Pełny tekst orzeczenia III AUA 259/26

Niniejsze pismo nie wymaga podpisu na podstawie § 100a ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.
Sygn. akt III AUa 259/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 sierpnia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący:
SSA Ewa Preneta-Ambicka
Protokolant
starszy sekretarz sądowy E. J.
po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku P. L.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w I.
o wysokość dodatku dopełniającego
na skutek apelacji pozwanego organu rentowego
od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie
z dnia 19 lutego 2026 r. sygn. akt IV U 577/25
oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 259/26
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 21 sierpnia 2026 r.
Decyzją z dnia 18 czerwca 2025 roku, znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. na podstawie przepisu art. 6a ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2025r., poz. 420 ze zm.) oraz ustawy z dnia 27 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615) przyznał wnioskodawcy P. L. dodatek dopełniający do renty socjalnej od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, tj. od 1.06.2025r.
P. L. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do dodatku dopełniającego od lutego 2025r. Wyjaśnił, że od urodzenia jest osobą niepełnosprawną, porusza się na wózku inwalidzkim. Podał, że gdy ukończył 18 lat, udał się do ZUS aby złożyć wniosek o rentę socjalną. Przy składaniu wniosku, w dniu 20.02.2025r. pracownik ZUS, który dawał mu wniosek (tego samego dnia P. L. składał też wniosek o świadczenie uzupełniające), nie poinformował go o możliwości złożenia wniosku o dodatek dopełniający.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie podniósł, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 2025r. (dzień wejścia w życie ustawy) nie miał orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, gdyż niezdolność wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji została stwierdzona przez Lekarza Orzecznika ZUS w orzeczeniu z dnia 16.04.2025r. Zatem wypłata dodatku dopełniającego nastąpiła od 1 czerwca, tj. od miesiąca złożenia wniosku zgodnie z zaskarżoną decyzją z dnia 18.06.2025r.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 19 lutego 2026 r. sygn. akt IV U 577/25 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy P. L. prawo do dodatku dopełniającego od (...)
Sąd Okręgowy ustalił, że P. L. urodził się w (...) Po urodzeniu rozpoznano u niego wrodzoną sztywność wielostawową- artrogrypozę oraz końsko- szpotawą deformację stóp. W wieku 5 miesięcy przeszedł operację korekcji stóp w szpitalu w F.. Kolejne zabiegi operacyjne wnioskodawca przeszedł w wieku 9 miesięcy, 12 miesięcy oraz 15 miesięcy w szpitalu w M., w wieku 6 lat w szpitalu w F., w wieku 7 lat w szpitalu w F., w wieku 8 lat w szpitalu w L., w wieku 12 lat w szpitalu w L. P. L. porusza się na wózku inwalidzkim, wymaga pomocy przy przemieszczaniu się z łózka na krzesło, potrzebuje pomocy w korzystaniu z toalety, nie jest w stanie samodzielnie się wykąpać, nie jest w stanie chodzić po schodach, potrzebuje stałej pomocy innej osoby przy ubieraniu się i rozbieraniu. Wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie załatwiać elementarnych spraw życia codziennego poza domem
Sąd Okręgowy ustalił także, że (...) P. L. ukończył 18 lat. W dniu 20.02.2025r. udał się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem złożenia wniosków o świadczenia. Pracownik ZUS- u dostarczył mu druki wniosków o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz druk wniosku o rentę socjalną i takie wnioski w dniu 20.02.2025r. złożył. Wnioskodawca nie posiadał wówczas informacji, iż może również złożyć wniosek o dodatek dopełniający. Orzeczeniem z dnia 16.04.2025r. Lekarz Orzecznik ZUS uznał, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy na stałe od urodzenia, a także, że jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji a niezdolność ta istniała w dniu 1.02.2025r. Decyzją z dnia 14.05.2025r. organ rentowy przyznał P. L. prawo do renty socjalnej od dnia 14.02.2025r. W momencie otrzymania pierwszego świadczenia rentowego, P. L. w trakcie rozmowy z niepełnosprawnym kolegą dowiedział się o możliwości otrzymania dodatku dopełniającego. Udał się wówczas ponownie do ZUS-u, gdzie otrzymał informację, że aby otrzymać dodatek dopełniający, musi złożyć nowy wniosek. Wniosek taki złożył w dniu 3.06.2025r. Decyzją z dnia 18.06.2025r. organ rentowy przyznał mu dodatek dopełniający od dnia 01.06.2025r.
