II UKN 49/00

Wyrok z dnia 17 listopada 2000 r. 
II UKN 49/00 
 
Dopuszczenie do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekar-
skiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonych stano-
wiskach (art. 229 § 4 KP) może stanowić przyczynę zewnętrzną wypadku przy 
pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z 
tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 
r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). 
 
 
Przewodniczący SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania 
Szymańska. Maria Tyszel. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2000 r. sprawy z po-
wództwa Stanisławy K., Agnieszki K., Magdaleny K., Moniki K. przeciwko Zarządowi 
Dróg Miejskich w L. o ustalenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu 
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 paź-
dziernika 1999 r. [...] 
 
o d d a l i ł   kasację. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Legnicy wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1999 r. od-
dalił powództwo Agnieszki K., Magdaleny K. i Moniki K. przeciwko Zarządowi Dróg 
Miejskich w L. o sprostowanie protokołu powypadkowego i ustalenie, że śmierć Jana 
K. była następstwem wypadku przy pracy, o zasądzenie z tego tytułu odpowiedniego 
odszkodowania. Oddalenie powództwa Sąd Rejonowy umotywował tym, że Jan K., 
mąż i ojciec powódek, zasłabł nagle w czasie wykonywania zwykłych czynności, a po 
przyjęciu do szpitala tego samego dnia – 28 października 1994 r. zmarł.  
Przyczyną zgonu było pęknięcie tętniaków tętnicy mózgowej. Sąd Rejonowy 
powołał się na opinię biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej w W., którzy stwierdzili, 
że pęknięcie tętniaka może się zdarzyć w zasadzie w każdej sytuacji i niezależnie od 

 
2
okoliczności. Przeważnie następuje ono jednak na skutek nadmiernego wysiłku fi-
zycznego, znacznego wzburzenia emocjonalnego lub stresu psychicznego. Sąd Re-
jonowy stanął na stanowisku, że praca wykonywana przez Jana K. nie wiązała się z 
żadnym z tych czynników. Nie była ona ani nadmiernie stresująca, ani też nie wyma-
gała szczególnego wysiłku umysłowego bądź fizycznego. Dlatego też, zdaniem Sądu 
Rejonowego, nie wystąpiły wszystkie elementy niezbędne do uznania zdarzenia, 
wskutek którego Jan K. zmarł, za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z 
12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-
wych (jednolity tekst: Dz.U. 1983 Nr 30, poz. 144 ze zm.). Zabrakło w tym zdarzeniu 
bowiem przyczyny zewnętrznej. Zgodnie zaś z treścią art. 6 ustawy wypadkowej za 
wypadek przy pracy może być uznane wyłącznie nagłe zdarzenie, wywołane przy-
czyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą. Śmierć męża i ojca powódek 
była wynikiem schorzenia samoistnego, nie pochodzącego z zewnątrz. Wprawdzie 
postępowanie dowodowe wykazało bezspornie, że Jan K. do dnia zdarzenia nie 
przedstawił pracodawcy zaświadczenia o stanie zdrowia, jednakże - zdaniem Sądu 
Rejonowego - fakt ten nie może obciążać pracodawcy, przez którego Jan K. został 
zobowiązany do przedstawienia tego zaświadczenia. 
W apelacji powódki zarzuciły wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie 
prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 
czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-
wych oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym 
polegającą na błędnym przyjęciu, że brak aktualnych badań lekarskich pracownika 
wyklucza potraktowanie tej okoliczności jako przyczyny zewnętrznej w rozumieniu 
ustawy wypadkowej. 
Sąd Okręgowy apelację uwzględnił i wyrokiem z dnia 12 października 1999 r. 
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, iż uznał zdarzenie jakiemu 
uległ Jan K. w dniu 28 października 1994 r. u strony pozwanej za wypadek przy 
pracy oraz nie obciążył powódek kosztami postępowania. W ocenie Sądu Okręgo-
wego stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do braku przyczyny zewnętrznej zda-
rzenia, o jakiej mowa w art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r o świadczeniach z 
tytułu wypadów przy pracy i chorób zawodowych, było błędne. Istota sprawy, zda-
niem Sądu drugiej instancji, sprowadza się do faktu, iż Jan K. został dopuszczony do 
pracy bez przeprowadzenia koniecznych badań lekarskich, co w sposób ewidentny 
było naruszeniem art. 229 § 4 KP. Przepis ten stanowi, iż pracodawca nie może do-

