III AUA 1035/25

Sygn. akt III AUa 1035/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 lipca 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grażyna Wiśniewska
Protokolant: Robert Nędza
po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2026 r. i w dniu 15 lipca 2026 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z wniosku W. F. (1) - reprezentowanej przez opiekuna prawnego K. T.
przeciwko Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.
o świadczenie wspierające
na skutek apelacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 7 maja 2025 r. sygn. akt V U 2793/24
oddala apelację.
Sygn. akt III AUa 1035/25
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 maja 2025 r. sygn. akt V U 2793/24 Sąd Okręgowy w Kielcach zmienił decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 13 listopada 2024 r. i przyznał W. F. (1) prawo do świadczenia wspierającego na okres od 16 kwietnia 2024 r. do 15 kwietnia 2031 r.
Sąd Okręgowy ustalił, że W. F. (1), urodzona w (...), jest osobą niepełnosprawną, cierpiącą na otępienie w chorobie (...) W. F. (1) została ubezwłasnowolniona całkowicie, a Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 15 marca 2024 r. sygn. akt (...) ustanowił dla niej opiekuna w osobie córki K. T.. Decyzją z dnia 18 września 2024 r. (...)Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. ustalił dla W. F. (1) poziom potrzeby wsparcia na 99 punktów. Od dnia 19 sierpnia 2022 r. W. F. (1) przebywa w prywatnym (...) w F.. W dniu 30 października 2024 r. K. T. wystąpiła o świadczenie wspierające dla W. F. (1).
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał odwołanie za zasadne. Podniósł, że według art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Jasnym jest zatem, że ustawa ta służy „zabezpieczeniu egzystencji” osób z niepełnosprawnościami, a więc celowi wymienionemu w art. 69 Konstytucji RP. Koniecznym jest w tej sytuacji takie interpretowanie jej przepisów, aby cele te były w pełni zrealizowane. Interpretacja art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dokonana przez organ rentowy, która wyklucza z kręgu beneficjentów świadczenia osoby przebywające w komercyjnych placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku - jest błędna. Całodobowa opieka w placówce komercyjnej nie jest świadczeniem z budżetu państwa. Stąd pobyt w takiej placówce nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania prawa do świadczenia wspierającego. Pobyt W. F. (1) w prywatnym domu opieki senioralnej jest w 100% finansowany ze środków własnych jej i rodziny. Nie można go zatem uznać za pobieranie świadczenia z pomocy społecznej. Rozdział 3 Dział II ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej reguluje działalność gospodarczą w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku. Ustawa ta ogranicza regulacje placówek komercyjnych do określenia kryteriów uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej w formie domu opieki oraz rejestracji placówki w rejestrze właściwego Urzędu Wojewódzkiego. Pomimo umieszczenia tych regulacji w Dziale II ustawy o pomocy społecznej, korzystanie z całkowicie komercyjnej oferty prywatnych domów opieki nie stanowi jednego ze świadczeń z pomocy społecznej enumeratywnie wymienionych w art. 36 tej ustawy. Przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej nie dotyczą świadczeń pomocy społecznej i nie mogą być interpretowane jako przepisy merytorycznie relatywne z przepisami ustawy o świadczeniu wspierającym. Prokonstytucyjna wkładania art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, powinna pójść w kierunku przepisów istotnych w zakresie korzystania ze świadczeń finansowanych z budżetu państwa, tj. art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54, art. 57 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4 oraz art. 59 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie podnosi skarżąca, że nieprzypadkowa jest zbieżność brzmienia art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym z art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych w odniesieniu do tego ostatniego przepisu wskazuje na intencję ustawodawcy zapobieżenia kumulowaniu świadczeń pomocowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 5 października 2010 r. I SA/Wa 1267/10 oraz z dnia 6 października 2010 r. I SA/Wa 1276/10 stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Aby można było uznać, że osoba przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej powinien zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie. Decydujące znaczenie ma tutaj zwrot „nieodpłatne pełne utrzymanie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 11 października 2012r. II SA/OI 835/12 stwierdził, że jeżeli zakład karny zapewnia osobie nieodpłatnie pełne utrzymanie, którego ciężar ponosi budżet państwa, to pobyt w takiej placówce wyklucza prawo do otrzymania z budżetu państwa dodatkowych środków w postaci zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na przesłankę negatywną z art. 16 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych, jaką jest pobyt osoby w instytucji zapewniającej jej całodobowe utrzymanie. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 listopada 2018 r. III SA/Kr 984/18 podniósł, iż zawarta w art. 16 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych przesłanka wyłączająca przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego związana z przebywaniem w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie kładzie nacisk na to, czy dana osoba ma zapewnione przez nią utrzymanie, to znaczy, czy w ramach przebywania w tej instytucji dana osoba ma finansowany pobyt. Natomiast w wyroku z dnia 5 marca 2020 r. II SA/Łd 972/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, iż jeżeli osoba ponosi choćby częściowo koszt utrzymania w domu pomocy społecznej, to nie można jej odmówić prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując wykładni art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie może powodować dyskryminacji znacznej grupy obywateli. Odmowa prawa do świadczenia wspierającego z tego powodu, że skarżąca przebywa w komercyjnej placówce opieki senioralnej stanowi złamanie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, tj. art 32 Konstytucji RP. Ponadto błędna interpretacja ww. art. 5 pkt 1 ustawy pozbawia prawa do tego świadczenia z pomocy społecznej osoby najbardziej potrzebujące wsparcia.
