III AUA 160/25

Sygn. akt III AUa 160/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 listopada 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący:
Sędzia Jolanta Hawryszko
Protokolant:
st. sekr. sąd. Katarzyna Hajko
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. w S.
sprawy T. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.
o ubezpieczenie społeczne
na skutek apelacji ubezpieczonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie
z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn. akt IV U 419/24
1. oddala apelację;
2. zasądza od T. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z ustawowymi odsetkami należnymi za czas od uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.
sędzia Jolanta Hawryszko
Sygn. akt III AUa 160/25
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K. decyzją z 24 maja 2024 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4a, art. 18 ust. 8 i 9, art. 20 ust. 1 oraz art. 38 ust. 1 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że ubezpieczony T. S., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalno-rentowym i wypadkowemu od 20 czerwca 2018 r., a nadto ustalił podstawy wymiaru składek na wskazane ubezpieczenia w następujących wysokościach:
- za czerwiec 2019 roku w kwocie 1 043,30 zł
- od lipca do grudnia 2019 roku w kwocie po 2 859 zł
- od stycznia do grudnia 2020 roku w kwocie po 3 136,20 zł
- od stycznia do grudnia 2021 roku w kwocie po 3 155,40 zł
- od stycznia do grudnia 2022 roku w kwocie po 3 553,20 zł
- od stycznia do grudnia 2023 roku w kwocie po 4 161 zł
- od stycznia do kwietnia 2024 roku w kwocie po 4 694,40 zł
Odwołanie od decyzji złożył ubezpieczony, zarzucając, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 w z związku z art. 8 ust. 6 pkt 5 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie.
Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 28 stycznia 2025 r. umorzył postępowanie w zakresie, w jakim żądanie odwołania uwzględniła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z 8 listopada 2024 r. nr (...) (pkt I), w pozostałej części oddalił odwołanie (pkt II), zasądził na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. 360 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 17 kwietnia 2015 r. do Rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem (...), została wpisana (...) Sp. z o.o. w K.. Kapitał zakładowy spółki 5 000 złotych, jedyny wspólnika ubezpieczony T. S., posiadającego 100 udziałów o łącznej wartości 5 000 złotych. Organem uprawnionym do reprezentowania spółki jest zarząd. Jedynym członkiem zarządu spółki i jej prezesem był dotąd ubezpieczony. Główny profil działalności spółki określono jako działalność firm centralnych (head offices) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych. W praktyce spółka zajmowała się świadczeniem usług finansowych na rzecz przedsiębiorstwa (...). Od 2018 roku w ramach wskazanego przedsiębiorstwa podjął on projekt konstrukcji i wdrożenia urządzenia porcjującego masło dla potrzeb hoteli. W okresach od 22 września do 31 października 2015 i od 1 listopada 2017 do 19 czerwca 2019 ubezpieczony był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10, jako osoba prowadząca indywidualną działalność gospodarczą. Za te okresy te przekazano deklaracje rozliczeniowe.
Od 1 listopada 2015 do 31 października 2017 ubezpieczony posiadał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych, który zwalniał go z podlegania ubezpieczeniom społecznym jako prowadzącego działalność gospodarczą.
Od 20 czerwca 2019 do 31 sierpnia 2021 ubezpieczony zamieszkiwał na Cyprze i do tego dnia podlegał cypryjskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych.
W dniu 23 czerwca 2021 podpisano umowę sprzedaży udziałów, na mocy której ubezpieczony zbył E. O. prawo własności 5 udziałów w kapitale zakładowym spółki (...) Sp. z o.o. w K. za cenę 200 złotych za jeden udział. Własność udziałów wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi miała przejść na E. O. z dniem podpisania umowy. W jej treści wskazano, że cena za udziały została uiszczona na rzecz sprzedającego w dniu zawarcia umowy.
W uchwałach Zwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) Sp. z o.o. w K. z 30 czerwca 2016, 19 maja 2017, 29 czerwca 2017, 29 czerwca 2019, 29 czerwca 2020, a także z 4 maja 2022 i 28 lutego 2024, wskazano m.in., że ze względu na regulacje wynikające z 244 K.s.h., jedyny wspólnik nie głosował przy powzięciu uchwały w sprawie absolutorium dla siebie. Ubezpieczony złożył podpisy pod powyższymi uchwałami. Ich szablony zostały przygotowane przez przedstawicieli obsługi księgowej przedsiębiorstwa, w oparciu o dokumentację przekazywaną przez odwołującego.