 
3
puścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego 
brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Sąd Okręgowy uznał, że 
to na pracodawcy spoczywa obowiązek zadbania, aby pracownik we właściwym ter-
minie poddał się tego rodzaju badaniom. Zdaniem Sądu rozpatrującego apelację, 
właśnie brak owych badań był przyczyną tego, że Jan K. przystąpił krytycznego dnia 
- 28 października 1994 r. - do pracy, pomimo silnych bólów głowy. Dalsze wydarze-
nia tego dnia oraz ostateczna diagnoza wykazały, że jakakolwiek praca była dla Jana 
K. w tym dniu, a prawdopodobnie i wcześniej, przeciwwskazana. Sąd podkreślił też, 
iż bez znaczenia (zgodnie z opinią biegłego) jest okoliczność, że wykonywana przez 
męża i ojca powódek praca nie wymagała większego wysiłku fizycznego. Z opinii tej 
jednoznacznie wynika, że do pęknięcia tętniaka tętnicy mózgowej może dojść w 
każdej sytuacji i niezależnie od okoliczności. Z tego względu, w ocenie Sądu 
Okręgowego, za przyczynę zdarzenia przyjąć należy nie tylko niewłaściwy stan fi-
zyczny pracownika, ale również brak odpowiednich badań lekarskich, które miałyby 
decydujący wpływ na niedopuszczenie Jana K. do pracy, a w konsekwencji zapobie-
głyby zdarzeniu, które wydarzyło się w czasie pracy i w miejscu pracy. 
Sąd Okręgowy powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyro-
ku z 5 września 1996 r., II UKN 9/96 (OSNAPiUS 1997 nr 5, poz. 70), w którym Sąd 
ten stwierdził, iż dopuszczenie do pracy maszynisty kolejowego bez przeprowadze-
nia badań kontrolnych i po upływie terminu obowiązującego do przeprowadzenia ta-
kich badań może stanowić przyczynę zewnętrzną uzasadniającą uznanie zdarzenia 
za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej . 
W kasacji pełnomocnik pozwanego Zarządu Dróg Miejskich w L. wniósł o 
uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna-
nia temu Sądowi. Wnoszący kasację zarzucił wyrokowi Sądu Okręgowego narusze-
nie art. 6 ustawy wypadkowej oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 224 § 1, 
227, 233, 382 KPC) poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowo-
dowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzy-
gnięcie sprawy. 
W uzasadnieniu kasacji stwierdzono, że przeprowadzenie wstępnych badań 
lekarskich nie doprowadziłoby do wykrycia schorzenia, na które cierpiał Jan K., a 
mianowicie tętniaków tętnicy mózgowej. Według kasacji, to biegły sądowy powinien 
był określić, czy istniała możliwość postawienia właściwego rozpoznania schorzenia 
Jana K. i to w taki sposób, który zapobiegłby dopuszczeniu go do pracy. Do biegłego, 

 
4
według kasacji, powinna też należeć ocena, czy dopuszczenie Jana K. do pracy bez 
wstępnych badań lekarskich może stanowić przyczynę zewnętrzną zdarzenia. 
 
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 
 
 
Kasacja zarzuciła Sądowi drugiej instancji naruszenie wymienionych w niej 
przepisów postępowania, jednakże nie wykazała, aby do naruszenia tych przepisów 
doszło i to w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd Okręgowy 
nie prowadził postępowania dowodowego, lecz działając w granicach wniosków 
apelacyjnych dokonał oceny prawnej, prawidłowego zastosowania prawa przez Sąd 
Rejonowy. W pojęciu oceny prawnej mieści się przede wszystkim wykładnia prawa 
materialnego i procesowego. 
 
