II ZOW 37/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 stycznia 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)
Ławnik Grzegorz Gołębiowski
Protokolant sekretarz sądowy Lena Stasiak
przy udziale sędzi Sądu Rejonowego w [...] w stanie spoczynku X. Y.,
na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 21 stycznia 2026 r.,
w sprawie obwinionej sędzi Sądu Rejonowego w [...] w stanie spoczynku X. Y.,
po rozpoznaniu odwołania Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów
Powszechnych,
od wyroku Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt I ZSK 44/22,
orzeka:
I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;
II. obciąża Skarb Państwa kosztami postępowania odwoławczego.
Ławnik Grzegorz Gołębiowski Barbara Skoczkowska Zbigniew Korzeniowski
UZASADNIENIE
Postanowieniem
z
26
października
2021
r.
Zastępca
Rzecznika
Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w [...]1 na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
II ZOW 37/23
2
odmówił wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędzi X. Y., wobec
stwierdzenia braku znamion deliktu dyscyplinarnego w sprawie o sygn. akt […] (k.
29).
Następnie
Zastępca
Rzecznika
Dyscyplinarnego
Sędziów
Sądów
Powszechnych postanowieniem z 23 grudnia 2021 r. na podstawie art. 112a usp,
przejął prowadzoną przez Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie
Okręgowym w [...]1 sprawę możliwego popełnienia przez sędzię X. Y. przewinień
dyscyplinarnych w postaci oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, z uwag na
jej charakter (k. 41).
Po przeprowadzeniu postępowania i przedstawieniu zarzutów sędzi X. Y.,
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych skierował do
Sądu Najwyższego wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. We wniosku
zarzucił obwinionej, że:
1.
w dniu 7 lipca 2021 r. w [...] jako funkcjonariusz publiczny, sędzia,
przewodnicząca składu orzekającego w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego
w [...], która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie „przyznania
wynagrodzenia za utracony zarobek”, działając z zamiarem bezpośrednim,
przekraczając swoje uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraziła przepisy
prawa, tj. art. 618 b § 3 k.p.k. w zw. z art. 121 § 1 k.p.w., poprzez spowodowanie
przyznania przez sąd orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi P. M.
„wynagrodzenia za utracony zarobek”, będącego zwrotem dochodu utraconego z
powodu stawiennictwa na wezwanie sądu, w wysokości 300 zł (trzystu złotych), w
związku ze stawiennictwem na rozprawie, działając w ten sposób na szkodę interesu
publicznego, bowiem należna świadkowi kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie
wskazanego przepisu, 82,31 zł (osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden
groszy), a nadto świadek nie wykazała utraty dochodu, wyczerpując również
znamiona umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 §
1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 § 3 ustawy z dnia 27 lipca
2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych;
2.
w dniu 19 sierpnia 2021 r. w [...] jako funkcjonariusz publiczny, sędzia,
przewodnicząca składu orzekającego w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego
II ZOW 37/23
3
w [...], która rozpoznawana była na posiedzeniu w przedmiocie „przyznania zwrotu
utraconego zarobku”, działając z zamiarem bezpośrednim, przekraczając swoje
uprawnienia w sposób oczywisty i rażący obraziła przepisy prawa, to jest art. 618 b
§ 3 k.p.k. w zw. z art. 121 § 1 k.p.w., poprzez spowodowanie przyznania przez sąd
orzekający w składzie jednoosobowym, świadkowi A. T. „zwrotu utraconego zarobku",
będącego zwrotem dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu,
w wysokości 500 zł (pięciuset złotych), w związku ze stawiennictwem na rozprawie,
działając w ten sposób na szkodę interesu publicznego, bowiem należna świadkowi
kwota nie mogła przekroczyć, na podstawie wskazanego przepisu 82,31 zł.
(osiemdziesięciu dwóch złotych trzydziestu jeden groszy), a nadto świadek nie
wykazał utraty dochodu, wyczerpując również znamiona umyślnego przestępstwa
ściganego z oskarżenia publicznego z art. 231 § 1 k.k., to jest o czyn z art. 107 § 1
pkt 1 w zw. z art. 104 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych.
Sąd Najwyższy orzekając w sprawie o sygn. akt I ZSK 43/22, jako Sąd
Dyscyplinarny I instancji, ustalił następujący stan faktyczny:
X. Y. w okresie od 10 lipca 1987 r. do 1 grudnia 2021 r. była sędzią Sądu
Rejonowego w [...], przy czym w okresie do 16 września 2018 r. orzekała w […]
Wydziale Cywilnym, a następnie od 17 września 2018 r. do przejścia w stan
spoczynku z dniem 2 grudnia 2021 r., w […] Wydziale Karnym (k. 87, k. 136).
