019 roku.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 1 października 2025 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.
Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:
Ubezpieczony – J. H. urodził się w dniu (...), zatem wiek 60 lat osiągnął (...). Wniosek o emeryturę pomostową złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w S. w dniu 22 maja 2025 roku.
Ubezpieczony legitymuje się ogólnym stażem ubezpieczeniowym wynoszącym 40 lat, 11 miesięcy i 6 dni.
W okresie 1 września 1980 roku do 15 kwietnia 1987 roku ubezpieczony zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...), na stanowiskach ucznia i rzemieślnika. Przy czym, po odbyciu zasadniczej służby wojskowej w okresie od 26 kwietnia 1985 do 14 kwietnia 1987 roku, nie podjął pracy w tym zakładzie.
W okresie od 8 maja do 31 października 1987 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie (...) na stanowisku montera konstrukcji stalowych – ślusarza.
W okresie od 2 listopada 1987 do 31 marca 1989 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Klubie Sportowym (...) przy Hucie (...) na stanowisku montera.
W okresie od 2 maja do 19 sierpnia 1989 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w przedsiębiorstwie (...) na stanowisku pracownika budowlanego.
W okresie od 4 września 1989 do 31 marca 1991 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Zakładzie (...) w W. na stanowisku ślusarza – montera.
W okresie od 2 września 1991 do 26 września 2019 roku J. H. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie (...) J. S. w S. na stanowiskach: wulkanizatora i od 1 stycznia 2000 roku – operatora maszyn do produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych. Praca ta polegała na obsłudze maszyn do produkcji wyrobów z gumy - miksera, walcarek, prasy i gilotyny. Przy czym, w początkowym okresie jego pracy mieszanie składników do produkcji gumy odbywało się ręcznie a wymieszaną masę o wadze ok. 100 kg należało przenosić w dwie osoby do walcarki.
Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione wyjaśniając, że prawo do emerytury pomostowej mają osoby, które urodziły się po 31 grudnia 1948 roku i wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze co najmniej 15 lat. Uwzględnia się zarówno okresy, w których były wykonywane prace na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2009 roku, jak też okresy, w których wykonywane były prace, ale tylko te wymienione w nowych wykazach prac w ustawie o emeryturach pomostowych. Okresy te są sumowane.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż szczegółowo warunki nabywania prawa do emerytury pomostowej określa ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych ( Dz. U z 2024 roku, poz. 1696), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2009 roku.
Stosownie do treści art. 4 tej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 roku,
2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat,
3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn,
4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn,
5) przed dniem 1 stycznia 1999 roku wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
6) po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Sąd meriti podkreślił, iż z unormowania powyższego wynika, że przy nabywaniu prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy, uwzględnieniu podlegają przypadające przed 1 stycznia 2009 roku okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jak i okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych przypadające po tej dacie, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich pozostałych przesłanek określonych w art. 4 tej ustawy.
Inaczej mówiąc, warunkiem przyznania prawa do emerytury pomostowej na tej podstawie, jest wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (ww. rozumieniu) przed dniem 1 stycznia 1999 roku, jak i po dniu 31 grudnia 2008 roku. Przy czym przed dniem 1 stycznia 1999 roku mogła to być zarówno praca wymieniona w „nowych” wykazach prac (prace w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych), jak i któraś z prac wymienionych w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zm.) (art.3 ust.7). Natomiast, po dniu 31 grudnia 2008 roku wzięte pod uwagę mogą być wyłącznie te prace, które – jako wykonywane w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze - wymienione są w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych („nowych” wykazach).