Sąd Okręgowy podzielił wnioski zawarte w opinii biegłego z zakresu ortopedii. Biegły w sposób fachowy i wyczerpujący wypowiedział się na temat niezdolności wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji oraz przedstawił argumenty na uzasadnienie swoich wniosków, że P. L. był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co najmniej od (...) Biegły wskazał na datę (co najmniej!) (...) bowiem jest to dzień, w którym wnioskodawca ukończył 18 lat, zaś renta socjalna może być przyznana osobie pełnoletniej.
W zakreślonym stanie faktycznym Sąd przystąpił do oceny zasadności roszczenia wnioskodawcy oraz złożonego odwołania przez pryzmat przepisów art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024, poz. 1615) i uznał, że P. L. spełnił przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa do dodatku. Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro P. L. był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 17 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024, poz. 1615), tj. na dzień 01.01.2025r., przyznanie mu prawa do dodatku dopełniającego nie wymagało wniosku. Dlatego też Sąd stwierdził, że wnioskodawcy przysługuje prawo do dodatku dopełniającego od dnia, w którym stał się pełnoletni i od którego zostało mu przyznane prawo do renty socjalnej, tj. od dnia (...)Na marginesie Sąd I instancji zauważył, iż pomimo tego, że organ rentowy nie ma obowiązku pouczania strony o innych świadczeniach, których przyznania osoba może się ewentualnie domagać, to w sytuacji, gdy do siedziby organu rentowego przychodzi osoba niepełnosprawna, która składa wniosek o rentę socjalną, pożądane byłoby, aby pracownik ZUS-u udzielił jej informacji o możliwości złożenia wniosku o dodatek dopełniający do renty socjalnej. Sąd Okręgowy podkreślił, iż P. L. złożył wniosek o przyznanie mu prawa do dodatku dopełniającego niezwłocznie po tym, jak dowiedział się o możliwości uzyskania takiego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy stwierdził, że złożone odwołanie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 477 ( 14) § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy P. L. prawo do dodatku dopełniającego od dnia (...)
W apelacji od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 6a ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27.06.2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 377) w zw. z art. 10 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 11 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27.09.2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu wnioskodawcy dodatku dopełniającego od (...)pomimo, że na dzień 1 stycznia 2025 r., tj. na dzień wejścia w życie ustawy, nie posiadał on orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz nie pobierał renty socjalnej, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego przyznania wnioskodawcy dodatku dopełniającego za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku,
II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 kpc poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w zakresie dowodu z opinii biegłego sądowego specjalisty ortopedy i nadanie jej znaczenia wykraczającego poza przesłanki ustawowe przyznania dodatku dopełniającego do renty socjalnej. Ponadto wydana w niniejszej sprawie opinia mogła stanowić jedynie podstawę do ustalenia daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, a nie daty powstania prawa do dodatku dopełniającego.
Apelujący pozwany wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, za obie instancje.
W uzasadnieniu zarzucił między innymi, że zgodnie z art. 6a ust. 1 ustawy o rencie socjalnej osobie uprawnionej do renty socjalnej, będącej całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, przysługuje dodatek dopełniający. Z kolei jak wynika z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615), przyznanie dodatku dopełniającego osobie pobierającej rentę socjalną, która w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy ma orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, następuje z urzędu i nie wymaga wydania decyzji. W tym przypadku wypłata wyrównania dodatku dopełniającego następuje od 1 stycznia 2025 r. (art. 11 ust. 1 ww. ustawy). Jak zaś stanowi art. 10 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej, w przypadku, gdy osoba pobierająca rentę socjalną nie ma w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, dodatek dopełniający przysługuje na jej wniosek, o ile osoba ta uzyska orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W tym przypadku wypłata wyrównania dodatku dopełniającego następuje od miesiąca złożenia wniosku (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej).