Zgodnie z dalszymi ustaleniami Sądu I instancji, w okresie wykonywania
czynności orzeczniczych w […] Wydziale Karnym sędzia X. Y. rozpoznawała m. in.
sprawę o sygn. akt [...], w której na rozprawie 7 lipca 2021 r. w ramach postępowania
dowodowego przesłuchiwani byli wezwani świadkowie, w tym P. M. Po
przesłuchaniu świadek ten w tym samym dniu złożyła pisemny wniosek o zwrot
utraconego zarobku w kwocie 300 zł, który utraciła w związku ze stawiennictwem na
rozprawę 7 lipca 2021 r. Do wniosku świadek P. M. dołączyła pisemne oświadczenie,
iż prowadzi działalność gospodarczą w ramach salonu kosmetycznego „B.”
mającego siedzibę w A. przy ul. […] oraz podała nr NIP. Na posiedzeniu 7 lipca 2021
r. Sąd Rejonowy w [...] w składzie jednoosobowym, któremu przewodniczyła sędzia
X. Y., na podstawie art. 618b k.p.k. postanowił przyznać świadkowi P. M.
II ZOW 37/23
4
wynagrodzenie za utracony zarobek w kwocie 300 zł. Postanowienie to nie zostało
zaskarżone przez strony, zatem zasądzona kwota niezwłocznie po jego
uprawomocnieniu się, została przelana na wskazane przez świadka konto bankowe
(dowody na k.: 14, 15, 16, 65).
Jak ustalił Sąd I instancji, na kolejnym terminie rozprawy 18 sierpnia 2021 r.
został przesłuchany w charakterze świadka A. T., który w tym samym dniu złożył
pisemny wniosek o zwrot wynagrodzenia za utracony zarobek w kwocie 500 zł w
związku ze stawiennictwem na rozprawę. Na posiedzeniu 19 sierpnia 2021 r. Sąd
Rejonowy w [...] w składzie jednoosobowym, któremu przewodniczyła sędzia X. Y.,
na podstawie art. 618b k.p.k. postanowił przyznać świadkowi A. T. zwrot utraconego
przez niego zarobku w kwocie 500 zł. Przyznana postanowieniem kwota została
przelana na rachunek bankowy świadka, niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się,
przy czym żadna ze stron nie wniosła środka odwoławczego (dowody na k. 12, k. 13,
k. 19, k. 73).
Sędzia X. Y., w toku czynności wyjaśniających prowadzonych w sprawie przez
Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w [...]1, złożyła w
trybie art. 114 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. usp oświadczenie, w którym podała,
że działała w ramach obowiązków orzeczniczych, gdzie niezawisłość sędziowska
dotyczy nie tylko sfery oceny dowodów, ale i wykładni prawa. Zatem dokonana przez
nią interpretacja prawa nie może być w demokratycznym państwie powodem do
podejmowania wobec sędziego jakichkolwiek retorsji, w tym działań dyscyplinarnych
(k. 27 - 28). Natomiast w złożonych pisemnych wyjaśnieniach, podtrzymując
dotychczasowe stanowisko, wskazała ponadto na niekonstytucyjność przepisu art.
618b § 3 k.p.k., uzasadniającą w jej ocenie stosowanie wprost Konstytucji RP, a co
za tym idzie przyznanie świadkom utraconego zarobku w jego rzeczywistym, nie zaś
ograniczonym ustawowo zakresie (k. 93-98).
Uprzednio złożone wyjaśnienia sędzia X. Y. podtrzymała w całości na
rozprawie (k. 173 - 174).
Wyrokiem z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt I ZSK 44/22, Sąd Najwyższy uniewinnił
sędzię X. Y. od popełnienia zarzucanych jej czynów.
