III AUa 730/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał sprawę dotyczącą podlegania przez A. W. (1) obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik spółki Salon (...) sp. z o.o. Sąd Okręgowy w pierwszej instancji oddalił odwołanie wnioskodawców, uznając, że umowa o pracę zawarta między A. W. (1) a spółką miała na celu jedynie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i brak było w niej elementu podporządkowania pracowniczego, co jest kluczowe dla nawiązania stosunku pracy. Sąd Okręgowy argumentował, że A. W. (1), będąc wspólnikiem i członkiem zarządu, posiadała pełną decyzyjność i nie podlegała kierownictwu. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację, uznał ją za zasadną. Sąd drugiej instancji skrytykował ocenę dowodów przez Sąd Okręgowy, wskazując na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Podkreślono, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się zatrudnienie wspólników spółek kapitałowych na stanowiskach pracowniczych, nawet jeśli posiadają udziały lub funkcje zarządcze, o ile praca jest wykonywana na rzecz i ryzyko spółki, a nie wyłącznie w ramach obrotu własnym kapitałem. Sąd Apelacyjny uznał, że A. W. (1) wykonywała pracę w modelu "autonomicznego" podporządkowania pracowniczego, co oznacza, że mimo pewnej samodzielności w wykonywaniu zadań, podlegała ogólnemu kierownictwu spółki (poprzez uchwały wspólników i obowiązki wynikające z KSH) oraz była ekonomicznie zależna od pracodawcy. Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie doszło do połączenia pracy i kapitału w sposób wykluczający stosunek pracy, a umowa nie była zawarta w celu obejścia prawa. W konsekwencji zmieniono zaskarżony wyrok i decyzję ZUS, stwierdzając, że A. W. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 18 grudnia 2015 r. Zasądzono również koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że wspólnik i członek zarządu spółki z o.o. może być uznany za pracownika podlegającego ubezpieczeniom społecznym, nawet w modelu "autonomicznego" podporządkowania, oraz że zawarcie umowy o pracę w celu zabezpieczenia socjalnego nie jest obejściem prawa, jeśli spełnione są przesłanki stosunku pracy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dwuosobowej spółki z o.o. i konkretnych okoliczności faktycznych, które mogą być odmienne w innych przypadkach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy osoba będąca wspólnikiem i członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może być uznana za pracownika podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli faktycznie wykonuje pracę w warunkach podporządkowania pracowniczego, nawet w modelu "autonomicznego" podporządkowania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że kluczowe jest faktyczne wykonywanie pracy w warunkach podporządkowania, a nie tylko formalny status wspólnika czy członka zarządu. Podporządkowanie może przyjmować formę "autonomiczną", gdzie pracownik ma pewną swobodę w sposobie wykonywania zadań, ale podlega ogólnemu kierownictwu pracodawcy i jest od niego ekonomicznie zależny.
Czy zawarcie umowy o pracę między wspólnikami dwuosobowej spółki z o.o. w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego stanowi obejście prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli umowa o pracę jest faktycznie realizowana i spełnia cechy stosunku pracy, a jej celem jest stabilizacja życiowa i zabezpieczenie społeczne, a nie wyłącznie obejście prawa.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że brak było dowodów na to, że jedynym celem zawarcia umowy było obejście prawa. Strony dopełniły formalności, praca była wykonywana, a obowiązki nie ograniczały się tylko do nadzoru, co wykluczało ustalenie pozorności umowy.
Jakie są kryteria oceny podporządkowania pracowniczego w przypadku członka zarządu spółki z o.o.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Podporządkowanie pracownicze może być oceniane szerzej niż tylko przez pryzmat wydawania bezpośrednich poleceń, obejmując ogólną zależność ekonomiczną i organizacyjną od pracodawcy oraz respektowanie uchwał wspólników i obowiązków z KSH.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, które dopuszcza różne formy podporządkowania, w tym "autonomiczne", gdzie pracownik ma swobodę w sposobie wykonania zadań, ale podlega ogólnemu kierownictwu pracodawcy i jest od niego ekonomicznie zależny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Salon (...) spółka z o.o. w W. | spółka | wnioskodawca/płatnik składek |
| A. W. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawca/pracownik |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (5)
Główne
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne będące pracownikami.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym zasadnicze znaczenie ma faktyczne pozostawanie w stosunku pracy, a nie tylko formalne zawarcie umowy.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wstępują przewidziane przez te przepisy normy prawa.