Zarzucił, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 2025 r. (dzień wejścia w życie ustawy), nie miał przyznanej i nie pobierał renty socjalnej, oraz nie miał orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, gdyż niezdolność wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji został stwierdzona już po tej dacie (istniała w dniu 01.02.2025 r. zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS). Wniosek taki należy również wyprowadzić z opinii biegłego specjalisty ortopedy wydanej w przedmiotowej sprawie, w której biegły stwierdził, że wnioskodawca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co najmniej od dnia (...) Natomiast Sąd I instancji przyjmując, iż wnioskodawca był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji na dzień 1 stycznia 2025 r., po pierwsze wykracza poza zakres wydanej w sprawie opinii, która legła u podstaw rozstrzygnięcia. Po drugie dokonuje w istocie samodzielnej oceny stanu zdrowia wnioskodawcy, powołując się chociażby na analizę dokumentacji medycznej, co bez wątpienia wymaga wiedzy specjalistycznej i właśnie z tego powodu powołany został dowód z opinii biegłego w sprawie. skoro wnioskodawca na dzień 1 stycznia 2025 r. (dzień wejścia wżycie ustawy zmieniającej) nie miał przyznanego prawa do renty socjalnej ani jej nie pobierał (prawo przyznane w dniu (...)), a ponadto nie posiadał orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy dodatku dopełniającego od dnia (...) i stwierdzenia, że strona nie musiała wystąpić w tym zakresie ze stosownym wnioskiem. Przepisy ustawy zmieniającej są jednoznaczne i wskazują dzień 01.01.2025 r. jako moment, na który muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki nabycia prawa do dodatku dopełniającego z urzędu, nie przewidując w tym zakresie żadnych odstępstw. Niespełnienie tych przesłanek na wskazany dzień wyklucza przyznanie świadczenia z mocy prawa, co uzasadnia jego przyznanie wyłącznie na wniosek strony od miesiąca jego złożenia. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wnioskodawca nabył zatem prawo do dodatku dopełniającego od dnia złożenia wniosku, tj. od 1.06.2025 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego jest nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu, bowiem wyrok Sądu Okręgowego jest w ocenie tutejszego Sądu, wyrokiem trafnym i odpowiadającym prawu, zaś w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie występują przesłanki zaskarżenia mogące wyrok ten wzruszyć, w szczególności te, które Sąd II instancji ma na uwadze z urzędu (art. 378 § 1 kpc). Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, który przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe i w oparciu o jego wyniki ustalił okoliczności w sprawie istotne. Sąd ten w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 kpc, nie popełnił też błędów w rozumowaniu w zakresie ustalonych faktów, tym bardziej, że zasadniczo nie są one sporne, a spór dotyczy prawa wnioskodawcy do dodatku dopełniającego za okres od uzyskania pełnoletności i prawa do renty socjalnej.
Na wstępie należy przypomnieć, że prawo do dodatku dopełniającego zostało wprowadzone na mocy art. 6 ustawy z dnia 17 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024, poz. 1615). Sejm uchwalił ustawę na 18 posiedzeniu w dniu 27 września 2024 r. Projekt ustawy (druk sejmowy nr 30), będący inicjatywą obywatelską, został wniesiony do Sejmu IX kadencji w dniu 7 marca 2023 r. Na etapie prac w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny projekt uległ daleko idącym modyfikacjom zarówno w zakresie podmiotowym, jak i przedmiotowym. W miejsce pierwotnej koncepcji zakładającej podwyższenie wysokości renty socjalnej do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do wszystkich osób uprawnionych, zaproponowano wprowadzenie dodatku dopełniającego dla osób uprawnionych do renty socjalnej, które są jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Konsekwencją zmiany pierwotnej koncepcji było uzupełnienie projektu ustawy o zmiany w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ustawie z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym. Zmodyfikowano również termin wejścia ustawy w życie przesądzając, że nastąpi to w dniu 1 stycznia 2025 r. Drugie czytanie projektu ustawy odbyło się na 17. posiedzeniu Sejmu w dniu 13 września 2024 r. Na tym etapie został zgłoszony pakiet poprawek merytorycznych zmierzających do wskazania, że dodatek dopełniający przyznaje się na