II UK 56/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni I. M. została odmówiona objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdził, że umowa o pracę z M. D. została zawarta dla pozoru, w celu uzyskania świadczeń. Sąd Okręgowy w S. oddalił odwołanie, uznając umowę za zawartą w celu obejścia prawa (art. 58 k.c.), ponieważ jej celem było wyłącznie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a pracodawczyni nie miała rzeczywistej potrzeby zatrudnienia. Sąd Apelacyjny w [...] oddalił apelację, uznając zeznania świadka A. G. za niewiarygodne i ustalając, że I. M. nie podjęła pracy, a umowa była pozorna. Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną, oddalając ją. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, samo zawarcie umowy o pracę nie jest wystarczające do objęcia ubezpieczeniem społecznym; kluczowe jest rzeczywiste nawiązanie stosunku pracy. Dokument umowy może być zakwestionowany przez organ rentowy, jeśli nie odzwierciedla rzeczywistej woli stron. W tej sprawie ustalono, że umowa została sporządzona jedynie dla pozoru, w celu uzyskania świadczeń, a rzeczywisty stosunek pracy nie istniał, co skutkowało brakiem tytułu do ubezpieczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie, że pozorna umowa o pracę lub umowa zawarta w celu obejścia prawa nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym, nawet jeśli formalnie została zawarta i organ rentowy początkowo ją zaakceptował.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której głównym celem zawarcia umowy było uzyskanie świadczeń, a nie faktyczne świadczenie pracy. Może być mniej istotne w przypadkach, gdzie wątpliwości dotyczą jedynie wysokości wynagrodzenia lub innych aspektów umowy, a nie jej istnienia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o pracę zawarta wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, mimo pozornego nawiązania stosunku pracy, stanowi tytuł do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa o pracę zawarta dla pozoru lub w celu obejścia prawa, która nie odzwierciedla rzeczywistego zamiaru stron nawiązania stosunku pracy, nie stanowi tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że samo sporządzenie dokumentu umowy o pracę nie jest wystarczające do objęcia ubezpieczeniem. Kluczowe jest rzeczywiste nawiązanie stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p. Organ rentowy ma prawo zakwestionować dokument, jeśli stwierdzi, że umowa została zawarta wyłącznie w celu uzyskania świadczeń, a nie w celu faktycznego świadczenia pracy.
Czy zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych mogą stanowić podstawę skargi kasacyjnej z naruszenia przepisów postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej z naruszenia przepisów postępowania zgodnie z art. 398^3 § 3 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 233 § 1 k.p.c. (zasady oceny dowodów) i art. 382 k.p.c. (ocena materiału przez sąd drugiej instancji) nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej. Zarzuty dotyczące wadliwości ustaleń faktycznych mogą być podnoszone tylko w kontekście naruszenia przepisów postępowania dowodowego, a nie samej oceny dowodów.
Czy naruszenie przepisów dotyczących uzasadnienia wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.) lub zasad wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.) może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. zazwyczaj nie wpływa na wynik sprawy, a zarzuty dotyczące art. 316 § 1 k.p.c. muszą odnosić się do zasad określonych w tym przepisie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że uchybienia w uzasadnieniu wyroku zazwyczaj nie mają wpływu na wynik sprawy, a zarzuty dotyczące art. 316 § 1 k.p.c. muszą być konkretnie powiązane z zasadami wyrokowania, a nie z oceną dowodów czy ustaleniami faktycznymi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. M. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | instytucja | organ rentowy |
| M. D. | osoba_fizyczna | pracodawca |
Przepisy (15)
Główne
k.p. art. 22
Kodeks pracy
Definiuje stosunek pracy. Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe jest rzeczywiste nawiązanie stosunku pracy w rozumieniu tego przepisu, a nie tylko formalne zawarcie umowy.
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, że tytułem obowiązkowego ubezpieczenia jest m.in. pozostawanie w stosunku pracy. Sąd uznał, że przepis ten nie mógł być podstawą objęcia ubezpieczeniem, gdyż nie istniał rzeczywisty stosunek pracy.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy pozorności czynności prawnej. Sąd uznał, że choć sąd niższej instancji powołał błędnie ten przepis jako podstawę, to rozstrzygnięcie było prawidłowe, gdyż umowa nie była tylko pozorna, ale zawarta w celu obejścia prawa.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego. Sąd niższej instancji uznał umowę za zawartą w celu obejścia prawa na podstawie tego przepisu.
u.s.u.s. art. 11 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy ubezpieczenia chorobowego. Podobnie jak art. 6 ust. 1, wymaga istnienia stosunku pracy.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, że ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
u.s.u.s. art. 41 § ust. 13
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Umożliwia organowi rentowemu zakwestionowanie informacji zawartych w dokumentach zgłoszeniowych.
k.p.c. art. 398^3 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej, w tym naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 398^3 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów z podstaw skargi kasacyjnej z naruszenia przepisów postępowania.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady oceny przez sąd wiarygodności i mocy dowodów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zasady wyrokowania.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady oceny materiału dowodowego przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398^14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o pracę zawarta dla pozoru lub w celu obejścia prawa nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym. • Rzeczywiste nawiązanie stosunku pracy jest warunkiem koniecznym do objęcia ubezpieczeniem pracowniczym. • Organ rentowy ma prawo zakwestionować dokument umowy o pracę, jeśli nie odzwierciedla on rzeczywistej woli stron. • Zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej z naruszenia przepisów postępowania.
Odrzucone argumenty
Umowa o pracę została zawarta i I. M. świadczyła pracę, co powinno skutkować objęciem jej ubezpieczeniem społecznym. • Sąd Apelacyjny naruszył przepisy postępowania, dokonując błędnej oceny dowodów i odrzucając ustalenia sądu pierwszej instancji. • Niewłaściwe zastosowanie art. 83 k.c. i art. 300 k.p. przez sądy niższych instancji.
Godne uwagi sformułowania
nie można mówić o zawarciu umowy o pracę dla pozoru w rozumieniu art. 83 k.c., w sytuacji, gdy I. M. podjęła pracę. • umowa została zawarta w celu obejścia prawa (art. 58 k.c.), gdyż jej celem było wyłącznie uzyskanie przez I. M. świadczeń z ubezpieczenia społecznego. • nie można akceptować nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienia do świadczenia i ustaleniu wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania naliczonych od takiej podstawy świadczeń. • podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. • dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie.
Skład orzekający
Krystyna Bednarczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Józef Iwulski
członek
Andrzej Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że pozorna umowa o pracę lub umowa zawarta w celu obejścia prawa nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym, nawet jeśli formalnie została zawarta i organ rentowy początkowo ją zaakceptował."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której głównym celem zawarcia umowy było uzyskanie świadczeń, a nie faktyczne świadczenie pracy. Może być mniej istotne w przypadkach, gdzie wątpliwości dotyczą jedynie wysokości wynagrodzenia lub innych aspektów umowy, a nie jej istnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy rentowe i sądy walczą z próbami wyłudzenia świadczeń ubezpieczeniowych poprzez fikcyjne umowy o pracę, co jest ważnym tematem dla wielu osób i pracodawców.
“Czy fikcyjna umowa o pracę da Ci ubezpieczenie? Sąd Najwyższy odpowiada: Nie!”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.