Pełny tekst orzeczenia III AUa 114/24

Sygn. akt III AUa 114/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 kwietnia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Agata Pyjas-Luty Protokolant: Anna Żarczyńska-Ziobro po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z odwołania B. L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w I. o wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne na skutek apelacji odwołującego B. L. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2023 r. sygn. akt V U 1333/23 I.
oddala apelację; II.
zasądza od B. L. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w I. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, a w pozostałej części odstępuje od obciążenia B. L. obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz organu rentowego. B. A. Sygn. akt III AUa 114/24 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2023r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił odwołanie B. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w I. z dnia 10 lipca 2023 r., którą organ rentowy stwierdził, że B. L. ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku miesięcznej podstawy wymiaru składki w 2022 roku od dochodu z działalności gospodarczej uzyskanego w miesiącu poprzedzającym miesiąc za który opłacana jest składka ustalonego zgodnie z art. 81 ust. 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , oraz zasądził od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 180 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 19 maja 2023r. B. L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. z wnioskiem o wydanie decyzji, że jako komornik sądowy przy ustalaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące 2022r. podlega dyspozycji art. 79 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 2 za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . Zaskarżoną decyzją z dnia 10 lipca 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. stwierdził, że B. L. jako komornik sądowy ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku miesięcznej podstawy wymiaru składki w 2022 roku od dochodu z działalności gospodarczej uzyskanego w miesiącu poprzedzającym miesiąc za który opłacana jest składka ustalonego zgodnie z art. 81 ust. 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . Przy ustalaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne nie ma natomiast do niego zastosowania art. 81 ustęp 2 za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . Sąd Okręgowy uznał odwołanie za niezasadne, uznając, że dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych (tj. Dz. U. z 2023r., poz. 1691). W art. 33 tej ustawy wskazano, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej (ust.1), nie może prowadzić działalności gospodarczej ( ust. 2 ), natomiast do komornika stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2647 z późn. zm.), ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2023 r., poz. 1230), oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U z 2022 r., poz. 2561 z późn. zm.), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą ( ust. 3). W ocenie Sądu Okręgowego z powołanego przepisu wynika, że komornika traktuje się jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczenia społecznego nie na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , ale wprost na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych. W konsekwencji komornika na potrzeby ubezpieczeń społecznych potraktowano jako podmiot spełniający definicję określoną w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Komornik nie jest przy tym definiowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców i nie musi spełniać przesłanek tej ustawy do których odsyła art. 8 ust. 6 pkt 1 , bowiem ustawa o komornikach, na potrzeby ubezpieczeń społecznych, wprowadza fikcję prawną i przypisuje komornikowi status osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. W konsekwencji Sąd Okręgowy podziela stanowisko organu rentowego, że na potrzeby ubezpieczeń społecznych, komornik ma obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Tym samym podstawę ustalenia wymiaru składki, określa zasadniczo art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . Komornik sądowy nie wypełnia tym samym dyspozycji art. 81 ust. 2 za tej ustawy, gdyż nie może być traktowany jako pozostała osoba prowadząca działalność gospodarczą a więc (nie pozarolniczą działalność gospodarczą), wymieniona w art. 8 ust 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Z tego powodu Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 §1 k.p.c. oddalił odwołanie, o kosztach procesu orzekając na podstawie art. 98 § 1 i 1 1 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. kwotę 180 zł tytułem kosztów procesu na które składają się koszty zastępstwa procesowego strony (pkt II wyroku). Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1.naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 477 14 §1 k.p.c. poprzez oddalenie odwołana mimo, iż w uzasadnieniu sąd pierwszej instancji przyjął inną podstawę wymiaru składki niż przyjęta przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji, 2. naruszenie Art. 33 ust.2 ustawy z dnia 22 marca 2028r. o komornikach sądowych poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten wprost traktuje komornika jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczenia społecznego, podczas gdy przepis ten nakazuje jedynie stosowanie do komorników przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym, ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, 3. naruszenie art. 8 ust6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że komornik nie musi spełniać przesłanek wymienionych w tym przepisie przy jednoczesnym stwierdzeniu, że komornika na potrzeby ubezpieczeń społecznych potraktowano jako podmiot spełniający definicję określoną w tym przepisie, który to podmiot ma obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, podczas gdy wykładnia ta jest sprzeczna z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , 4. naruszenie art. 81 ust 2 za o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że komornik nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, gdyż nie może być traktowany jako pozostała osoba prowadząca działalność gospodarczą, a więc wymieniona w art. 8 ust 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , podczas gdy przepis ten stanowi wyłączną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób pełniących funkcję komornika sądowego. Podnosząc powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem odwołania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył : Apelacja odwołującego nie jest zasadna. Na wstępie warto odnotować, że okoliczności faktyczne istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy nie są objęte sporem, a mianowicie wykonywanie przez odwołującego się aktywności zawodowej w charakterze komornika sądowego i zgłoszenie się z tego tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego 2022r., a także rozliczanie przez niego podatku za 2022r. w formie tzw. podatku liniowego. Zarzuty apelacyjne koncentrują się na zagadnieniu prawnym, łączącym się z mechanizmem obliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, a konkretnie zastosowaniem przepisu art.81 ust. 2 za ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.jedn.Dz.U.z2025r., poz.1461 , zwanej dalej ustawą zdrowotną) - jak przyjmuje apelujący i Krajowa Rada Komornicza, bądź przepisu art.81 ust.c ww. ustawy - jak twierdzi organ rentowy oraz sąd pierwszej instancji. W pierwszej kolejności należy przytoczyć art.33 ust.1 ustawy z 22 marca 2018r. o komornikach sądowych (t.jedn.Dz.U.z 2024r., poz.1458), według którego komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Jednocześnie przepis art.33 ust.3 ww. ustawy stanowi, że do komornika stosuje się przepisy ustawy z 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych , ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Treść przywołanego przepisu jest jednoznaczna i oznacza stosowanie do komorników sądowych wprost (a nie odpowiednio) unormowań wskazanych wyżej ustaw (między innymi ustawy zdrowotnej) w zakresie regulacji odnoszących się do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W kwestii ubezpieczenia zdrowotnego komornik jest zatem traktowany tak samo, jak przedsiębiorca. W rezultacie, przy ustalaniu składki zdrowotnej komornika sądowego należy uwzględnić przepisy powołanej wyżej ustawy zdrowotnej, które dotyczą osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W tym kontekście wypada zaznaczyć, że do 31 grudnia 2021r. składka zdrowotna płacona przez osoby prowadzące działalność gospodarczą i osoby z nimi współpracujące była ustalana na jednakowej podstawie ich wyliczenia. Zgodnie z art.79 ustawy zdrowotnej (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021r.) podstawa składki zdrowotnej stanowiła wysokość 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski". Z dniem 1 stycznia 2022r. - w wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą z 29 października 2021r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021r.,poz.2105) - ustawodawca odszedł od stałej zryczałtowanej kwoty składki zdrowotnej i powiązał ją z wysokością osiągniętego przez przedsiębiorcę dochodu lub przychodu, w zależności od wybranej formy opodatkowania. Równocześnie zryczałtowaną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne utrzymano w art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej w odniesieniu do „pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art.8 ust.6 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa”. Zasadniczo podstawę ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne określa bowiem art.81 ust.2 ww. ustawy zdrowotnej, który dotyczy osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art.8 ust.6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art.18 ust.1 ustawy z 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art.27, art.30c lub art.30 ca ustawy z 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych . Sąd Apelacyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji w przedmiocie zastosowania do odwołującego się - wykonującego zawód komornika (traktowanego w sposób tożsamy do osób wymienionych w art.8 ust.6 pkt 1 ustawy systemowej), opłacającego podatek liniowy (określony w art.30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ) reguł obliczania składki rocznej i miesięcznej, przewidzianych w art.81 ust.2 i 2c ustawy zdrowotnej. Niewątpliwie komornik nie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego powodu przepis art.81 ust.2 ustawy zdrowotnej nie znajduje do niego zastosowania ze względu na fakt wykonywania działalności gospodarczej. Zastosowanie zasad dotyczących wysokości składki zdrowotnej właściwej dla przedsiębiorców jest skutkiem regulacji zawartej w art.33 ust.3 ustawy o komornikach sądowych, który na potrzeby ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego wprowadza fikcję prawną i przypisuje komornikowi status osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Nie można przyznać racji odwołującemu, iż komornik sądowy należy do osób, o których mowa w art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej. Zakres podmiotowy tego przepisu nie obejmuje bowiem podmiotów wskazanych w regulacji art.81 ust.2, 2e, 2z i 2 zza ustawy zdrowotnej i zarazem nie obejmuje podmiotów innych niż wymienione w art.8 ust.