III AUA 387/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Poznaniu rozpoznał apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, który przyznał F.F. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. ZUS odmówił przyznania rekompensaty, uznając, że F.F. nie udokumentował wymaganego 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy ustalił, że F.F. pracował jako traktorzysta w spółdzielni rolniczej od 1976 do 1980 roku oraz jako kierowca samochodu ciężarowego od 1986 do 2001 roku, przy czym praca traktorzysty, wykonywana w co najmniej 40% w transporcie drogowym, kwalifikuje się jako praca w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego, oddalając apelację ZUS. Sąd podkreślił, że dla oceny pracy w szczególnych warunkach kluczowy jest rodzaj wykonywanej pracy, a nie nazwa stanowiska czy branża pracodawcy. Uznał, że praca traktorzysty, nawet w spółdzielni rolniczej, jeśli obejmuje transport drogowy i naraża pracownika na szkodliwe czynniki (hałas, drgania), może być uznana za pracę w szczególnych warunkach, zgodnie z wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. Sąd Apelacyjny uznał, że F.F. udowodnił ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach, co uprawnia go do rekompensaty.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie prawa do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach, zwłaszcza w przypadkach pracy traktorzysty w rolnictwie oraz kierowcy samochodu ciężarowego w różnych branżach.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów dotyczących pracy w szczególnych warunkach i rekompensaty, z uwzględnieniem specyfiki pracy w spółdzielniach rolniczych i roli transportu w tym sektorze.
Zagadnienia prawne (3)
Czy praca traktorzysty wykonywana w spółdzielni rolniczej, w tym w transporcie drogowym, może być uznana za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, praca traktorzysty, nawet w spółdzielni rolniczej, jeśli obejmuje transport drogowy i jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, narażając pracownika na szkodliwe czynniki (hałas, drgania), kwalifikuje się jako praca w szczególnych warunkach.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że kluczowy jest rodzaj wykonywanej pracy i narażenie na szkodliwe czynniki, a nie nazwa stanowiska czy branża pracodawcy. Praca traktorzysty w transporcie drogowym, nawet w ramach spółdzielni rolniczej, spełnia kryteria pracy w szczególnych warunkach, jeśli jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Czy okres pracy jako członek spółdzielni rolniczej może być zaliczony do okresu pracy w szczególnych warunkach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okres pracy jako członek spółdzielni, gdzie wynagrodzenie jest ustalane według innych zasad niż umowa o pracę, nie może być zaliczony do okresu pracy w szczególnych warunkach.
Uzasadnienie
Sąd rozróżnił okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę (który może być zaliczony) od okresu członkostwa w spółdzielni, kiedy zasady wynagradzania uległy zmianie.
Czy praca kierowcy samochodu ciężarowego, nawet jeśli stanowisko nosiło nazwę 'kierowca-konwojent', może być uznana za pracę w szczególnych warunkach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli faktycznie praca polegała na kierowaniu pojazdem ciężarowym o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, a określenie 'konwojent' wynikało z dodatkowej odpowiedzialności za towar, a nie ograniczało wymiaru czasu pracy kierowcy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że nazwa stanowiska nie jest decydująca, a istotny jest faktyczny charakter wykonywanej pracy, który w tym przypadku odpowiadał pracy kierowcy samochodu ciężarowego wymienionej w wykazie prac w szczególnych warunkach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| F. F. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (14)
Główne
u.e.p. art. 21 § ust. 1
Ustawa o emeryturach pomostowych
Rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
rozp. RM z 7.02.1983 r. art. Wykaz A § Dział VIII, poz. 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych, w wymiarze 40% w skali roku, zaliczane są do prac w szczególnych warunkach.
rozp. RM z 7.02.1983 r. art. Wykaz A § Dział VIII, poz. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, zaliczane są do prac w szczególnych warunkach.
Pomocnicze
u.e.p. art. 2 § pkt 5
Ustawa o emeryturach pomostowych
Definicja rekompensaty jako odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
u.e.p. art. 21 § ust. 2
Ustawa o emeryturach pomostowych
Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
u.e.p. art. 23 § ust. 1
Ustawa o emeryturach pomostowych
Ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.
u.e.r. FUS art. 184 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (tj. co najmniej 25 lat dla mężczyzn).
u.e.r. FUS art. 32 § ust. 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
u.e.r. FUS art. 32 § ust. 4
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których uprawnionym osobom przysługuje prawo do emerytury w wieku obniżonym, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
rozp. RM z 7.02.1983 r. art. § 2 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
rozp. RM z 7.02.1983 r. art. § 4 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca traktorzysty wykonywana w spółdzielni rolniczej, w tym w transporcie drogowym, spełnia kryteria pracy w szczególnych warunkach. • Okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółdzielni rolniczej, wykonywany jako traktorzysta, podlega zaliczeniu do stażu pracy w szczególnych warunkach. • Nazwa stanowiska 'kierowca-konwojent' nie wyklucza uznania pracy za pracę w szczególnych warunkach, jeśli faktyczny charakter pracy odpowiada pracy kierowcy samochodu ciężarowego. • Praca kierowcy samochodu ciężarowego, nawet jeśli wykonywana w branży innej niż transportowa, może być uznana za pracę w szczególnych warunkach, jeśli naraża pracownika na szkodliwe czynniki.
Odrzucone argumenty
Okres pracy jako członek spółdzielni rolniczej nie może być zaliczony do pracy w szczególnych warunkach. • Praca traktorzysty wykonywana w spółdzielni rolniczej nie jest pracą w szczególnych warunkach, ponieważ pracodawca nie należy do branży transportowej. • Świadectwo pracy nie zawierało zarządzenia resortowego potwierdzającego pracę w szczególnych warunkach. • Stanowisko kierowca-konwojent nie jest wymienione w wykazie prac w szczególnych warunkach.
Godne uwagi sformułowania
Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. • Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (...) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia. • Argumentacja organu, dotycząca tego, że w świadectwie pracy z 31 marca 2001 r. zakład pracy nie podał zarządzenia resortowego, na podstawie którego potwierdzono pracę w szczególnych warunkach, jest – jak zawsze w tej kwestii – błędna. • Jeżeli bowiem uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia została przyporządkowana do innego działu przemysłu.
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach, zwłaszcza w przypadkach pracy traktorzysty w rolnictwie oraz kierowcy samochodu ciężarowego w różnych branżach."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów dotyczących pracy w szczególnych warunkach i rekompensaty, z uwzględnieniem specyfiki pracy w spółdzielniach rolniczych i roli transportu w tym sektorze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak szczegółowa analiza faktycznego charakteru pracy może prowadzić do przyznania świadczeń emerytalnych, nawet jeśli nazwa stanowiska lub branża pracodawcy wydają się nie pasować do standardowych kategorii.
“Praca traktorzysty w rolnictwie to praca w szczególnych warunkach? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.