W toku niniejszego postępowania ubezpieczony przedłożył zaświadczenie na formularzu A1 potwierdzające podleganie ustawodawstwu cypryjskiemu w okresie od 1 maja 2019 do 31 sierpnia 2021. W związku z powyższym decyzją z 8 listopada 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 6 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 105 § 1 i art. 154 § 1 i 2 K.p.a. uchylił w części zaskarżoną niniejszym decyzję z 24 maja 2024 r., umarzając postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom emerytalno-rentowym i wypadkowemu ubezpieczonego jako prowadzącego działalność gospodarczą, będącego wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie od 20 czerwca 2019 do 31 sierpnia 2021 oraz ustalenia wysokości podstaw wymiaru składek na te ubezpieczenia za wskazany okres.
W toku procesu odwołujący podjął kroki w celu uzgodnienia dokumentacji dotyczącej spółki w kierunku ujawnienia w niej faktu uczestniczenia w niej drugiego wspólnika.
Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania i wskazał, że przedmiotem sporu było ustalenie, czy w spornym okresie ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom społecznym jako jednoosobowy wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działającej pod firmą (...) w K., w tym, czy zbycie niewielkiej części udziałów na rzecz osoby trzeciej mogło być działaniem fikcyjnym, mającym prowadzić wyłącznie do wyłączenia obowiązku uiszczania składek z powyższego tytułu. Sąd Okręgowy wyjaśnił, iż z treści art. 13 pkt 4a oraz art. 12 ust. 1 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity – Dz.U. z 2024 r., poz. 497) wynika, że ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu obowiązkowo podlegają m.in. osoby fizyczne będące wspólnikami jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce, do dnia wykreślenia spółki z KRS lub zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, w który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców.
W świetle art. 8 ust. 6 pkt 4 wyżej wskazanej ustawy, wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uważa się za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.
Stosownie do art. 18 ust. 8 i 9 oraz art. 20 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób prowadzących działalność gospodarczą, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe.
Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe ubezpieczeni niewymienieni w ust. 1 (do której to kategorii zalicza się jednoosobowych wspólników spółek z o.o., jako osoby wymienione w art. 16 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy) sami obliczają składki i przekazują je co miesiąc do ZUS.
Sąd Okręgowy miał jednocześnie na uwadze, że w wyżej wymienionej ustawie systemowej nie sformułowano definicji jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w związku z czym należało w tym zakresie sięgnąć do wykładni systemowej. Definicja legalna spółki jednoosobowej została mianowicie zawarta w art. 4 § 1 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza. Nie jest zatem co do zasady tego rodzaju spółką przedsiębiorstwo posiadające co najmniej dwóch wspólników. Potwierdza to powołana przez odwołującego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 roku (sygn. akt III UZP 8/23, Lex nr 3686847), w której wskazano, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Treść powyższej uchwały nie pozwala jednak dostatecznie rozwikłać sporu występującego w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym ubezpieczeń społecznych odnotowano bowiem problem spółek pozornie jednoosobowych, tj. takich, w których jeden wspólnik ma pozycję wyraźnie dominującą, inni zaś legitymują się marginalnymi udziałami, a co więcej – nie mają w praktyce wpływu na sprawy spółki, nie uczestnicząc w żadnej sposób w jej działaniach. W takim przypadku Sąd Najwyższy posługiwał się terminami „niemal jedynego" lub „prawie jedynego” wspólnika, która to konstrukcja, choć nie jest konstrukcją prawną ani pojęciem języka prawnego, opisuje tę szczególną sytuację faktyczną. Nie można bowiem wykluczyć, że w takich okolicznościach zbycie marginalnej części udziałów na rzecz osób trzecich może być podyktowane wyłącznie pragmatycznie – chęcią uniknięcia zobowiązań składkowych na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co godzi w ogólną zasadę solidaryzmu społecznego, stanowiącą podstawę systemu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą podmioty prawnie zobligowane do podlegania tym ubezpieczeniom - nie tylko mają prawo korzystać ze świadczeń z funduszy w przypadku ziszczenia się poszczególnych ryzyk ubezpieczeniowych, lecz mają również obowiązek łożenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Najwyższy wskazywał, że w takiej sytuacji jako jedynego wspólnika należy traktować osobę, która co prawda nie ma wszystkich udziałów w spółce, jednak rozkład tych udziałów w danych okolicznościach faktycznych nakazuje przyjąć, że jest on w praktyce jedynym właścicielem spółki. Zbyt duża dysproporcja nie pozwala bowiem na potraktowanie spółki jako podmiotu, w którym wpływ na jej działanie ma więcej niż jedna osoba fizyczna. Wówczas drugi wspólnik może być potraktowany jako „udziałowiec iluzoryczny", zaś formalne kryteria własności nie mają znaczenia dla tej oceny (por. m.in. wyrok SN z 3.08.2011 r., I UK 8/11, Lex nr 1043990 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 19.07.2017 r., III AUa 410/16, Lex nr 2379129). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano również, że sąd powszechny w każdej sytuacji ma prawo badać, czy określone czynności były rzeczywiste i wygenerowały sytuację prawną w takiej postaci, jaka została zadeklarowana w ramach tych czynności. Inaczej mówiąc, Sąd jest uprawniony do weryfikacji. czy dana czynność nie była pozorna, a tym samym tak zwany mniejszościowy udziałowiec nie jest w praktyce udziałowcem fikcyjnym (por. wyrok SN z dnia 23 lipca 2024 r., II USKP 52/23, Lex nr 3784622).