Stosownie zaś do treści art. 49 omawianej ustawy, prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:
1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3,
2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12,
3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Sąd Okręgowy wskazał, iż przepis art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych łagodzi restrykcyjne przesłanki nabycia prawa do emerytury pomostowej wynikające z art. 4 ww. ustawy. W przepisie tym ustawodawca – dla nabycia prawa do emerytury pomostowej – zwalnia ubezpieczonego z konieczności wykonywania prac w szczególnych warunkach lub prac o szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008 roku, ale czyni to pod warunkiem osiągnięcia przez ubezpieczonego do dnia 1 stycznia 2009 roku stażu pracy „odbytego” w szczególnych warunkach (w szczególnym charakterze) w takim rozmiarze, jaki jest wymagany przez aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, przy czym w całości winny to być prace w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych (a więc wymienione w tzw. „nowych” wykazach).
Oznacza to, że art. 49 w miejsce warunku z art. 4 pkt 6 wprowadza wymaganie, aby osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, spełniała w dniu wejścia w życie ustawy (01.01.2009 r.) warunek posiadania, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ale w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, które są wskazane w załącznikach 1 i 2 ustawy (ale już nie w rozumieniu art.32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Sąd pierwszej instancji przywołał orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 roku (sygn. akt II UK 164/11), zgodnie z którym, warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle art. 4 i 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych, jest legitymowanie się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze (w rozumieniu tej ustawy lub dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, a więc po 1 stycznia 2009 roku. W przypadku, kiedy osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do „nowego” świadczenia tylko wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych (art. 3 ust. 1 ww. ustawy) lub o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ww. ustawy) w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów. Innymi słowy brak podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, dziś nie może być tak kwalifikowany. Oznacza to, że wykonywanie przez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy, jest warunkiem koniecznym nabycia prawa do emerytury pomostowej.
Podsumowując, Sąd meriti stwierdził, iż przepisy powyższe wskazują, że aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej wymagane jest wykonywanie pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, określonej w ustawie o emeryturach pomostowych. Wykaz tych prac zawiera załącznik nr 1 i 2 do ustawy z tym, że uzyskanie prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga, oprócz spełnienia innych warunków, aby prace w szczególnych warunkach wykonywane były po 31 grudnia 2008 roku (art. 4 pkt 6). Natomiast nabycie emerytury pomostowej na podstawie art. 49 ustawy emerytalnej, wymaga wykonywania takich prac przez okres 15 lat przed 1 stycznia 2009 roku. Nie chodzi tu o prace w szczególnych warunkach określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.), lecz o prace wymienione w ustawie o emeryturach pomostowych.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r. w sprawie II UK 164/11, wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z 2008 roku o emeryturach pomostowych jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem.
Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
Zgodnie natomiast z ust. 3 przywołanego przepisu, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Ponadto za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace, o których mowa wyżej w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 3 ust. 4 i 5).
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, iż wnioskodawca (na moment wyrokowania a nie na moment wydania zaskarżonej decyzji) osiągnął wiek emerytalny uprawniający go do skorzystania z prawa do emerytury pomostowej oraz posiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat.
Organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, ponieważ ubezpieczony po dniu 31 grudnia 2008 roku nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych), a nadto na dzień 1 stycznia 2009 roku nie udowodnił okresu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy w wymiarze co najmniej 15 lat (art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych).
Ubezpieczony domagał się uznania za pracę w warunkach szczególnych – w rozumieniu art. 4 ust. 6 ustawy - okresu zatrudnienia w Zakładzie (...) J. S. w S. na stanowiskach: wulkanizatora i operatora maszyn do produkcji wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych.
Odnosząc się do powyższej kwestii, Sąd meriti stwierdził, że w postępowaniu sądowym w pierwszej kolejności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Ta bowiem okoliczność warunkowała przyjęcie normy prawej, według której winna być dokonana ocena uprawnień wnioskodawcy do żądanego świadczenia.
Sąd Okręgowy, uznając za wiarygodne przedłożone przez ubezpieczonego świadectwo pracy oraz dając wiarę zeznaniom świadka J. S. i ubezpieczonego ustalił, że po 31 grudnia 2008 roku wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach wskazanej w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Ani bowiem wykaz prac zawartych w załączniku nr 1, ani wykaz prac z załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, wśród prac w szczególnych warunkach, jak i wśród prac o szczególnym charakterze, nie wymienia stanowisk na których pracował ubezpieczony przy produkcji wyrobów z gumy.