Z tych to przyczyn Sąd Okręgowy uznał, że zaistniały podstawy do przyznania W. F. (1) prawa do świadczenia wspierającego i na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.. Wyrok ten zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że prywatny dom pomocy, w którym przebywa W. F. (1) nie jest jednostką wymienioną w przepisach ustawy o pomocy społecznej i w związku z tym przysługuje jej prawo do wypłaty świadczenia wspierającego. Wskazując na ten zarzut, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu apelujący podniósł m.in., że K. T. nie podjęła decyzji o umieszczeniu W. F. (1) w domu pomocy społecznej częściowo refundowanym przez państwo. Zawarła umowę z prywatnym domem opieki i zobowiązała się do ponoszenia kosztów utrzymania pensjonariuszki. Apelujący zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w odniesieniu do art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, kumulacją świadczeń z budżetu państwa jest łączenie świadczenia opieki całodobowej w placówce pomocy społecznej typu (...) ze świadczeniem wspierającym, a całodobowa opieka w placówce komercyjnej nie jest świadczeniem z budżetu państwa, zatem pobyt odwołującej w placówce komercyjnej nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania prawa do świadczenia wspierającego. Celem świadczenia wspierającego nie jest zwolnienie członków rodziny osoby niepełnosprawnej z przyczyniania się do jej utrzymania. Po stronie opiekuna prawnego leży wybór rodzaju placówki opiekuńczej w której umieszcza osobę wymagającą wsparcia. Ustawodawca uznał, że brak uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia wspierającego niezależnie od rodzaju domu pomocy społecznej, w którym przebywa osoba wymagająca wsparcia.
W odpowiedzi na apelację opiekun prawny W. F. (1) (...)wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje.
Apelacja okazała się niezasadna.
Okoliczności faktyczne były w przedmiotowej sprawie bezsporne, a spór dotoczył jedynie właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego i koncentrował się na kwestii negatywnej przesłanki przysługiwania świadczenia wspierającego określonej w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (j.t.: Dz. U. z 2026 r. poz. 873). Według tego przepisu, świadczenie wspierające nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona do świadczenia została umieszczona w domu pomocy społecznej, w rodzinnym domu pomocy, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich. Z nadesłanego w toku postępowania apelacyjnego pisma (...) z siedzibą w F. (k. 100 a.s.) oraz umowy o świadczenie usług opiekuńczych z dnia 19 sierpnia 2022 r. (wraz z aneksem z dnia 15 stycznia 2026 r. k. 90-98 a.s.) wynika, że W. F. (1) przebywa w tej placówce całodobowo, a podstawą jej pobytu jest umowa pobytowa z dnia 19 sierpnia 2022 r. i ona sama w całości finansuje swój pobyt. Przedmiotowa placówka nie ma zawartej umowy z Gminą F. na prowadzenie działalności, nie jest (...), nie korzysta z żadnych funduszy publicznych, lecz jest prywatną placówką opiekuńczo-rehabilitacyjną, działającą na zasadach komercyjnych, przeznaczoną dla osób starszych i niepełnosprawnych, która pomaga w opiece całodobowo. Miesięczny koszt pobytu w placówce stanowił 3.600 zł, a od 1 lutego 2026 r. wynosi 6.000 zł, do czego dochodzą koszty dodatkowe, między innymi koszty lekarstw, materiałów opatrunkowych, pieluch dla dorosłych) dodatkowych badań, zabiegów i leczenia specjalistycznego nie objęte refundacją, transportu karetką prywatną. W tej sytuacji należy rozważyć, czy placówka, w której przebywa W. F. (1) kwalifikuje się do podmiotów wymienionych w powołanym wyżej art. 5 pkt 1 ustawy. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dokonując interpretacji tego unormowania należy uwzględnić cel świadczenia wspierającego, wskazany w art. 3 ust. 1 ustawy, którym jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Analogiczny cel świadczenia wspierającego wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, w którym podniesiono, że celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych. Ponadto, to osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem decydującym o tym, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie. Według Sądu Apelacyjnego, finansowanie pobytu w prywatnej placówce zapewniającej całodobową opiekę wpisuje się w przedstawiony wyżej cel świadczenia wspierającego. Warto także zaznaczyć, że głównym powodem, dla którego ustawodawca wprowadził w art. 5 pkt 1 ustawy wyłączenie pobierania świadczenia wspierającego, jest chęć uniknięcia podwójnego finansowania. Jeżeli bowiem osoba przebywa w instytucji, której działalność jest dotowana lub finansowana ze środków publicznych, to państwo ponosi już część kosztów jej utrzymania i opieki. Świadczenie wspierające, będące formą pomocy finansowej, w takim wypadku byłoby traktowane jako nieuzasadnione dublowanie