k.c. art. 83
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej z powodu pozorności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zakres obowiązków A. W. (1) został ściśle określony w umowie i pisemnym zakresie obowiązków, co ograniczało jej swobodę działania. • Istotniejsze decyzje były podejmowane w uzgodnieniu z prezesem spółki. • Obecnie pojęcie podporządkowania pracowniczego ma szerokie znaczenie, obejmujące nie tylko wydawanie poleceń, ale także ogólną zależność organizacyjną i ekonomiczną. • Możliwości stwierdzenia stosunku pracowniczego nie wyklucza fakt, że pracownik jest jednocześnie członkiem zarządu spółki i udziałowcem. • Podporządkowanie pracownicze członka zarządu wobec spółki wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków z KSH. • Wynagrodzenie A. W. (1) nie było pokrywane wyłącznie z jej kapitału w spółce. • Celem zawarcia umowy o pracę było uzyskanie większej stabilizacji życiowej i zabezpieczenia społecznego, a nie obejście prawa. • Sąd Okręgowy nie wykazał, że jedynym celem umowy było obejście prawa. • Strony dopełniły formalności, praca była wykonywana, a obowiązki nie sprowadzały się tylko do nadzoru. • A. W. (1) wykonywała pracę w modelu "autonomicznego" podporządkowania pracowniczego, odpowiadając przed drugim wspólnikiem i zarządem, a w zakresie zadań fryzjerskich pracowała w określonym miejscu, czasie i za ustalone wynagrodzenie.
Odrzucone argumenty
A. W. (1) samodzielnie i bez żadnego nadzoru wyznaczała sobie zadania pracownicze, które następnie wykonywała. • Jedynym celem stron umowy o pracę było umożliwienie skorzystania A. W. (1) ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. • Brak było podporządkowania pracowniczego, ponieważ A. W. (1) jako wspólnik spółki nikomu nie podlegała służbowo i nikt nie wydawał jej poleceń. • Stosunek prawny łączący A. W. (1) i spółkę nie stanowił stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p.
Godne uwagi sformułowania
"sama była swoim prze przełożonym" • "rzeczywistym powodem zatrudnienia A. W. (1) na umowę o pracę było umożliwienie jej skorzystania ze stosunkowo wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego w związku z ciążą" • "nie wykazała, by świadczyła pracę na rzecz spółki Salon (...) sp. z o.o. w podporządkowaniu pracowniczym" • "w rzeczywistości to ona będąc jednocześnie wspólnikiem spółki, członkiem jej zarządu i osobą z wykształceniem kierunkowym fryzjerskim posiadała pełną decyzyjność co do funkcjonowania salon, a B. M. nie kontrolowała czynności A. W. (1) w tym zakresie" • "nie wystąpiło rozdzielenie osoby pracodawcy i pracownika" • "w modelu „autonomicznego” podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy, podległość wobec pracodawcy (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z Kodeksu spółek handlowych" • "nie jest możliwe ustalenie, że nie doszło do skutecznego zawarcia umowy o pracę, bądź jej zawarcia w celu obejścia prawa." • "nie ulega wątpliwości, że A. W. (1) podlega jako pracownik u płatnika składek Salon (...) Sp. z o.o. w W. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym chorobowemu i wypadkowemu od dnia 18 grudnia 2015 r."
Skład orzekający
Magdalena Tymińska
przewodniczący
Anna Michalik
sędzia
Marcin Graczyk
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że wspólnik i członek zarządu spółki z o.o. może być uznany za pracownika podlegającego ubezpieczeniom społecznym, nawet w modelu \"autonomicznego\" podporządkowania, oraz że zawarcie umowy o pracę w celu zabezpieczenia socjalnego nie jest obejściem prawa, jeśli spełnione są przesłanki stosunku pracy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dwuosobowej spółki z o.o. i konkretnych okoliczności faktycznych, które mogą być odmienne w innych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozgraniczenia między prowadzeniem działalności gospodarczej a stosunkiem pracy, szczególnie w kontekście wspólników spółek. Wyrok Sądu Apelacyjnego stanowi ważne uaktualnienie interpretacji przepisów dotyczących podporządkowania pracowniczego.
“Wspólnik spółki z o.o. jako pracownik? Sąd Apelacyjny wyjaśnia, kiedy ZUS nie ma racji.”
Sektor
usługi
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.