Sąd drugiej instancji na podstawie stanu faktycznego sprawy, który uznał za 
niesporny, dokonał odmiennej niż miało to miejsce w wyroku Sądu Rejonowego, wy-
kładni art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków 
przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze 
zm.), a w tym przede wszystkim pojęcia przyczyny zewnętrznej zdarzenia. Sąd 
Okręgowy powołał się na art. 229 § 4 KP, zgodnie z którym pracodawca nie może 
dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzające-
go brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Jest poza jakąkolwiek 
wątpliwością w sprawie, że Jan K. został przyjęty do pracy u strony pozwanej i do-
puszczony do jej wykonywania bez przeprowadzenia badań wstępnych. 
Orzekając reformatoryjnie co do istoty sprawy Sąd drugiej instancji uznał, że 
wadliwość zaskarżonego orzeczenia polega przede wszystkim na naruszeniu prawa 
materialnego przy poprawności ustaleń faktycznych. Sąd Okręgowy przyjął, iż Sąd 
pierwszej instancji dopuścił się wyłącznie naruszenia prawa materialnego (art. 6 
ustawy wypadkowej) poprzez błędną interpretację pojęcia przyczyny zewnętrznej. 
Sąd uznał, że przyczyną tą było dopuszczenie do pracy pracownika bez obowiąz-
kowych dla pracodawcy wyników badań wstępnych, od których zgodnie ze wspo-
mnianym art. 229 § 4 KP zależy w ogóle możliwość dopuszczenia pracownika do 
pracy na określonym stanowisku i przyjął, że pozwany pracodawca postąpił wbrew 
zakazowi zawartemu w sposób jednoznaczny w tym przepisie – „pracodawca nie 
może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwier-
dzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku”. Naruszenie 

 
5
tego podstawowego obowiązku przez pracodawcę prawidłowo i zgodnie z ustalonym 
od lat orzecznictwem sądowym, w tym Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy uznał za 
przyczynę zewnętrzną zdarzenia, korygując tym samym błąd w interpretacji przez 
Sąd Rejonowy tego elementu jako trzeciego, przy dwóch bezspornych, składającego 
się na pojęcie wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 
1975 r. Ryzyko jakim obciążony jest pracodawca przez przepisy ustawy wypadkowej 
jest szersze od ryzyka przyjętego przez prawo cywilne. 
Prócz orzeczenia Sądu Najwyższego powołanego w zaskarżonym wyroku 
przez Sąd Okręgowy, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 sierpnia 1999 r., II UKN 
89/99 (nie publikowany) uznał, że przyczynę zewnętrzną wypadku może stanowić 
dopuszczenie pracownika do pracy na określonym stanowisku na podstawie aktual-
nego okresowego orzeczenia lekarskiego, które było oczywiście błędne. Za zew-
nętrzną przyczynę wypadku uznał też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 
1999 r., II UKN 208/99 (nie publikowany), dopuszczenie pracownika do wykonywania 
pracy na podstawie aktualnego, okresowego orzeczenia lekarskiego zawierającego 
obiektywnie błędną ocenę jego zdolności do pracy. W uzasadnieniu tego wyroku 
podkreślono, że dopuszczenie pracownika do pracy przeciwwskazanej ze względu 
na stan zdrowia może stanowić zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy także 
wtedy, gdy pracodawcy nie można postawić zarzutu zawinionego działania, a więc 
nieuwzględnienia przedłożonego zaświadczenia lekarskiego. Skład rozpoznający 
niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w przytoczonych orzeczeniach. 
Ich treść jest także odpowiedzią na zarzuty kasacji zmierzające do tego, że koniecz-
ne było zasięgnięcie opinii biegłego co do tego, czy istniała możliwość rozpoznania 
schorzenia Jana K. nawet wtedy, gdyby przedstawił on wymagane zaświadczenie 
lekarskie o przydatności do pracy. W bezspornym stanie faktycznym występuje po 
stronie pozwanej oczywiste zaniedbanie i naruszenie zakazu wyrażonego w art. 229 
§ 4 KP, które Sąd Okręgowy prawidłowo uznał za przyczyną zewnętrzną wypadku 
przy pracy Jana K. 
Dlatego też Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma uzasadnionych podstaw i 
orzekł jak w sentencji. 
========================================