wniosek, a nie z urzędu, oraz określenia katalogu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku, elementów wniosku i dokumentów, jakie należy do niego dołączyć; doprecyzowania trybu przyznawania i wypłacania dodatku dopełniającego oraz wskazania środków odwoławczych od decyzji w sprawie dodatku dopełniającego; uzupełnienia ustawy o zmianę w ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów, polegającą na wskazaniu, że do ustalenia prawa do tzw. 14-tej emerytury będzie brana pod uwagę kwota renty socjalnej wraz z dodatkiem dopełniającym; dodania do ustawy regulacji przejściowych i dostosowujących przesądzających w szczególności, że: przyznanie dodatku dopełniającego osobie pobierającej rentę socjalną, która w dniu wejścia w życie ustawy będzie miała orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, nastąpi z urzędu i nie będzie wymagało wydania decyzji, w przypadku, gdy osoba pobierająca rentę socjalną nie będzie miała w dniu wejścia w życie ustawy orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, dodatek dopełniający będzie przysługiwał takiej osobie na jej wniosek, o ile uzyska ona orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ustawa wprowadziła dodatek dopełniający dla osób uprawnionych do renty socjalnej, które są jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Obejmuje zatem wyjątkową grupę ubezpieczonych. Należy podkreślić, że celem było wzmocnienie sytuacji finansowej osób niepełnosprawnych, które ma służyć częściowemu pokryciu wydatków ponoszonych na zaspokajanie szczególnych potrzeb życiowych uprawnionych (np. leki, rehabilitacja, zaopatrzenie ortopedyczne). Cel ten wpisuje się w idee polityki ochronnej Państwa, która na gruncie prawa realizowana jest na wiele sposobów.
Służy temu też celowi niewątpliwie zapis przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1615) stosownie do którego treści, przyznanie dodatku dopełniającego osobie pobierającej rentę socjalną, która w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy ma orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, następuje z urzędu i nie wymaga wydania decyzji.
Warte jest także zauważenia, że w myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024, poz. 1615) art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2194) otrzymał brzmienie: " Ustalając całkowitą niezdolność do pracy, lekarz orzecznik, za zgodą osoby ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego, zgłoszoną nie później niż w trakcie badania tej osoby, ustala niezdolność tej osoby do samodzielnej egzystencji, na zasadach i w trybie określonym ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w celu uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 256, 859 i 1246), lub dodatku dopełniającego, o którym mowa w art. 6a.";
Świadczą powyższe treści o zamierzeniu ustawodawcy zabezpieczenia finansowego szczególnej grupy, jaką są osoby jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji – z uwzględnieniem uproszczenia procedury ubiegania się o przyznanie dodatku .
Nie sposób też przeoczyć, że w pierwotnej koncepcji wprowadzenia ustawowo dodatku zakładano podwyższenie wysokości renty socjalnej do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do wszystkich osób uprawnionych, a dopiero przy dalszych pracach zaproponowano wprowadzenie dodatku dopełniającego dla osób uprawnionych do renty socjalnej, które są jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.
Nadto, sposób sformułowania powyższego przepisu (art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej) nakazuje wręcz ustalenie stanu niezdolności do samodzielnej egzystencji w oparciu o opinie biegłych lekarzy sądowych, którzy bazując na własnej wiedzy i po zapoznaniu się stanem faktycznym zdrowia wskażą, czy istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych badanego. Tego typu dowód został przed Sądem pierwszej instancji przeprowadzony. Biegły z zakresu ortopedii powołany w sprawie po zapoznaniu się z dokumentacją oraz osobistym badaniu wnioskodawcy dokonał oceny stanu zdrowia ubezpieczonego uznając jednoznacznie, że P. L. był osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co najmniej od (...) tj. dzień, w którym wnioskodawca ukończył 18 lat.
Powyższe Sąd Apelacyjny przytacza wskazując cel prawodawcy zatroszczenia się w szczególny (i z założenia – wydawałoby się - mniej sformalizowany) sposób o zabezpieczenie osób jednocześnie całkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.
