III AUa 595/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpoznał sprawę z wniosku E.I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o wysokość emerytury, dotyczącą ponownego obliczenia świadczenia po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. (sygn. SK 140/20), który uznał przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o świadczenie przed 06.06.2012 r. Sąd Okręgowy w Krośnie zmienił decyzję ZUS, zobowiązując go do ponownego obliczenia emerytury E.I. z pominięciem art. 25 ust. 1b, ale oddalił żądanie wyrównania. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelacje obu stron, częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego. Zobowiązał ZUS do ponownego obliczenia wysokości emerytury E.I. na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej, bez pomniejszenia podstawy obliczenia o kwoty pobranych wcześniej emerytur, ale z ograniczeniem tego mechanizmu do okresu po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym, poczynając od dnia 1 stycznia 2025 r. Apelacja wnioskodawcy w zakresie żądania wyrównania została oddalona, podobnie jak apelacja organu rentowego w pozostałym zakresie. Sąd Apelacyjny podkreślił możliwość stosowania "rozproszonej kontroli konstytucyjnej" przez sądy powszechne oraz potrzebę uwzględnienia standardów unijnych i konstytucyjnych. Zwrócono uwagę na wyrok TSUE C-448/23 dotyczący niezależności polskiego TK. Sąd Apelacyjny uznał, że mechanizm pomniejszania emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych, wprowadzony art. 25 ust. 1b, powinien być stosowany z ograniczeniem, aby nie naruszać zasady równego traktowania i ochrony praw nabytych, szczególnie w kontekście wyroku TK P 20/16. Oddalono żądanie wyrównania, uznając, że nie doszło do błędu organu rentowego, a jedynie do błędu ustawodawcy, a także ze względu na brak możliwości przyznania świadczeń za okres dłuższy niż 3 lata wstecz.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania "rozproszonej kontroli konstytucyjności" przez sądy powszechne, interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków TK i zasady równego traktowania, ograniczenia w stosowaniu mechanizmu pomniejszenia emerytury.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 06.06.2012 r. i pobierały emeryturę wcześniejszą, a następnie osiągnęły wiek powszechny. Ograniczenie mechanizmu pomniejszenia do okresu po osiągnięciu wieku powszechnego może być przedmiotem dalszych sporów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, stanowi podstawę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją?
Odpowiedź sądu
Nie, brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw uniemożliwia wznowienie postępowania na tej podstawie.
Uzasadnienie
Organ rentowy odmówił wznowienia postępowania, argumentując, że wyrok TK nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, co oznacza, że nie wszedł do obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145a § 2 k.p.a.
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia poszanowania standardu konstytucyjnego, co może obejmować odmowę zastosowania przepisu sprzecznego z Konstytucją lub jego interpretację zgodną z Konstytucją (tzw. "rozproszona kontrola konstytucyjności").
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom, co pozwala na samodzielną ocenę zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek konkretnej sprawy, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany lub skład TK budzi wątpliwości.
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie dotyczącym osób składających wniosek o emeryturę przed 06.06.2012 r., jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wyrok TK z dnia 04.06.2024 r. (SK 140/20) uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją w tym zakresie. Sąd Apelacyjny zastosował to orzeczenie, ale z ograniczeniem mechanizmu pomniejszenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na wyrok TK SK 140/20 oraz wcześniejszy wyrok P 20/16, uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wniosek przed 06.06.2012 r. Jednakże, aby uniknąć podwójnego uprzywilejowania i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, zastosował ograniczenie mechanizmu pomniejszenia do okresu po osiągnięciu wieku powszechnego.
Czy wnioskodawcy przysługuje wyrównanie emerytury za okres wsteczny, jeśli pomniejszenie podstawy wymiaru było wynikiem zastosowania niekonstytucyjnego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wnioskodawcy nie przysługuje wyrównanie za okres wsteczny dłuższy niż 3 lata, ponieważ nie stwierdzono błędu organu rentowego, a jedynie błąd ustawodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oddalił żądanie wyrównania, wskazując, że organ rentowy działał na podstawie obowiązującego przepisu, który korzystał z domniemania konstytucyjności. Brak publikacji wyroku TK uniemożliwił organowi wcześniejsze zastosowanie się do jego treści. Ponadto, wyrównanie przysługuje tylko za okres 3 lat wstecz w przypadku błędu organu, a nie błędu ustawodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. I. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (13)
Główne
u.e.r.F.U.S. art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego obliczenia wysokości emerytury.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej, ochrony zaufania do państwa i prawa.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Pomocnicze
u.e.r.F.U.S. art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wniosek przed 06.06.2012 r., ale stosowany z ograniczeniem przez sąd.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji przez sąd I instancji.
k.p.a. art. 145a § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Termin na zgłoszenie skargi o wznowienie postępowania po wejściu w życie orzeczenia TK.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji i ustawom.
u.s.u.s. art. 2a § ust. 1 i 2 pkt 3) i 4)
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zasada równego traktowania ubezpieczonych.
u.e.r.F.U.S. art. 133 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do wyrównania świadczeń w przypadku błędu organu rentowego lub odwoławczego.
u.e.r.F.U.S. art. 114 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń w przypadku ujawnienia okoliczności.
u.e.r.F.U.S. art. 118 § ust. 1a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przesłanki odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 9 § ust. 1 pkt 6
Wymóg publikacji aktów normatywnych w Dzienniku Ustaw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wniosek przed 06.06.2012 r. • Sądy powszechne mają prawo do "rozproszonej kontroli konstytucyjności" i mogą odmówić zastosowania przepisu sprzecznego z Konstytucją. • Mechanizm pomniejszenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych powinien być stosowany z ograniczeniem, aby nie naruszać zasady równego traktowania i ochrony praw nabytych.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany, nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania. • Wnioskodawcy nie przysługuje wyrównanie za okres wsteczny dłuższy niż 3 lata, ponieważ nie stwierdzono błędu organu rentowego, a jedynie błąd ustawodawcy. • Organ rentowy działał zgodnie z obowiązującym prawem, które korzystało z domniemania konstytucyjności.
Godne uwagi sformułowania
sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego • mechanizm potrącania kwot pobranych już świadczeń emerytalnych przy obliczaniu podstawy emerytury przysługującej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego nie stanowi unormowania - na gruncie ustawy nowelizującej - odbiegającego od podstawowych założeń nowego systemu emerytalnego • przyznanie powszechnego świadczenia emerytalnego, finansowanego ze składek płaconych przez ubezpieczonego, nie może jednocześnie abstrahować od wcześniejszego pobierania świadczeń przez tę samą osobę
Skład orzekający
Ewa Preneta-Ambicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania \"rozproszonej kontroli konstytucyjności\" przez sądy powszechne, interpretacja art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w kontekście wyroków TK i zasady równego traktowania, ograniczenia w stosowaniu mechanizmu pomniejszenia emerytury."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o emeryturę przed 06.06.2012 r. i pobierały emeryturę wcześniejszą, a następnie osiągnęły wiek powszechny. Ograniczenie mechanizmu pomniejszenia do okresu po osiągnięciu wieku powszechnego może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów emerytalnych i możliwości ich stosowania przez sądy wbrew braku publikacji wyroków TK. Ma to bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu obywateli.
“Sądy mogą ignorować nieopublikowane wyroki TK? Sprawa emerytury E.I. rozstrzygnięta.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.