Zdaniem Sądu Okręgowego, powyższe ustalenie przesądziło z kolei o tym, że wnioskodawca nie spełnił określonej w art. 4 pkt 6 przesłanki przyznania prawa do emerytury pomostowej, co skutkowało koniecznością dalszej oceny jego uprawnień pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 49 ustawy pomostowej o których mowa powyżej, a w szczególności przesłanki legitymowania się na dzień 1 stycznia 2009 roku 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak było jednak podstaw, by zakwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych prac wykonywanych przez ubezpieczonego przed tą datą. Żadne bowiem ze stanowisk, na jakich pracował ubezpieczony przed 31 grudnia 2008 roku, nie zostało wymienione w załącznikach do ustawy.
Przy czym, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 marca 2012 r.(II UK 164/11, OSNAPiUS 2013 nr 5-6, poz. 62, str. 225), wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (tak też: WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 29 czerwca 2011 r., IV SA/PO 335/11).
Sąd meriti zauważył, że odwołujący zdaje się utożsamiać fakt wykonywania pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.
Sąd Okręgowy podkreślił, że powyższe założenie jest błędne, ponieważ stanowiący załącznik do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku Wykaz A, do prac w warunkach szczególnych zaliczał pracę na znacznie większej liczbie stanowisk, niż to czyni załącznik nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Stąd też znaczna część prac, które na gruncie ww. rozporządzenia są pracami w warunkach szczególnych, nie są uznawane za prace w warunkach szczególnych (art.3 ust.1 i 3) przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej.
Dlatego też choć pracę ubezpieczonego wykonywaną w spornych okresach do 31 grudnia 2008 roku można zakwalifikować częściowo jako pracę wymienioną w wykazie A załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to jednak nie sposób uznać tej pracy za pracę w szczególnych warunkach, czy też w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji na podstawie, art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako nieuzasadnione.
Na marginesie Sąd ten zauważył, że fakt wykonywania przez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach z FUS, będzie stanowił ewentualną podstawę do ubiegania się przez ubezpieczonego prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się ubezpieczony zaskarżając je w całości i zarzucając mu:
1. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie a w szczególności nieprzeprowadzenie opinii biegłego na okoliczność wykazania czy prace wykonywane przez J. H. po 2008 roku są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych w szczególności prace przy walcach i mikserach,
2. naruszenie prawa materialnego art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych stanowiący, że za prace w szczególnych warunkach, uważa się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające stopień ich możliwości, ograniczony w wyniku starzenia się jeszcze przez osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku / załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych /. Z kolei za prace o szczególnym charakterze uważa się prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia / załącznik nr 2 do ustaw o emeryturach pomostowych / poprzez błędną jego wykładnię i brak zastosowania w niniejszej sprawie pomimo spełnienia przesłanek
3. Naruszenie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez przyjęcie iż prace wykonywane przez ubezpieczonego nie spełniały wymogów art. 4 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych
4. swobodną ocenę wyjaśnień świadka J. S. Zakład (...) poprzez przyjęcie iż ubezpieczony nie pracował w warunkach szczególnych i w związku z tym nie spełniał warunku zarówno pracy w warunkach szczególnych / 15 lat / jak i pracy warunkach szczególnych po 31.12.2008 r. w rozumieniu art. 3 ust 1 i 3 ustawy a tym samym J. H. ponosi negatywne skutki nieuzyskania prawa do świadczenia ponieważ były zakład pracy nie przedkłada stosownego dokumentu, który jest niezbędny aby wykazać spełnianie przesłanek .
5. nieprzeprowadzenie opinii biegłego w celu wykazania czy prace które J. H. wykonywał w firmie (...) we wskazanym okresie od 02.09.1991 r. do 26.09.2019 r. z uwagi na charakter wykonywanych czynności, spełniają wymóg z art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych / załącznik 1 i 2 / .