Za kluczowe zatem sąd odwoławczy przyjmuje to co Sąd I instancji już w uzasadnieniu zauważył, tj. że „pomimo tego, że organ rentowy nie ma obowiązku pouczania strony o innych świadczeniach, których przyznania osoba może się ewentualnie domagać, to w sytuacji, gdy do siedziby organu rentowego przychodzi osoba niepełnosprawna, która składa wniosek o rentę socjalną, pożądane byłoby, aby pracownik ZUS-u udzielił jej informacji o możliwości złożenia wniosku o dodatek dopełniający do renty socjalnej”.
Ustosunkowując się do zarzutów organu rentowego zawartych w złożonej apelacji odnośnie istnienia u wnioskodawcy niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zauważyć, że Orzeczeniem z dnia 16.04.2025r. Lekarz Orzecznik ZUS uznał, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy na stałe od urodzenia, a także, że jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji a niezdolność ta istniała w dniu 1.02.2025r. Nadto wspomnieć potrzeba, że zlecenie sporządzenia opinii jedynie precyzuje wskazaną tezę dowodową, precyzuje okoliczności czy fakty istotne dla sprawy mające zostać określone w trybie dowodu wymagającego wiadomości szczególnych. Zadaniem biegłego nie jest rozstrzyganie zagadnień prawnych, a jedynie naświetlenie wyjaśnianych okoliczności z punktu widzenia wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego mu materiału sprawy. Sąd Apelacyjny podkreśla zatem prawidłowość przyjętego przez Sąd I instancji ustalenia w zakresie oceny stanu zdrowia P. L., jako ustalenia nieprzekraczającego w żaden sposób granic swobodnej sędziowskiej oceny dowodów, o jakiej stanowi art. 233 § 1 kpc, mający swe pełne zastosowanie także do oceny dowodu z opinii biegłych, na którym to dowodzie oparł się Sąd Okręgowy w omawianym ustaleniu o występowaniu u odwołującej niezdolności do samodzielnej egzystencji, tym bardziej, że zasadniczo nie jest to także okoliczność kwestionowana przez pozwanego pod względem faktycznym.
Istotnie bowiem wnioskodawca na dzień wejścia w życie ustawy tj. 1 stycznia 2025 r., nie miał przyznanej i nie pobierał renty socjalnej, oraz nie miał orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, gdyż stosowny wniosek złożył dopiero w miesiącu kiedy uzyskał pełnoletność, ale niezdolność wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji była faktem i istniała tak w dniu 1 stycznia 2025 roku jak i w dniu 1.02.2025 r. zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS, jak biegłego sądowego.
Nie jest też sporne – ale konieczne do przypomnienia – że wnioskodawca, gdy ukończył 18 lat, udał się do ZUS aby złożyć wniosek o rentę socjalną i przy składaniu wniosku (również o świadczenie uzupełniające) pracownik ZUS nie poinformował go o możliwości złożenia wniosku o dodatek dopełniający. Dopiero w momencie otrzymania pierwszej renty socjalnej P. L. w trakcie rozmowy z również niepełnosprawnym dowiedział się o możliwości otrzymania dodatku dopełniającego. Co za tym idzie przytaczany przez pozwanego wyrok Sądu Najwyższego z dni 9.01.1998r. II UKN 429/97, OSNP 1998/22/666 nie ma do niniejszej sytuacji żadnego odniesienia. Wnioskodawca bowiem nie miał żadnej wiedzy o możliwości równoległego ubiegania się o dodatek dopełniający – a przecież intencja ustawodawcy wydaje się jasna i oczywista (chociażby przez nawet nazwę świadczenia - dodatek dopełniający”).
W powyższym kontekście należy, zatem rozważać zarzuty apelującego organu rentowego. Jest bowiem niewątpliwe, że ustawodawca pomimo kategorycznych stwierdzeń zawartych w przepisie art. 5 ust. 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej nie przewidział żadnych pouczeń tej szczególnej grupy ubezpieczonych niepełnosprawnych dotyczących postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca poprzez to, że w dniu 1 stycznia 2025 roku nie był pełnoletni nie został objęty zakresem przepisu art. 10 ustęp 1 ustawy o rencie socjalnej, na mocy którego przyznanie dodatku dla niego dopełniającego nastąpiło by z urzędu (przy istniejącej niezdolności do samodzielnej egzystencji). Równocześnie zaniechano pouczenia wnioskodawcy o przysługującym mu prawie.