II ZOW 37/23
5
Odwołanie od tego orzeczenia wniósł Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego
Sędziów Sądów Powszechnych, który zaskarżył wyrok Sądu Najwyższego Izby
Odpowiedzialności Zawodowej z 5 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I ZSK 44/22
w całości na niekorzyść obwinionej.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1.
obrazę przepisów prawa procesowego z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.
poprzez
przekroczenie
granicy
swobodnej
oceny
dowodów
i
dokonanie
rozstrzygnięcia w oparciu o niewiarygodne wyjaśnienia obwinionej sędzi i
bezkrytyczne danie jej wiary w zakresie twierdzeń, że jej zachowania jako
mieszczące się w ramach wykonywanych obowiązków orzeczniczych wynikały z
dokonanej wykładni art. 618b § 3 k.p.k. i stosowania wprost Konstytucji RP, a w
konsekwencji uzasadniały przyznanie świadkom utraconego zarobku w jego
rzeczywistym, a nie ograniczonym ustawowo zakresie - podczas gdy ocena dowodu
z wyjaśnień obwinionej jako przejaw przyjętej strategii obronnej, nie mającej pokrycia
w pozostałych dowodach, prowadzić winna do zgoła odmiennej oceny; co prowadziło
do błędnego ustalenia, że obwiniona wydała wskazane postanowienia w oparciu o
prokonstytucyjną wykładnię art. 618b § 3 k.p.k. - w sytuacji faktycznego braku
kompetencji do rozstrzygnięcia własnym orzeczeniem o sprzeczności zasad
ustawowych, regulujących wypłaty wynagrodzenia za utracony zarobek dla
świadków z Konstytucją RP;
2.
obrazę przepisów prawa materialnego - art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. i art.
178 ust. 1 Konstytucji RP - która wynika z całkowicie pominiętych w zaskarżonym
orzeczeniu norm, regulujących sposób i zakres stosowania przez sądy ustaw oraz
tryb rozstrzygania o wątpliwościach interpretacyjnych na gruncie zgodności ustaw
Konstytucją RP.
Na podstawie art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 i w zw. z art. 121 § 3 usp
skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez przyjęcie, że
obwiniona sędzia jest winna popełnienia zarzucanych jej czynów i w konsekwencji
wymierzenie jej, przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp, kary
zawieszenia uposażenia na okres roku.
II ZOW 37/23
6
Na rozprawie obwiniona wniosła o nieuwzględnienie odwołania i utrzymanie
w mocy wyroku Sądu Najwyższego I instancji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty odwołania nie uzasadniają wniosku skarżącego.
I
Postępowanie dyscyplinarne przed Sądem II instancji jest drugim etapem
postępowania w tej samej sprawie.
Podkreśla się to, gdyż zarzut procesowy odwołania, kwestionujący ustalenie
faktyczne Sądu I instancji o zwrocie „utraconego zarobku w jego rzeczywistym a nie
ograniczonym zakresie” na podstawie prokonstytucyjnej wykładni art. 618b § 3 k.p.k.,
nie podważa zaskarżonego wyroku.
Przede wszystkim dlatego, że podstawą zarzutu wniosku dyscyplinarnego nie
był „zakaz prokonstytucyjnej wykładni art. 618b § 3 k.p.k.”. Taki zakaz w zarzucie
wniosku dyscyplinarnego byłby co najmniej niestosowny, o ile w ogóle dopuszczalny,
chyba że sam wnioskodawca miałby wątpliwości co do konstytucyjności przepisu.
Sąd Najwyższy Sąd Dyscyplinarny I instancji samodzielnie ustala stan
faktyczny i suwerennie stosuje prawo.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku rzetelnie przedstawia i wyjaśnia prawo
Sądu do orzekania zgodnie z Konstytucją RP i ustawą.
W tym świetle nie jest zatem uprawniony zarzut procesowy odwołania „braku
kompetencji do rozstrzygnięcia własnym orzeczeniem o sprzeczności zasad
ustawowych, regulujących wypłaty wynagrodzenia za utracony zarobek dla
świadków z Konstytucją RP”.
Jeżeli w sprawie karnej (pierwotnej), w chwili wydania postanowień o zwrocie
utraconych zarobków w kwotach wyższych niż określona w art. 618b § 3 k.p.k., nie
wskazano w podstawie postanowień na przepisy ustawy zasadniczej, to nie oznacza
II ZOW 37/23
7
to, że przepisy te ex post nie mogą składać się na podstawę oceny zarzutu wniosku
dyscyplinarnego i dlatego taką podstawę materialną wyroku mógł przyjąć Sąd
Dyscyplinarny I instancji.
Innymi słowy sytuacja, w której Sąd powszechny nie powołuje określonego
prawa (przepisu) nie oznacza, że prawo to nie istnieje i nie może być aktualne
(stosowane) w ocenie zarzutu odwoławczego, zatem również w postępowaniu
dyscyplinarnym.