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . W konkluzji stwierdzić trzeba, że zastosowanie art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że dana osoba nie może być zaliczona do żadnej z kategorii osób wskazanych w art.81 ust.2, 2e, 2z ww. ustawy. Przepis art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej nie tworzy nowej kategorii "pozostałych osób prowadzących pozarolniczą działalność", lecz odnosi się do zamkniętego zbioru osób wymienionych w art.8 ust.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (gdzie nie wskazano komorników sądowych), których nie dotyczą regulacje zawarte w art.81 ust.2, 2e, 2z. Nie ma przy tym żadnej osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, którą można by uznać za osobę niewymienioną w art.81 ust.2, 2e, 2z ustawy zdrowotnej. Po wyeliminowaniu osób, o których mowa w art.81 ust.2, 2e, 2z ze zbioru osób określonych w art.8 ust.6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zauważyć trzeba, że powołane przez odwołującego się unormowanie art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej dotyczyć będzie twórcy i artysty, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług, komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej. Analogiczne stanowisko orzecznicze zostało zaprezentowane w wyrokach innych sądów apelacyjnych, między innymi w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 23 października 2025r., III AUa 535/24 (LEX nr (...) ), wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 6 sierpnia 2025r., III AUa 99/25 (LEX nr (...) ), wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 15 maja 2024r., III AUa 17/24 (LEX nr 3737842) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27 sierpnia 2025r., III AUa 480/25 (LEX nr 4023734). Sąd drugiej instancji nie podziela odmiennego poglądu prawnego, wyrażonego m.in. w wyrokach Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 września 2023r.(III AUa 230/23) i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 kwietnia 2024r.(III AUa 15/24), a także wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 1 kwietnia 2025r. (III AUa 248/24), jako kolidującego z dominującą linią orzeczniczą, a ponadto pozostającego w opozycji do literalnej i systemowej wykładni omówionych wyżej przepisów ustawy zdrowotnej oraz ustawy o komornikach sądowych. Reasumując należy stwierdzić, że skoro odwołujący się wykonuje zawód komornika sądowego i rozlicza się z podatku dochodowego w formie podatku liniowego, to w myśl art. 33 ust.3 ustawy z dnia z 22 marca 2018r o komornikach sądowych powinien zostać potraktowany w sposób tożsamy do osób prowadzących indywidualną działalność gospodarczą (przedsiębiorców), a tym samym nie należy do podmiotów wskazanych w art.81 ust. 2za ustawy zdrowotnej, albowiem znajduje do niego zastosowanie przepis art.81 ust.2 i 2c ww. ustawy. Sąd Okręgowy dokonał właściwej wykładni mających zastosowanie przepisów a apelacja odwołującego się okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy ( art.98 §1 i 3 k.p.c. ), jednak przy zastosowaniu częściowego odstąpienia od obciążania odwołującego tymi kosztami w oparciu o zasadę słuszności wyrażoną w art. 102 k.p.c. Warto zaznaczyć, że poddana ocenie w niniejszym postępowaniu regulacja art. 81 ust. 2 i 2c oraz 81 ust. 2za ustawy zdrowotnej to unormowanie o stosunkowo niedługim okresie obowiązywania a jego interpretacja nie była dotychczas przedmiotem utrwalonych wypowiedzi orzeczniczych Sądu Najwyższego, rozważających kompleksowo przesłanki jego zastosowania. Ponadto dotychczasowa rozbieżność orzecznictwa sądów powszechnych co do omawianego zagadnienia prawnego wskazuje na istnienie wątpliwości co do sposobu interpretacji nowych przepisów. Odwołujący się mógł zatem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu o słuszności swojego żądania, opartego na stanowisku Krajowej Rady Komorniczej z 20 maja 2022r. i domagać się kontroli odwoławczej niekorzystnej dla niego decyzji organu rentowego. Charakter sprawy uprawnia zatem w ocenie Sądu Apelacyjnego do częściowego odstąpienia od obciążenia odwołującego kosztami postępowania apelacyjnego, które co do zasady winny być ustalone w oparciu §10 ust.1 pkt 2 w związku z §2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.jedn.Dz.U.z 2026r.,poz.118) i zasądzenia jedynie ich części w kwocie odpowiadającej nakładowi pracy pełnomocnika organu rentowego będącego radcą prawnym, sprowadzającemu się do sporządzenia odpowiedzi na apelację, zawierającej argumenty analogiczne jak w innych toczących się w ostatnim czasie sprawach dotyczących tego samego zagadnienia oraz udziału tego pełnomocnika w rozprawie apelacyjnej w trybie zdalnym. Sąd Apelacyjny nie znalazł jednak podstaw do całkowitego odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz strony wygrywającej wobec braku po stronie odwołującego okoliczności związanych z sytuacją życiową lub majątkową, uprawniających do przyjęcia, iż obciążenie go kosztami postępowania w zasądzonej kwocie byłoby sprzeczne z zasadą słuszności. SSA Agata Pyjas-Luty