Jednocześnie w myśl art. 15 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio: art. 12-14, art. 61, art. 78-81, art. 93 ust. 2, art. 98, art. 100 ust. 1 i 2, art. 101, art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 4, art. 107, art. 114, art. 116 ust. 1b i 2, art. 118 ust. 1-5, art. 119 ust. 1, art. 121, art. 122 ust. 1, art. 126, art. 128, art. 129 ust. 1, art. 130 ust. 1, art. 133-135, art. 136a i art. 138-144 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy wydane na podstawie art. 128a tej ustawy; art. 80-82, art. 84 ust. 1, 1a, 4, 4a, 6-8e i 11 oraz art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
A przepis art. 16 ww. ustawy zawiera odesłanie do przepisów k.p.a. stanowiąc, że w postępowaniu w sprawach o rentę socjalną oraz dodatek dopełniający stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej, a zatem także art. 9 k.p.a.. Analizując powyższe przepisy i cel przyznania prawa do dodatku dopełniającego Sąd Apelacyjny wskazuje, że nie do zaakceptowania jest zdaniem Sądu odwoławczego taka interpretacja przepisów, która pozwala na nieprzyznanie dodatku osobie ubiegającej się o rentę socjalną będącej w wyjątkowej sytuacji tj. będącą osobą niepełnosprawną od urodzenia - jednocześnie całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji – wskutek braku jakiegokolwiek pouczenia o przysługujących jej prawie do dodatku. Analiza treści znowelizowanego art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej pozwala zdaniem Sądu Apelacyjnego na taki wniosek.
Sięgając do podstawowego aktu prawnego obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej tj. Konstytucji i art. 69 należy przypomnieć, ze zgodnie z jego treścią „Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Artykuł 69 Konstytucji formułuje zasadę polityki państwa w odniesieniu do osób niepełnosprawnych. Wynika z niego obowiązek podejmowania przez władze publiczne działań mających na celu udzielanie osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. A obowiązkiem ustawodawcy jest stworzenie podstaw prawnych dla tego typu działań. Kształtując zasady ustawowe dochodzenia prawa do dodatku dopełniającego towarzyszącego orzeczonej niezdolności do samodzielnej egzystencji ustawodawca przeoczył ten obowiązek – co jednak nie oznacza, że może to się spotkać z akceptacją sądu. Nie ma też żadnych racjonalnych przesłanek dla wyłączenia z kręgu podmiotów w stosunku, do których istnieje obowiązek pouczania o przysługujących prawach przez organy administracji państwowej – właśnie osób najsłabszych, niepełnosprawnych – w tym konkretnym przypadku jednocześnie całkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego, czy to przez odmowę zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem unijnym lub prawem konwencyjnym, czy to przez interpretacyjne zastosowanie Konstytucji RP. Wykorzystanie zasad konstytucyjnych (jak np. wynikających z art. 69 Konstytucji) następuje przy rozstrzygnięciu konkretnej sprawy cywilnej, co uznano za oczywiście dopuszczalne w piśmiennictwie (vide A. Mączyński: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 3 - 14; S. Wronkowska: W sprawie bezpośredniego stosowania Konstytucji, Państwo i Prawo 2001 nr 9, s. 3 - 23; B. Nita: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, Państwo i Prawo 2002 nr 9, s. 36 - 46; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13 - 19; W. Sanetra: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Sąd Najwyższy, Przegląd Sądowy 2017 nr 2, s. 5-29). W konsekwencji, w jednostkowej sprawie, sąd może odmówić stosowania przepisu ustawy lub rozporządzenia, jeżeli stwierdzi jego sprzeczność z prawem hierarchicznie wyższym. Nie narusza to przy tym kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, który ma inny przedmiot orzekania (art. 188 Konstytucji) - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2012 r., III PK 87/11 LEX nr 1619703.