Jednocześnie Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji powołania się na wątpliwości wynikające z jednej strony z braku zapisów w KRS odnośnie udziału w spółce drugiego wspólnika, z drugiej zaś - istniejących zapisów w uchwałach zarządu spółki pochodzących ze spornego okresu, wskazujących na jednoosobową strukturę własnościową spółki, to odwołującego obciążał ciężar wykazania korzystnych dla niego faktów, zgodnie z ogólną regulacją art. 6 Kodeksu cywilnego. Obowiązkowi temu natomiast ubezpieczony nie sprostał. Sąd miał na uwadze, iż przedstawił on wprawdzie w tym zakresie umowę zbycia udziałów na rzecz obywatela innego państwa, jak również podał logiczny motyw gospodarczy, jakim miał się kierować zbywając marginalną część udziałów na rzecz przedsiębiorcy będącego obcokrajowcem, z którym łączyły go powiązania gospodarcze. Miało to mianowicie służyć zapewnieniu tej osobie udziału w zyskach spółki w zamian za pomoc finansową oraz logistyczną udzieloną we wdrożeniu realizowanego przez przedsiębiorstwo odwołującego projektu maszyny do pakowania masła, który – po jego sfinalizowaniu – miał przynieść znaczne zyski spółce, a zatem i wspólnikom. Niemniej jednak uwadze Sądu nie uszło przy tym, że T. S. nie przedstawił żadnych obiektywnych dowodów, które potwierdziłyby rzeczywiste istnienie wskazanego motywu, a w konsekwencji fakt, że zbycie udziałów nie było podyktowane wyłącznie chęcią uniknięcia zobowiązań składkowych. Pomimo pouczenia Sądu, że okoliczności te winny być wykazane innymi dowodami niż tylko przesłuchanie odwołującego, szczególnie w obliczu podnoszonych w imieniu ZUS, wynikających z dokumentacji wskazań, że spółka miała w istocie charakter jednoosobowy, odwołujący nie przedłożył żadnych obiektywnych dowodów, które pozwalałyby zweryfikować choćby opisaną współpracę z pracownikami innej spółki (...), mającą na celu realizację projektu maszyny do pakowania masła. Przy czym, zdaniem Sądu dowodu z przesłuchania nie sposób uznać w tym zakresie za wystarczający, albowiem odwołujący miał potencjalnie oczywisty interes w składaniu oświadczeń określonej treści, jakim mogło być uniknięcie obciążeń składkowych. Również podjęte już w toku procesu czynności mające zmierzać do sprostowania dokumentacji spółki wskazującej na dwuosobowy charakter spółki mogły mieć charakter pragmatyczny. Funkcjonująca dotąd w spółce dokumentacja, pochodząca również z okresu po podpisaniu umowy zbycia udziałów, zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadniała stwierdzenie, że także w pojęciu T. S., jego przedsiębiorstwo miało w dalszym ciągu charakter jednoosobowy i w ten sposób było prowadzone i zarządzane, zaś potencjalny udział drugiego ze wspólników nie miał tu praktycznego znaczenia, był jedynie ewentualnie sposobem na zapewnienie tej osobie rekompensaty za udzielone wsparcie materialne i techniczne w projekcie. Tym samym nie było dostatecznych podstaw do podważenia sformułowanego w imieniu organu rentowego twierdzenia, że wskazany udział wspólnika z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych miał charakter fikcyjny i nie wpływał na wyeliminowanie obowiązku podlegania odwołującego tym ubezpieczeniom w spornym okresie.
Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zaskarżając rozstrzygnięcie co do punktu II i III; zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, art. 233 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący posiadając 95 ze 100 udziałów w kapitale zakładowym spółki (...) lnvest sp. z o.o., jak „niemal jedyny" wspólnik tej spółki, winien być uznany za wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998. r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez ustalenie, że skarżący podlega jako (...) spółki (...) lnvest sp. z o.o. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia 01 września 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r.,
3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 ust.1. pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4 §1 pkt 3 kodeksu spółek handlowych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że spółka (...) lnvest sp. z o.o. jest spółką jednoosobową, a tym samym skarżący, jako wspólnik spółki jednoosobowej, podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym, jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą w okresie od dnia 01 września 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r.
Podnosząc powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę pkt II zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie odwołania, a w konsekwencji przez uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie oraz zmianę pkt III zaskarżonego wyroku przez oddalenie wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zasądzenie kosztów postępowania za I instancję.
Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja nie jest zasadna.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a następnie w sposób niewadliwy dokonał jego oceny i w konsekwencji ustalił stan faktyczny, odpowiadający treści dowodów. Tym samym, stan faktyczny sprawy Sąd Apelacyjny przyjął jako własny. W szczególności, w sprawie nie doszło do przekroczenia przez Sąd Okręgowy granic swobodnej oceny dowodów ani do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten statuuje zasadę, zgodnie z którą sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, po wszechstronnym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego. Obejmuje to obowiązek uwzględnienia wszystkich przeprowadzonych dowodów, odniesienia się do okoliczności istotnych dla oceny ich wiarygodności, wskazania kryteriów tej oceny oraz przyczyn, dla których określonym dowodom odmówiono wiarygodności. Jeżeli z zebranego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, dokonana ocena nie narusza art. 233 § 1 k.p.c., nawet jeśli na podstawie tego samego materiału możliwe byłyby odmienne wnioski. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia tego przepisu wymaga wykazania konkretnych uchybień w procesie oceniania dowodów, polegających na sprzeczności wniosków z zasadami logiki lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające samo przeciwstawienie ustaleniom sądu własnej, korzystnej dla strony interpretacji materiału dowodowego. Ubezpieczony nie przedstawił tego rodzaju argumentacji, co nie pozwala na uwzględnienie zarzutu procesowego.
Należy zauważyć, że zasadniczy problem sporny dotyczył kwestii, czy w kwestionowanym przez organ rentowy okresie T. S. podlegał ubezpieczeniom społecznym jako jednoosobowy wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością działającej pod firmą (...) w K., w sytuacji gdy ubezpieczony podnosił, że w dniu 23 czerwca 2021 podpisał umowę sprzedaży udziałów, na mocy której zbył E. O. prawo własności 5 udziałów w kapitale zakładowym spółki (...) Sp. z o.o. w K., za cenę 200 złotych za jeden udział; własność udziałów wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi miała przejść na E. O. z dniem podpisania umowy. Chociaż w KRS okoliczność ta nie został ujawniona. Zatem istota sporu koncentrowała się na ustaleniu, czy ubezpieczony faktycznie zbył na rzecz osoby trzeciej część udziałów, co z kolei wyłączałoby możliwość uznania go za jedynego wspólnika.
Analizując sprawę od strony prawnej, Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zza osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Treść przepisu jest jednoznaczna i nie może być interpretowana rozszerzająco. Sąd Najwyższy w wyroku z 15 września 2021 r., I USKP 44/21 stwierdził: 1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy, choćby "prawie" lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. w związku z art. 4 § 1 pkt 3 KSH); 2. Objęcie w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością udziałów przez wspólnika mniejszościowego (np. 5% udziałów) nie musi być traktowane jako próba obejścia prawa (art. 58 § 1 KC) w celu uniknięcia przez wspólnika większościowego podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Nie jest możliwe ustalenie, od jakiego większościowego udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, można mówić o "prawie" lub "niemal" jedynym wspólniku, w szczególności kryterium takie nie wynika z art. 38 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 112 ze zm.).