W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja ubezpieczonego okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu ponownej oceny materiału procesowego w ramach postępowania apelacyjnego w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów. Sąd odwoławczy czyni te ustalenia częścią uzasadnienia własnego wyroku, nie znajdując potrzeby ponownego ich szczegółowego przytaczania. Sąd Apelacyjny w całości też aprobuje i przyjmuje za własną ocenę prawną zgłoszonego roszczenia.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy wydając zaskarżony wyrok, wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, przeprowadził postępowanie dowodowe oraz dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w granicach zasad logiki formalnej i doświadczenia życiowego, zgodnie ze swobodną oceną dowodów w myśl art. 233 § 1 k.p.c., a następnie wydał trafny, odpowiadający prawu wyrok. Sąd orzekający wskazał w pisemnych motywach wyroku, jaki stan faktyczny oraz prawny stał się podstawą jego rozstrzygnięcia oraz podał, na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu, stosując przy tym prawidłową wykładnię przepisów prawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Prawidłowo dokonane ustalenia faktyczne oraz należycie umotywowaną ocenę prawną sporu Sąd Apelacyjny przyjmuje za własną, w pełni podzielając wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Z tego też względu Sąd Apelacyjny nie dostrzega potrzeby ponownego szczegółowego przytaczania zawartych w nim argumentów.
Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę pomostową w świetle wykładni językowej art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych jest legitymowanie się określonym stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów) oraz kontynuowanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych po dniu 31 grudnia 2008 r. (czyli od dnia wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych). Osoby, które takiej pracy po wskazanej dacie nie wykonywały, a w rezultacie nie spełniają warunku określonego w art. 4 pkt 6 ustawy, mają możliwość uzyskania emerytury pomostowej w oparciu o art. 49 ustawy, który w miejsce warunku z art. 4 pkt 6 wprowadza wymaganie, aby zainteresowany spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. II UK 159/13, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r. sygn. II UK 164/11, OSNP 2013/5-6/62, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. I UK 448/12).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy „o szczególnym charakterze” lub „w szczególnych warunkach” nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., sygn. III UK 115/18, wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2017 r., sygn. I UK 472/16, BSN – IPUSiSP 2018 nr 2, poz. 17). Umieszczenie danej pracy w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych stwarza domniemanie prawne, że praca ta spełnia ustawowe kryteria kwalifikacyjne pracy w szczególnych warunkach.
Skarżący podniósł, że w okresie zatrudnienia po dniu 31 grudnia 2008 r. również wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej, choć nie posiada świadectwa pracy.
Ubezpieczony wskazywał, że pracował przy produkcji wyrobów z gumy a w szczególności przy walcach i mikserach.
Apelujący zdaje się jednak nie dostrzegać, że żadna ze wskazywanych prac nie została opisana w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych co potwierdził jednoznacznie zatrudniający ubezpieczonego J. S. – właściciel Zakładu (...).
Wymienione przez apelującego prace nie znajdują się w wykazie prac w szczególnych warunkach, będącym załącznikiem nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych, ani w wykazie prac o szczególnym charakterze, tj. w załączniku nr 2. Powyższe sprawia, że nie jest możliwym zakwalifikowanie wykonywanych przez ubezpieczonego prac, jako prac o szczególnym charakterze czy wykonywanych w szczególnych warunkach.
Faktem jest, że wykonywane przez ubezpieczonego prace przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych były kwalifikowane jako prace w szczególnych warunkach ale wyłącznie na gruncie rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983.8.43), a konkretnie w Wykazie A, dziale IV pkt 21 załącznika do tego rozporządzenie. W ustawie o emeryturach pomostowych znacznie ograniczono katalog takich prac i nie zamieszczono już prac związanych z produkcją i przetwórstwem wyrobów gumowych.
W niniejszej sprawie nie było sporu co do rodzaju czynności wykonywanych przez ubezpieczonego przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych. Sporna była jedynie kwalifikacja tych czynności jako podlegających por reżim ustawy o emeryturach pomostowych.
