II USK 192/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie sędziego Roberta Stefanickiego rozpoznał skargę kasacyjną organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2023 r., który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku. Sprawa dotyczyła ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne pracownika J. K. w okresie od lutego 2017 r. do grudnia 2018 r., gdzie podstawą było wynagrodzenie z umowy o pracę w kwocie 5.600 zł brutto. Organ rentowy zarzucił Sądowi Apelacyjnemu rażące naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących systemu ubezpieczeń społecznych i świadczeń opieki zdrowotnej, a także naruszenie przepisów k.p.c. dotyczących oceny dowodów i nieuwzględnienia stanu rzeczy. Skarżący argumentował, że wysokie wynagrodzenie zostało ustalone w celu obejścia prawa i uzyskania nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w kontekście problemów finansowych spółki i planowanego skorzystania z zasiłku chorobowego. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odmówił jego uwzględnienia. Podkreślono, że skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia od każdego orzeczenia, a jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych. Sąd wskazał, że organ rentowy próbował podważyć ocenę dowodów i ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym (art. 398³ § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy zaznaczył, że nie wykazano, aby ustalona kwota wynagrodzenia rażąco przewyższała wkład pracy lub była ustalona tuż przed przewidywanym zajściem ryzyka ubezpieczeniowego, co stanowiłoby naruszenie zasad współżycia społecznego. Wobec niespełnienia przesłanek do przyjęcia skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. orzekł o odmowie jej przyjęcia, zasądzając jednocześnie od organu rentowego na rzecz odwołującego się zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie przesłanek uznania wynagrodzenia za podstawę składek za rażąco wygórowane i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a także ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania wynagrodzenia w kontekście prawa ubezpieczeń społecznych i zasad współżycia społecznego; wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (1)
Czy ustalenie w umowie o pracę wysokiego wynagrodzenia, które rażąco przewyższa wkład pracy i jest ustalane tuż przed przewidywanym zajściem ryzyka ubezpieczeniowego, może być uznane za nieważne jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i prowadzące do obejścia prawa w celu uzyskania nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie zostaną spełnione obie przesłanki: 1) wysokość wynagrodzenia ustalona ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie i rażąco przewyższającej wkład pracy, ORAZ 2) nastąpi to tuż przed przewidywanym zajściem ryzyka ubezpieczeniowego. Samo ustalenie wysokiego wynagrodzenia, nawet jeśli jest ono wysokie, nie jest wystarczające do uznania umowy za nieważną, jeśli nie towarzyszą temu inne okoliczności wskazujące na celowe nadużycie systemu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że do naruszenia zasad współżycia społecznego w kontekście ustalania wynagrodzenia jako podstawy składek dochodzi, gdy wynagrodzenie jest rażąco wygórowane w stosunku do wkładu pracy ORAZ ustalono je tuż przed przewidywanym ryzykiem ubezpieczeniowym. W analizowanej sprawie nie wykazano spełnienia żadnej z tych przesłanek, a organ rentowy próbował podważyć ocenę dowodów sądu niższej instancji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | odwołujący się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku | instytucja | organ rentowy |
| P. sp. z o.o. spółka komandytowa w S. | spółka | płatnik składek |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 398⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania, oczywista zasadność).
k.p.c. art. 398⁹ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia Sądowi Najwyższemu odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeśli nie spełnia ona wymogów.
u.s.u.s. art. 18 § ust. 1 i 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
u.s.u.s. art. 20 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
u.s.u.s. art. 86 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
u.ś.o.z. art. 81 § ust. 1, 5 i 6
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymaga złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.
k.p. art. 78 § § 1
Kodeks pracy
Dotyczy formy czynności prawnej w prawie pracy.
k.p. art. 13
Kodeks pracy
Dotyczy zasady godziwego wynagrodzenia.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 300
Kodeks cywilny
Dotyczy stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów i jej ograniczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ rentowy nie wykazał istnienia przesłanek kwalifikujących skargę kasacyjną do przyjęcia jej do rozpoznania, w szczególności nie wykazał oczywistej zasadności skargi ani istotnego zagadnienia prawnego. • Organ rentowy próbował podważyć ocenę dowodów i ustaleń faktycznych sądu niższej instancji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym. • Nie zostały spełnione obie przesłanki (rażąco wygórowane wynagrodzenie ORAZ ustalenie tuż przed ryzykiem ubezpieczeniowym) uzasadniające uznanie umowy o pracę za nieważną z powodu naruszenia zasad współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Zarzuty organu rentowego dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów, a także wadliwej oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji • skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji • rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych • podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów • Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia • alimentacyjny charakter świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz zasada solidaryzmu ubezpieczonych • płaca – stanowiąca podstawę wymiaru składki – nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy • do naruszenia zasad współżycia społecznego w postaci świadomego zamiaru osiągania korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu [...] dochodzi, gdy zostaną spełnione dwie przesłanki, a mianowicie, gdy: 1) wysokość wynagrodzenia zostanie ustalona ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej, zapewniającej godziwe utrzymanie i przede wszystkim rażąco przewyższającej wkład pracy, 2) nastąpi tuż przed przewidywanym zajściem ryzyka ubezpieczeniowego.
Skład orzekający
Robert Stefanicki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie przesłanek uznania wynagrodzenia za podstawę składek za rażąco wygórowane i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a także ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania wynagrodzenia w kontekście prawa ubezpieczeń społecznych i zasad współżycia społecznego; wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN dotyczące odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej od wyroku w sprawie składek ZUS jest interesujące dla prawników specjalizujących się w ubezpieczeniach społecznych i prawie pracy, ponieważ precyzuje kryteria oceny wynagrodzenia jako podstawy składek i ograniczenia postępowania kasacyjnego.
“Czy wysokie wynagrodzenie zawsze oznacza wyższe składki? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice oceny ZUS.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.