Sąd Apelacyjny w całości zgadza się z tezą orzecznictwa instancji najwyższej. Nie istnieje przymus podlegania ubezpieczeniom społecznym w sytuacji, gdy wspólnik nie chce temu obowiązkowi podlegać i zbywa udziały. Jest to prawnie inna sytuacja, od tej w której wspólnik zbywa udziały tylko po to by nawiązać stosunek pracy z zamiarem nabycia pracowniczego tytułu ubezpieczenia. Obowiązek ubezpieczeniowy jest ściśle związany z posiadaniem statusu jedynego wspólnika spółki z o.o., a zbycie udziałów samo w sobie jest prawnie dopuszczalne i skutkuje utratą statusu jedynego wspólnika, a tym samym ustaniem tytułu do ubezpieczeń z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.. Organ nie może przyjąć obowiązku ubezpieczeniowego tylko dlatego, że motywem była chęć uniknięcia składek.
Jednocześnie ocena ta nie oznacza stanu, w którem w ogóle niedopuszczalne jest badanie pozorności lub obejścia prawa umowy zbycia udziałów, o ile w okolicznościach konkretnego przypadku można ustalić, że zbycie udziałów było fikcyjne, co oznacza, ze nabywca nie uzyskał realnych praw korporacyjnych, zbywca zachował pełną kontrolę właścicielską i decyzyjną i nie nastąpiła rzeczywista zmiana stosunków majątkowych i organizacyjnych. Należy jednak podkreślić, że sama intencja uniknięcia obciążeń składkowych nie przesądza o pozorności . Legalne kształtowanie stosunków prawnych w celu uniknięcia obowiązku ubezpieczeniowego nie jest jednoznaczne z obejściem prawa, ponieważ obejście lub pozorność wymagają elementu fikcji , a nie tylko celu ekonomicznego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego zbycie udziałów w celu uniknięcia obowiązku składkowego może być przedmiotem kontroli, ale tylko wtedy, gdy istnieją podstawy do przyjęcia jego pozorności lub obejścia prawa. Sama motywacja ekonomiczna nie uzasadnia dalszego przypisywania statusu jedynego wspólnika ani obowiązku ubezpieczeniowego.
W przedmiotowym postępowania Sąd Okręgowy trafnie ustalił że zbycie było pozorne a nowy wspólnik był „iluzoryczny” w sensie faktycznym, nie formalnym. Bezspornie w dniu 17 kwietnia 2015 r. (...) Sp. z o.o. w K. została wpisana do Rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a jako jedynego wspólnika ujawniono ubezpieczonego. W dniu 23 czerwca 2021 roku podpisano umowę sprzedaży udziałów, na mocy której T. S. zbył E. O. prawo własności 5 udziałów w kapitale zakładowym spółki (...) Sp. z o.o. w K., za cenę 200 złotych za jeden udział. W treści umowy wskazano, że cena za udziały została uiszczona na rzecz sprzedającego w dniu zawarcia umowy.
Ubezpieczony jednak nie wykazał, że własność tych udziałów wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi – tak jak to przewidywała przedmiotowa umowa – rzeczywiście przeszła na E. O. z dniem podpisania umowy. Za takim uznaniem – w ocenie Sądu Apelacyjnego – przemawiał szereg ujawnionych w sprawie okoliczności. Po pierwsze – jak słusznie podnosił organ rentowy w zaskarżonej decyzji – udział drugiego wspólnika nie został ujawniony w Krajowym Rejestrze Sądowym. Po drugie, w istniejących zapisach w uchwałach zarządu spółki, pochodzących ze spornego okresu, wskazywano na jednoosobową strukturę własnościową spółki. Mając na uwadze argumentację ubezpieczonego, z której wynika, iż zgłoszeniu i odnotowaniu w rejestrze podlegają wyłącznie transakcje, w wyniku których nabywca nabywa udziału w ilości przekraczającej 10% udziałów składających się na kapitał zakładowy spółki, Sąd Apelacyjny wskazuje, że w istocie zgodnie z brzmieniem art. 38 pkt 8 ppkt c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.2025.869 t.j.) "zgodnie z art. 35 dane podmiotów podlegające wpisowi w Rejestrze, oznaczenie wspólników posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10 % kapitału zakładowego oraz ilość posiadanych przez tych wspólników udziałów i łączną ich wysokość". Niemniej zgodnie z art. 188 § 1 K.s.h. zarząd jest obowiązany prowadzić księgę udziałów, do której należy wpisywać nazwisko i imię albo firmę (nazwę) i siedzibę każdego wspólnika, adres albo adres do doręczeń elektronicznych, liczbę i wartość nominalną jego udziałów oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania i wykonywanie prawa głosu przez zastawnika lub użytkownika, a także wszelkie zmiany dotyczące osób wspólników i przysługujących im udziałów. Natomiast zgodnie z § 3 cytowanego przepisu, po każdym wpisaniu zmiany zarząd składa sądowi rejestrowemu podpisaną przez wszystkich członków zarządu nową listę wspólników z wymienieniem liczby i wartości nominalnej udziałów każdego z nich oraz wzmianką o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału. Przy czym § 4 stanowi, że jeżeli zmiana wspólników następuje na podstawie umowy, o której mowa w art. 180 § 2, albo jest skutkiem uchwały podjętej przy wykorzystaniu wzorca uchwały udostępnionego w systemie teleinformatycznym, lista wspólników powinna być sporządzona przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym i opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zatem, choć nie ma obowiązku zgłoszenia nowego wspólnika do KRS, jeśli nabył on mniej niż 10% udziałów, ponieważ w rejestrze ujawnia się tylko wspólników posiadających co najmniej 10% kapitału zakładowego, to jednak należy każdorazowo aktualizować listę wspólników dołączaną do akt spółki, która powinna być zawsze aktualna. Ubezpieczony zaniechał tego obowiązku, a tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o KRS domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Domniemanie te ma na celu ochronę podmiotów działających w zaufaniu do rejestru, ale nakłada też na przedsiębiorców obowiązek bieżącej aktualizacji informacji. Zatem, już przez wzgląd na powyższe, zaoferowaną przez ubezpieczonego umowę sprzedaży udziałów na podstawie art. 83 § 1 k.c. należało uznać za pozorną.
Słusznie przy tym spostrzegł Sąd I instancji, że odwołujący nie przedstawił żadnych obiektywnych dowodów rzeczywistego udziału wspólnika w działalności spółki. W szczególności nie przedstawił obiektywnych dowodów, które pozwalałyby zweryfikować współpracę z pracownikami innej spółki (...). Nie przedstawił też obiektywnych dowodów, że w istocie miała miejsce opisywana sytuacja motywu zawarcia umowy zbycia udziałów. Przy czym trafnie uznał Sąd Okręgowy, że dowód z przesłuchania odwołującego się nie był wiarygodny z uwagi na oczywisty interes w składaniu oświadczeń określonej treści.
O pozorności umowy sprzedaży udziałów przekonywało też ustalenie, iż w uchwałach zwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki z: 30 czerwca 2016 r., 19 maja 2017 r., 29 czerwca 2017 r., 29 czerwca 2019 r., 29 czerwca 2020 r. oraz 4 maja 2022 r. i 28 lutego 2024 r., wskazano m.in.: ze względu na regulacje wynikające z 244 K.s.h., jedyny wspólnik nie głosował przy powzięciu uchwały w sprawie absolutorium dla siebie. Ubezpieczony złożył podpisy pod powyższymi uchwałami. Ich szablony zostały przygotowane przez przedstawicieli obsługi księgowej przedsiębiorstwa, w oparciu o dokumentację przekazywaną przez odwołującego. Okoliczność ta dobitnie potwierdza, że zarówno przed, jak i po dniu 23 czerwca 2021 r. spółka miała w dalszym ciągu charakter jednoosobowy i w takiej formule była prowadzona i zarządzana. Dlatego też na aprobatę zasługuje stanowisko Sądu I instancji, że podjęte w toku procesu czynności, zmierzające do sprostowania dokumentacji spółki przez wskazanie jej dwuosobowej struktury, miały charakter pragmatyczny.
W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny, uznając za bezzasadne zarzuty apelującego, doszedł do przekonania, że Sąd Okręgowy nie dopuścił się opisywanych przez apelującego uchybień i w sposób uprawniony oddalił odwołanie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 15 pkt 3. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), zasądzając od apelującego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. dwukrotność stawki minimalnej.
SSA Jolanta Hawryszko