To Sąd decyduje o wykładni prawa i jest uprawniony do prokonstytucyjnej
wykładni ustawy. Stwierdzenie to nie stanowi novum, a tym wypadku także na tle
innych podobnych spraw, wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W zakresie wykładni i stosowania prawa nie istnieje problem wykładni, wynikający
z rozbieżności w orzecznictwie
Izby
Odpowiedzialności Zawodowej
Sądu
Najwyższego. W przeciwnym razie Sądu Najwyższy niejako z urzędu, podjąłby
uchwałę w składzie powiększonym, zważając na dbałość o jednolitość orzecznictwa
(art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym oraz powołane
w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2023
r., I ZSK 43/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I ZSK 16/22).
II
Powyższe prowadzi do negatywnej oceny zarzutu materialnego odwołania.
Rzecz w tym, iż w centrum zainteresowania odwołania powinien być przepis
art. 618b § 3 k.p.k., skoro Sąd nie zastosował tego przepisu, a wedle skarżącego
przepis ten miał stanowić jedyną i wyłączną podstawę wypłaty wynagrodzenia za
utracony zarobek dla świadków i dlatego bezwzględnie kończył i zamykał wykładnię
prawa materialnego.
W zarzucie odwołania brak jest analizy art. 618b § 3 k.p.k. W takiej sytuacji
zarzuty obrazy art. 107 § 1 pkt 1 usp i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP nie są zasadne,
skoro sednem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest wskazanie Sądu Instancji na prawo
sędziego do błędu oraz wykładni prawa zgodnej z ustawą zasadniczą w odniesieniu
do kompensaty świadkom utraconego zarobku.
II ZOW 37/23
8
Skarżący nie podważa zasadniczej argumentacji zaskarżonego wyroku,
iż znaczenie decydujące ma ustrojowa niezawisłość sędziów. Art. 107 § 1 pkt 1 usp
nie jest niezgodny z art. 178 ust. 1 Konstytucji. Nawet gdy sędzia się pomyli, to nie
jest to wystarczająca podstawa do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Podstawę tę
warunkuje dopiero oczywista i rażąca obraza przepisów prawa. Taka sytuacja nie
wystąpiła w sprawie.
Skarżący nie zajmuje stanowiska w kwestii, czy art. 618b § 3 k.p.k. jest zgodny
z ustawą zasadniczą w każdym przypadku, czyli również, gdy utracony zarobek
świadka przewyższa określoną w tym przepisie kwotę ryczałtową.
Samo wskazanie w odwołaniu na art. 193 Konstytucji RP nie zmienia
negatywnej oceny zarzutu odwołania, albowiem przedstawienie Trybunałowi
Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego
z Konstytucją nie jest obligatoryjne, jako że „sąd może” przedstawić pytanie prawne.
Przedstawienie pytania prawnego ma sens, gdy Sąd uważa eliminację przepisu
prawa za konieczną. W tej sprawie nie było to bezwzględnie konieczne, gdyż art.
618b § 3 k.p.k. określa zasadę zwrotu utraconego zarobku i dlatego w tej części nie
jest niekonstytucyjny. Inna ocena odnosi się do kwestii dotyczącej wysokości ryczałtu,
który może być odpowiedni, gdy kompensuje utracony zarobek. Pozostawałaby
wątpliwość co do konstytucyjności regulacji określającej kwotę ryczałtu poniżej tej
kompensaty, co potencjalnie mogłoby się łączyć z tzw. orzeczeniem zakresowym
Trybunału Konstytucyjnego. Ocenę tę może podjąć Sąd powszechny i Sąd
Najwyższy w indywidualnej sprawie na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.
Ponadto nie można nie zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny ma wiele spraw
i nie zawsze wszystkie rozpoznaje w oczekiwanym terminie. Przykładem jest choćby
oczekiwanie na rozpoznanie sprawy o sygn. P 4/18, dotyczącej ustawy z 16 grudnia
2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji
Bezpieczeństwa
Wewnętrznego,
Agencji
Wywiadu,
Służby
Kontrwywiadu
Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,
Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby
Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, zmniejszającej emerytury ze
względu na służbę na rzecz „państwa totalitarnego”. Na orzeczenie Trybunału
II ZOW 37/23
9
oczekuje niemała liczba spraw w sądach ubezpieczeń społecznych i w Sądzie
Najwyższym. Pozostaje to w kolizji z podstawowym prawem do sądu, jako że
obywatel ma prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust.
1 Konstytucji RP; także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i
Podstawowych Wolności). Kierując się tą racją, wiele spraw jest rozpoznawanych
przez Sądy powszechne a także przez Sąd Najwyższy, skoro przedłuża się
oczekiwanie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
W takiej sytuacji aktualizuje się prawo Sądu do orzekania na podstawie art.