Niezasadnym zatem okazał się zarzut dotyczący niepowołania biegłego celem oceny charakteru pracy ubezpieczonego.
W sprawach o emeryturę pomostową można powołać biegłego, gdy kluczowe znaczenie dla sprawy ma ustalenie faktów wymagających wiadomości specjalnych, np. ocena warunków pracy, stan zdrowia lub stopień szkodliwości wykonywanych czynności.
Aby zarzut niepowołania biegłego był zasadny, konieczne jest stwierdzenie występowania w stanie faktycznym sprawy okoliczności przemawiających za uznaniem, że niewykorzystanie takiego środka dowodowego miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W niniejszym przypadku taka okoliczność nie wystąpiła. Nie było bowiem sporu co do rodzaju czynności wykonywanych przez ubezpieczonego w firmie (...). Spór dotyczył jedynie tego, czy dane prace są kwalifikowane przez ustawę o emeryturach pomostowych jako te, które uprawniają do przyznania świadczenia.
Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ocenił, że dane prace, choć mogły zostać zakwalifikowane jako prace w warunkach szczególnych pod rządami rozporządzenia z 1983 r., to nie mogły zostać uznane jako uprawniające do uzyskania emerytury pomostowej.
Należy zaakcentować, że emerytury pomostowe zapowiedziane w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270) – zwanej ustawą emerytalną - zostały wprowadzone do systemu ubezpieczeń społecznych przez ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2009 r. i dotyczą ubezpieczonych zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze (urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.). Zastąpiły one emerytury w niższym wieku przyznawane na podstawie ustawy emerytalnej pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze. Prawo do tego świadczenia było nabywane z reguły w niższym niż wiek emerytalny wieku pod warunkiem wykazania piętnastoletniego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Cechą charakterystyczną emerytur pomostowych do tej pory był ich przejściowy charakter, zgodnie bowiem z art. 16 ustawy, prawo do tego świadczenia ustaje nie tylko z dniem śmierci uprawnionego, ale również z dniem poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury, z dniem osiągnięcia przez uprawnionego wieku 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn, jeżeli uprawniony nie ma prawa do emerytury ustalonego decyzją organu rentowego (por. szerzej uwagi zawarte w Prawo do emerytury - komentarz do ustaw z orzecznictwem - I. Jędrasik - Jankowska, K. Jankowska - LexisNexis Warszawa 2011, s. 34 i nast.). Z uwag tych płynie wniosek o odrębnym charakterze obu tych świadczeń (emerytur w niższym wieku i emerytur pomostowych), przy czym nie wszyscy uprawnieni do emerytur w niższym wieku z uwagi na pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, nabyliby obecnie prawo do emerytur pomostowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r. II UK 164/11).
Najogólniej rzecz ujmując, celem tej ustawy jest ograniczenie kręgu uprawnionych do emerytury z powodu pracy w szczególnych warunkach pracy lub w szczególnym charakterze do mniejszej liczby sytuacji uzasadnionych rzeczywistą koniecznością przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w których oczekiwania osób, które rozpoczęły wykonywanie takiej pracy na starych zasadach, na wcześniejsze przejście na emeryturę powinny zostać zaspokojone. Ustawa miała charakter przejściowy, ograniczając prawo do uzyskania emerytury pomostowej do osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) rozpoczęły przed 1 stycznia 1999 r. (art. 4 pkt 5 ustawy). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, emerytura pomostowa ma być „pomostem między dotychczasowym systemem z licznymi możliwościami przechodzenia na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym i nowym systemem, w którym tego typu rozwiązania są wyjątkiem” (uzasadnienie wyroku z dnia 16 marca 2010 r., K 17/09, K- 2010 r. Nr 3, poz. 21). Wskazany wyżej cel ustawy realizują w najbardziej widoczny sposób jej przepisy określające przesłanki nabycia emerytury pomostowej.
Wskazując na argumenty wyżej podane Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.
Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk