II UK 51/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła pracownicy solarium, której ZUS odmówił podlegania ubezpieczeniu społecznemu, uznając umowę o pracę za fikcyjną i zawartą w celu obejścia prawa. Pracownica, Kamila R.-Ł., zatrudniła Annę B.-L. na czas określony, a następnie ZUS zakwestionował tę umowę, twierdząc, że była ona zbędna dla potrzeb zakładu i miała na celu jedynie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza w związku z ciążą pracownicy. Sądy niższych instancji, w tym Sąd Apelacyjny w Gdańsku, podzieliły stanowisko ZUS, uznając umowę za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. jako zawartą w celu obejścia prawa. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację pracodawczyni, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest nieuzasadniony, jednakże zarzut błędnego zastosowania art. 58 § 1 k.c. okazał się uzasadniony. Sąd Najwyższy podkreślił, że czynność prawna mająca na celu obejście prawa polega na unikaniu zakazów lub obciążeń ustawowych, a nie na osiąganiu skutków, jakie ustawa wiąże z daną czynnością. Podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem społecznym i korzystania ze świadczeń nie jest obejściem prawa, o ile umowa jest faktycznie wykonywana. Sąd Najwyższy wskazał, że ustalenia faktyczne nie wykazały, aby umowa była pozorna lub aby strony nie miały zamiaru jej realizować. Faktyczne wykonywanie pracy, podporządkowanie pracodawcy oraz opłacanie składek przez pracodawczynię świadczyły o nawiązaniu rzeczywistego stosunku pracy. Sąd Najwyższy zaznaczył, że prawo nie zakazuje zatrudniania kobiet w ciąży, a odmowa zatrudnienia z tego powodu byłaby dyskryminacją.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia obejścia prawa w kontekście umów o pracę i prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, ochrona kobiet w ciąży na rynku pracy.
Dotyczy sytuacji, gdy umowa o pracę jest faktycznie wykonywana, a celem nie jest stworzenie pozorów braku stosunku pracy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zawarcie umowy o pracę w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, przy faktycznym wykonywaniu pracy, stanowi obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo dążenie do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które ustawa wiąże z zawarciem umowy o pracę, nie jest obejściem prawa, jeśli umowa jest faktycznie wykonywana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że obejście prawa ma miejsce, gdy czynność prawna pozwala na uniknięcie zakazów lub obciążeń ustawowych. Podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i korzystania ze świadczeń nie jest obejściem prawa, jeśli umowa jest realizowana zgodnie z jej treścią, a strony nie miały na celu stworzenia pozorów braku rzeczywistego stosunku pracy.
Czy umowa o pracę zawarta przez kobietę w ciąży, która faktycznie wykonuje pracę, może być uznana za nieważną z powodu obejścia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawo nie zakazuje zatrudniania kobiet w ciąży, a odmowa zatrudnienia z tego powodu byłaby dyskryminacją. Jeśli umowa jest faktycznie wykonywana, nie można jej uznać za zawartą w celu obejścia prawa tylko z powodu ciąży pracownicy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że prawo chroni kobiety w ciąży, a zatrudnienie ich jest zgodne z prawem. Okoliczności takie jak ciąża pracownicy czy jej zamiar skorzystania ze świadczeń macierzyńskich nie przesądzają o obejściu prawa, jeśli umowa o pracę jest realizowana w rzeczywistości.
Czy ustalenie wyższego wynagrodzenia dla nowo zatrudnionej pracownicy, która jest w ciąży, może świadczyć o obejściu prawa?
Odpowiedź sądu
Niekoniecznie. Chociaż wysokość wynagrodzenia może mieć znaczenie dla ustalenia podstawy wymiaru świadczeń, nie wyłącza to obowiązku ubezpieczenia pracownika, jeśli umowa jest faktycznie wykonywana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że kwestia wysokości wynagrodzenia jest drugorzędna w kontekście oceny, czy doszło do obejścia prawa. Nawet jeśli wynagrodzenie było wyższe niż u poprzedniej pracownicy, nie oznacza to automatycznie nieważności umowy, jeśli praca była faktycznie świadczona.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Kamila R.-Ł. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni/pracodawczyni |
| Anna B.-L. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni/pracownica |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w G. | instytucja | pozwany |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. Obejście prawa ma miejsce, gdy czynność pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa z nią wiąże.
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Tytułem obowiązkowego ubezpieczenia emerytalno-rentowego jest pozostawanie w stosunku pracy.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Tytułem obowiązkowego ubezpieczenia jest pozostawanie w stosunku pracy.
u.s.u.s. art. 11 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Tytułem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego jest pozostawanie w stosunku pracy.
u.s.u.s. art. 13 § pkt 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Związanie stosunkiem pracy następuje na podstawie umowy o pracę, w której pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy i do wypłacania wynagrodzenia.
Pomocnicze
k.p. art. 300
Kodeks pracy
u.ś.p.u.s. art. 4 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.ś.p.u.s. art. 6 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.ś.p.u.s. art. 29 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 65 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p. art. 129 § § 1
Kodeks pracy
Ograniczenia czasu pracy.
k.p. art. 113
Kodeks pracy
Zasada niedyskryminacji.
k.p. art. 183a § § 1
Kodeks pracy
Ochrona pracownika w czasie ciąży.
k.p. art. 183b § § 1 pkt 1
Kodeks pracy
Zakaz dyskryminacji ze względu na ciążę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędne zastosowanie art. 58 § 1 k.c. przez Sąd Apelacyjny. • Faktyczne wykonywanie umowy o pracę przez pracownicę. • Dążenie do uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych nie jest obejściem prawa, jeśli umowa jest realizowana.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów Konstytucji RP (nieuzasadnione). • Naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (bezprzedmiotowe).
Godne uwagi sformułowania
Dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa z nią wiąże nie ma na celu obejścia prawa. • O obejściu prawa można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. • Podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie jest obejściem prawa. • Prawo nie zakazuje bowiem zatrudniania kobiet w ciąży a przeciwnie, otacza je szczególną ochroną.
Skład orzekający
Krystyna Bednarczyk
przewodniczący-sprawozdawca
Beata Gudowska
członek
Roman Kuczyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia obejścia prawa w kontekście umów o pracę i prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, ochrona kobiet w ciąży na rynku pracy."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy umowa o pracę jest faktycznie wykonywana, a celem nie jest stworzenie pozorów braku stosunku pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia obejścia prawa w kontekście zatrudnienia i świadczeń socjalnych, a także ochrony kobiet w ciąży, co jest tematem budzącym zainteresowanie.
“Czy chęć otrzymania zasiłku macierzyńskiego to obejście prawa? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.