8 Konstytucji RP. Jest oczywiste, że chodzi o wykładnię w zgodzie z ustawą
zasadniczą. Konstytucja pozwala stosować jej przepisy bezpośrednio, chyba że
sama stanowi inaczej (art. 8 ust. 2). Nie powinno być wątpliwości, iż adresatem tej
regulacji na pewno są sądy. Jeżeli Sąd nie stosuje w określonym zakresie przepisu
ustawy, to oznacza, że stosuje bezpośrednio przepisy Konstytucji.
Nie ma kolizji z zasadą domniemania zgodności ustawy z Konstytucją, gdyż
zasada ta nie ma swojego zapisu w prawie, a wynika z wykładni, która też ma swoje
granice, bowiem nie można wykluczyć sytuacji, że ustawa przed orzeczeniem
Trybunału będzie budzić zasadne wątpliwości co do jej zgodności z ustawą
zasadniczą.
Wracając do obecnej sprawy, to należy podkreślić, iż skarżący pomija sedno
problemu, gdyż domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją nie zamyka wykładni
i pomija problem kompensaty świadkom utraconego zarobku w sytuacji, gdy kwota
utraconego zarobku przekracza górną granicę z art. 618b § 3 k.p.k.
Obwiniona sędzia X. Y. w aspekcie zarzutu obwinienia na podstawie art. 107
§ 1 pkt 1 usp nie twierdziła, że się pomyliła. Uwzględniła żądania zgłoszone przez
świadków, uznając, że wydane postanowienia nie są niezgodne z prawem.
W tej kwestii znaczenie mają podstawowe normy ustrojowe, czyli zasada
sprawiedliwości społecznej a także zasada prawa do ochrony majątku (art. 2 i art. 64
Konstytucji RP), w tym wynagrodzenia za pracę i dochodu z działalności usługowej,
jako podstawowych składników tego majątku.
II ZOW 37/23
10
W sprawie istotne jest to, iż wniosek dyscyplinarny nie podważał
podstawowego faktu, czyli kwot podanych przez świadków jako utraconego zarobku
i dochodu. Nie podlegało to badaniu wobec poprzestania Rzecznika na samej
zasadzie, czyli ograniczeniu wysokości ryczałtu do określonej kwoty.
Tymczasem problem jest głębszy. Świadkowie utrzymują siebie oraz rodziny
ze swojej pracy lub działalności. Mieszkają bliżej lub dalej od sądu, przed którym
składają zeznania. Mają różne zarobki w zatrudnieniu lub dochody z działalności.
Idea równego traktowania nie zawsze się sprawdza (art. 2 Konstytucji RP),
gdyż kwota ryczałtu określona w art. 618b § 3 k.p.k. w wielu przypadkach nie
kompensuje utraconego zarobku lub dochodu świadka z tytułu wykonania obowiązku
stawiennictwa i złożenia zeznań. Ryczałt może być formą rozliczenia, jednak kwota
ryczałtu nie musi być w każdym przypadku uznana za zgodną z prawem, gdy nie
kompensuje utraconego zarobku lub dochodu świadka.
W tym wypadku utracone zarobki kilkakrotnie przekraczały kwotę ryczałtu
(82,31 zł). Kwoty utraconych zarobków co do zasady mają być potwierdzone przez
pracodawcę. W tej sprawie choć nie były weryfikowane, to zważając na kwoty
przeciętnych wynagrodzeń lub dochodów z określonej działalności, za uprawnione
uznać można stwierdzenie, iż zgłoszone przez świadków kwoty utraconego zarobku
i dochodu nie musiały budzić wątpliwości.
Świadek A. T. przyjechał do A. z W., co mogło się łączyć z utratą zarobku w
kwocie 500 zł, natomiast świadek P. M., prowadząca salon kosmetyczny w A., mogła
utracić dochód w kwocie 300 zł. Wykracza to ponad potrzebę argumentacji, gdyż
wniosek dyscyplinarny nie kwestionuje wysokości kwot utraconych zarobków ani nie
zarzuca braku ich weryfikacji, poprzestając na samej zasadzie, czyli bezwzględnie
obowiązującej górnej granicy kwoty ryczałtu z art. 618b § 3 k.p.k.
Innymi słowy zarzut wniosku dyscyplinarnego i obecne odwołanie nie są
oparte na zarzucie, iżby kwoty przekraczające ryczał nie składały się na utracony
zarobek i dochód. Ujawnia się tym samym prawny i ekonomiczny dysonans, gdyż
zważając na granicę ryczałtu określoną w art. 618b § 3 k.p.k., świadkowie
otrzymaliby nienależne świadczenia ponad kwotę ryczałtu (82,31 zł). Nie jest
II ZOW 37/23
11
bezpośrednim przedmiotem sprawy, niemniej nie wystąpiło bezpodstawne
wzbogacenie świadków, skoro podstawą wypłaty było postanowienie Sądu (art. 405
k.c., art. 410 k.c.) Z drugiej strony poprzestanie na kwocie ryczałtu z art. 618b § 3
k.p.k. oznaczałoby, akceptację dla sytuacji, w której wykonanie obowiązku
publicznoprawnego przez świadka powoduje w jego majątku stratę zarobku lub
dochodu, które nie podlegają wyrównaniu (kompensacie). Z uzasadnienia wniosku o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej wynika, iż wypłacenie świadkom wyższych kwot
spowodowało „szkody” Skarbu Państwa w kwotach 217,69 zł i 417,69 zł.
Otwiera to analizę, której podstawą jest stwierdzenie, że poszczególnych
przepisów nie można stosować z pominięciem innych regulacji obwiązujących
w systemie prawa. Prawo nie należy ograniczać w każdym przypadku do samego
zapisu, gdy inne normy lub racje nie powinny być pomijane. Obowiązek
publicznoprawny świadka złożenia zeznania nie powinien być realizowany
z naruszeniem podstawowych norm ustawy zasadniczej (art. 31 ust. 3 w zw. z art.
20, art. 24 i art. 64 Konstytucji RP). Obywatele płacą podatki i inne świadczenia.
Obowiązki oraz ciężary na rzecz Państwa co do zasady określa ustawa. Podstawy
materialnej utraty zarobku lub dochodu świadka wyższego niż ryczałt z art. 618b § 3
k.p.k. ustawa nie potwierdza, gdyż przepis określa jednie górną granicę utraconego
zarobku lub dochodu.
Zwrot utraconych zarobków przez świadków powinien być pełny i rozliczony
końcowo jako koszty sprawy (postępowania).
Czyli składową tego rozliczenia powinien być utracony zarobek zatrudnionego
lub dochód osoby prowadzącej działalność usługową.
W sprawie nie kwestionuje się gotowości świadka do wykonywania pracy w
zatrudnieniu i wykonywania usługi w prowadzonej działalności usługowej. Uznając
wnioski świadków o zwrot utraconego zarobku i dochodu sędzia zasadnie wyjaśniała,
iż żądania świadków wyższych świadczeń miały podstawę w art. 2, 31 ust. 3, art. 64
ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej (pismo sędzi X. Y. z 28 lutego 2022 r. do Zastępcy
Rzecznika Dyscyplinarnego z 28 lutego 2022 r., k. 93-98).
II ZOW 37/23
12
Sumując, Sąd Najwyższy nie stwierdził w tej sprawie niezgodności art. 618b
§ 3 k.p.k. z Konstytucją, gdyż jest to domena Trybunału Konstytucyjnego.
Przedmiotem bezpośrednim sprawy nie był też spór o to czy świadkom należała się
kompensata wyższa niż określona w tym przepisie, lecz to czy sędzia X. Y. popełniła
delikt dyscyplinarny i stwierdził, że nie doszło do oczywistego i rażącego naruszenia
przepisu art. 618b § 3 k.p.k., jako że Sąd w indywidualnej sprawie mógł dokonać
oceny roszczeń świadków z tytułu utraconego zarobku i dochodu, stosując przepisy
ustawy zasadniczej, które uzasadniały odstąpienie w indywidualnej sprawie od
ograniczenia wysokości ryczałtu. Prawo do prokonstytucyjnej wykładni pozwala
uznać, że nie może być uznane za nieprawne w trybie dyscyplinarnym, to co nie
zostało naruszone w trybie procesowym przez sędziego. W tym zakresie należy
potwierdzić prawo do sędziego do suwerennego stosowania prawa przedstawione
w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji.
Kierując się powyższymi motywami orzeczono jak w sentencji (art. 456 k.p.k.
w zw. z art. 128 usp).
[M. T.]
[r.g.]
Ławnik Grzegorz Gołębiowski Barbara Skoczkowska Zbigniew KorzeniowskiPełny tekst orzeczenia
II ZOW 37/23
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.