II UK 387/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych początkowo stwierdził brak podlegania ubezpieczeniom, jednak Sąd Okręgowy zmienił tę decyzję, uznając umowę za ważną i stwierdzając podleganie ubezpieczeniom. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji ZUS, zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie, uznając umowę o pracę za pozorną. Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgromadzone dowody nie potwierdzają faktycznego wykonywania pracy na stanowisku lektora, a jedynie czynności takie jak rozpowszechnianie ulotek czy przygotowywanie materiałów, które nie odzwierciedlają charakteru pracy lektora. Sąd Apelacyjny uznał, że strony nie miały zamiaru nawiązania stosunku prawnego o cechach określonych w art. 22 § 1 k.p., co prowadzi do wniosku o pozorności umowy (art. 83 § 1 k.c.). Pracownica wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania za niezasadne. Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Apelacyjny nie pominął żadnych dowodów, a jedynie ocenił je w kontekście pozorności umowy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 § 1 k.c., Sąd Najwyższy wskazał, że czynności faktyczne podjęte nie w związku z wypełnianiem obowiązków wynikających z umowy o pracę, lecz mające na celu jedynie ukazanie na zewnątrz pozornych oświadczeń woli, nie są dowodem rzeczywistego świadczenia pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że ustalenia faktyczne pozwalały na wniosek, że strony nie tylko nie zawarły ważnej umowy o pracę, ale także nie połączyły się faktycznie stosunkiem pracy, a wykonywane czynności nie wykazywały cech charakterystycznych stosunku pracy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że pozorna umowa o pracę nie rodzi skutków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz ocena czynności pozorujących zatrudnienie.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie czynności pracownicze były ewidentnie inne niż te wynikające z umowy o pracę.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa o pracę, która nie jest faktycznie wykonywana zgodnie z jej treścią, a jedynie pozoruje nawiązanie stosunku pracy, może stanowić podstawę do podlegania ubezpieczeniom społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa o pracę, która jest pozorna i nie prowadzi do faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych, nie stanowi podstawy do podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że czynności faktyczne podjęte nie w związku z wypełnianiem obowiązków wynikających z umowy o pracę, lecz mające na celu jedynie ukazanie na zewnątrz pozornych oświadczeń woli, nie są dowodem rzeczywistego świadczenia pracy. W sytuacji, gdy strony nie zawarły ważnej umowy o pracę i nie połączyły się faktycznie stosunkiem pracy, a wykonywane czynności nie wykazywały cech charakterystycznych stosunku pracy, umowa jest pozorna i nie rodzi skutków w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Jaki jest ciężar dowodu w przypadku kwestionowania przez organ rentowy podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu w zakresie istnienia przesłanek wyłączających obowiązek ubezpieczenia spoczywa na organie rentowym, jednakże sąd ocenia materiał dowodowy zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c., a konsekwencje procesowe nieudowodnienia faktów ponosi strona, na której dowód spoczywał.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć organ rentowy zazwyczaj ponosi ciężar dowodu fikcyjności zgłoszenia, to ostateczna ocena materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego należy do sądu. W tej sprawie odwołanie nie zostało oddalone z powodu nieudowodnienia przez skarżącą faktu świadczenia pracy, ale dlatego, że dowody potwierdziły wykonywanie innej pracy niż wynikałoby z umowy o pracę, co doprowadziło do uznania umowy za pozorną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.J. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | pozwany |
| P. C. | osoba_fizyczna | zainteresowana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący pozorności czynności prawnych, który został zastosowany do oceny umowy o pracę.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy, która była kluczowa dla oceny, czy umowa o pracę była faktycznie wykonywana.
Pomocnicze
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący sporządzania uzasadnienia wyroku, którego naruszenie było zarzucane w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący materiału dowodowego, na którym orzeka sąd drugiej instancji, którego naruszenie było zarzucane w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący oceny dowodów przez sąd, którego naruszenie było zarzucane w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący ciężaru dowodu, którego naruszenie było zarzucane w skardze kasacyjnej.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ciężaru dowodu, który został przywołany w kontekście zarzutu naruszenia art. 232 k.p.c.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący zasad słuszności w zakresie kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o pracę była pozorna, ponieważ pracownica nie wykonywała faktycznie obowiązków lektora, a jedynie czynności pozorujące zatrudnienie. • Czynności wykonywane przez pracownicę (roznoszenie ulotek, przygotowywanie materiałów) nie miały charakteru pracy lektora i nie świadczyły o rzeczywistym nawiązaniu stosunku pracy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 232 k.p.c.) przez Sąd Apelacyjny. • Naruszenie prawa materialnego (art. 83 § 1 k.c.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy sporna umowa nie była dotknięta wadą pozorności.
Godne uwagi sformułowania
Czynności faktyczne podjęte nie w związku z wypełnianiem obowiązków wynikających z treści umowy o pracę, lecz mające na celu jedynie ukazanie na zewnątrz pozornych oświadczeń woli (art. 83 § 1 k.c.), nie są dowodem, że pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca pracę tę przyjmował i wypłacał za nią wynagrodzenie. • Ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji (i niezakwestionowane przez Sąd drugiej instancji) pozwalają na wniosek, że strony nie tylko nie zawarły ważnej umowy o pracę, ale także nie połączyły się faktycznie stosunkiem pracy.
Skład orzekający
Jolanta Frańczak
przewodniczący
Maciej Pacuda
członek
Romualda Spyt
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że pozorna umowa o pracę nie rodzi skutków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz ocena czynności pozorujących zatrudnienie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie czynności pracownicze były ewidentnie inne niż te wynikające z umowy o pracę.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy weryfikują rzeczywiste stosunki pracy w kontekście ubezpieczeń społecznych, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców. Pokazuje też, że pozory mogą być kwestionowane.
“Czy praca 'na papierze' wystarczy do ubezpieczeń? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy umowa o pracę jest tylko pozorem.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.