wydatków. Dokonując wykładni celowościowej art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, Sąd Apelacyjny uznał, że przewidziane w tym przepisie wyłączenie nie obejmuje pobytu w placówkach komercyjnych finansowanych ze środków własnych osób uprawnionych do świadczenia wspierającego, lecz dotyczy osób korzystających z instytucjonalnego wsparcia państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, przebywających w placówkach finansowanych ze środków publicznych. Zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w placówkach należących do sektora pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2026 r. poz. 639) i są one odmienne w przypadku placówek prowadzonych przez podmioty publiczne od tych, które odnoszą się do placówek prowadzonych przez podmioty niepubliczne. Na podstawie art. 65 ust. 1 tej ustawy, do domów pomocy społecznej prowadzonych przez podmioty niepubliczne, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2-4, jeżeli nie są one prowadzone na zlecenie organu jednostki samorządu terytorialnego, nie stosuje się przepisów art. 55b, art. 55c ust. 6-8 oraz art. 59-64b. W rezultacie, koszty pobytu w placówkach komercyjnych, które nie korzystają z finansowania ze środków publicznych (w formie dotacji, subwencji, kontraktów z NFZ, czy też innych źródeł wsparcia ze strony państwa lub jednostek samorządu terytorialnego), są ustalane na zasadach rynkowych. Wynika z tego, że całodobowa opieka w placówce komercyjnej nie jest świadczeniem z budżetu państwa ani jednostki samorządu, a tym samym pobyt osoby niepełnosprawnej w takiej placówce nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania prawa do świadczenia wspierającego. Pozbawienie świadczenia wspierającego osoby, która ze względu na swój stan zdrowia zdecydowała się na skorzystanie z odpłatnej pomocy w prywatnej placówce zapewniającej całodobową opiekę nie znajduje uzasadnienia w celowościowej wykładni art. 5 pkt 1 ww. ustawy. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j. t.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1208), według którego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, co stanowi uregulowanie odpowiadające treści art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Jak słusznie podniósł Sąd Okręgowy, na gruncie ww. art. 16 ust. 5 w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym, aby można było uznać, że osoba przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to dom pomocy społecznej, w którym przebywa, powinien jej zapewnić nieodpłatne pełne utrzymanie, a choćby częściowe ponoszenie kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej przez przebywającego uzasadnia przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r., I OSK 1352/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 października 2010 r., I SA/Wa 1267/10, wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 listopada 2018 r., III SA/Kr 984/18 i wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2020 r., II SA/Łd 972/19). Pogląd ten można odnieść także do świadczenia wspierającego, zważywszy na podobne brzmienie i cel przyświecający omawianym unormowaniom, tj. art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Końcowo należy odnotować wyroki tutejszego Sądu Apelacyjnego z dnia 25 maja 2026 r. III AUa 662/25 i z dnia 28 lipca 2026 r. III AUa 830/25, które potwierdziły zasadność przyznania świadczenia wspierającego osobie przebywającej w komercyjnej placówce opiekuńczej.
Podsumowując, Sąd Apelacyjny stwierdził, że skoro odwołująca ponosi pełną odpłatność za pobyt w prywatnej placówce, zapewniającej całodobową opiekę, to nie została spełniona negatywna przesłanka przysługiwania świadczenia wspierającego z ww. art. 5 pkt 1 ustawy. Nie budzi wątpliwości, że koszty pobytu odwołującej w placówce opiekuńczej nie są finansowane ze środków publicznych. Zatem w tym przypadku nie dochodzi do zdublowania wydatków ponoszonych przez państwo, który to problem stał się przyczyną wprowadzenia regulacji ww. art. 5 pkt 1 ustawy. Odwołująca nie może zostać pozbawiona możliwości dokonania wyboru sposobu zaspokojenia swoich potrzeb w zakresie całodobowej opieki (poprzez zatrudnienie opiekuna lub pobyt w odpowiedniej placówce), czemu służy świadczenie wspierające. Zastosowane przez organ rentowy rozwiązanie stoi w sprzeczności z celem świadczenia wspierającego oraz założeniami wyrażonymi w projekcie ustawy o świadczeniu wspierającym.
Mając podniesione argumenty na uwadze, Sąd Apelacyjny podzielił w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji i uznał, że odwołującej przysługuje świadczenie wspierające w związku ze zrealizowaniem wymogu z art. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz niespełnieniem przesłanki negatywnej z art. 5 pkt 1 tej ustawy. Z tego względu, na mocy art. 385 k.p.c., oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.
Grażyna Wiśniewska