W ocenie Sądu Apelacyjnego skoro celem noweli ustawy o rencie socjalnej i wprowadzonego dodatku dopełniającego na mocy ustawy z dnia 17 września 2024r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024, poz. 1615) jest zabezpieczenie egzystencji osób będących w szczególnej sytuacji to na pozwanym organie ciążył - na podstawie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 16 ustawy o rencie socjalnej - obowiązek udzielenia pełnego i kompleksowego pouczenia o dalszym toku postępowania przed ZUS i możliwości złożenia równolegle wniosku o dodatek dopełniający (co mieści się w celu znowelizowanej ustawy o rencie socjalnej i wprowadzenia przez ustawodawcę od 1 stycznia 2025 r. dodatku dopełniającego).
Wskazać bowiem należy, że na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie administracyjne spoczywa, zgodnie z art. 9 k.p.a., obowiązek udzielania informacji stronie. Obowiązek ten winien być realizowany w toku postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego. W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdy niedopełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach. Również w przypadku złożenia podania, z którego wynika, że jego autor pozostaje w błędnym przeświadczeniu, co do zachowania określonego przez ustawę terminu, organ administracji powinien podjąć wszelkie czynności, w tym polegające na stosownych wyjaśnieniach i pouczeniach, aby sprawa została załatwiona zgodnie z interesem wnoszącego podanie.
W ocenie Sądu odwoławczego, mając na uwadze szczególne okoliczności niniejszej sprawy, tego należytego działania organów administracji państwowej zabrakło. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, wskazać też należy, że rozpoznając wniosek P. L. o rentę socjalną pozwany organ rentowy nie wziął pod uwagę ani celu wprowadzenia dodatku dopełniającego, ani też tego, że wnioskodawca występował bez fachowego pełnomocnika, nie ma wiedzy prawniczej, a przede wszystkim tego, że P. L. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co najmniej od dnia 1 lutego 2025 roku – czyli już w momencie składania wniosku. Pomimo tej wiedzy już na etapie - postępowania administracyjnego – organ rentowy nie udzielił wnioskodawcy żadnego pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach ani na etapie składania wniosku o rentę socjalną i świadczenie uzupełniające, ani po uzyskaniu Orzeczenia Lekarza Orzecznika. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca zasadnie w odwołaniu z dnia 14 lipca 2025 roku zwraca na to uwagę, iż po pierwsze nie dostał w ogóle wniosku o dodatek dopełniający, a następnie nie pouczono go ani na etapie składania wniosku o rentę, ani na Komisji lekarskiej. Dopiero przypadek sprawił, że takową wiedzę o możliwości ubiegania się o dodatek dopełniający uzyskał.
Zdaniem sądu odwoławczego w niniejszej sytuacji wobec ustalenia przez Orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia 16.04.2025 roku, że P. L. jest jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji uzasadnione (faktycznie od urodzenia) było oczekiwanie od organu wydającego tę decyzję, że udzieli stronie dokładnych i jasnych pouczeń, co do dalszego toku postępowania. To, że taki obowiązek nie został przewidziany przez ustawodawcę, nie zmienia w ocenie Sądu Apelacyjnego powyższej oceny.
Powyższe argumenty mieszczą się zdaniem Sądu Apelacyjnego orzekającego w niniejszej sprawie w granicach celowościowej wykładni ww. przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej uzasadnionej brzmieniem art. 69 Konstytucji RP zgodnie, z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Przyjęcie przeciwnego stanowiska stanowiłoby nieuprawnione przerzucenie na znacznie słabszą stronę – niepełnosprawnego od urodzenia wnioskodawcę - konsekwencji decyzji organów orzekających o tej niepełnosprawności niestosujących odpowiednich pouczeń. Jak ustalono w sprawie P. L. wobec naruszenia sprawności organizmu od urodzenia skutkiem współistnienia wielu schorzeń, wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Oczywistym jest zatem, że ma prawo do dodatku dopełniającego od dnia formalnego już tylko ustalenia niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Wskazana powyższa analiza przepisów oraz dotychczasowego postępowania doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że apelacja jest bezzasadną. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 385 kpc orzeczono jak w sentencji.