II UK 188/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku Piotra M. o przyznanie emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Pracownik domagał się uznania okresów zatrudnienia na stanowiskach ślusarza-spawacza i montera-spawacza w różnych spółkach, które powstały w wyniku reorganizacji KGHM „Polska Miedź” S.A. Sądy niższych instancji oddaliły jego odwołanie, stwierdzając, że wskazane stanowiska nie były wymienione w dziale IV wykazu B załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Sąd Apelacyjny uznał, że pracownik wykonywał prace remontowe związane z produkcją miedzi, a nie bezpośrednio przy produkcji, a stanowiska te nie były wymienione w załącznikach do rozporządzenia. Skarga kasacyjna pracownika zarzucała naruszenie przepisów dotyczących pracy w szczególnych warunkach, błędną wykładnię rozporządzenia oraz naruszenie Konstytucji. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że podstawę do uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach stanowią wyłącznie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i jego załączniki. Akty niższego rzędu, takie jak zarządzenia resortowe, które wymieniają stanowiska pracy nieujęte w rozporządzeniu, nie mogą tworzyć odrębnych podstaw do nabycia uprawnień emerytalnych. Sąd wskazał, że upadek kompetencji do tworzenia wykazy stanowisk pracy w szczególnych warunkach pozbawił mocy prawnej akty niższego rzędu, które wykraczały poza upoważnienie zawarte w rozporządzeniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, interpretacja przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. i jego relacji do aktów niższego rzędu.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami przepisów dotyczących emerytur pomostowych i pracy w szczególnych warunkach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy praca wykonywana na stanowiskach ślusarza-spawacza i montera-spawacza, wymienionych w zarządzeniach resortowych, ale nieujętych w załącznikach do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., może być uznana za pracę w szczególnych warunkach uprawniającą do wcześniejszej emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, praca taka nie może być uznana za pracę w szczególnych warunkach, ponieważ podstawę do uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach stanowią wyłącznie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i jego załączniki. Akty niższego rzędu, które wykraczają poza te ramy, nie wywołują skutków prawnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale z dnia 13 lutego 2002 r. (III ZP 30/01), która wskazała, że 'przepisami dotychczasowymi' stosowanymi w zakresie emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach są tylko niektóre przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., wyłączając przepisy kompetencyjne dla ministrów do tworzenia wykazy stanowisk pracy. W związku z tym, upadek kompetencji do tworzenia takich wykazów pozbawił mocy prawnej akty niższego rzędu, które zawierały wykazy prac w szczególnych warunkach, ale nie były zgodne z rozporządzeniem.
Czy zarządzenia resortowe mogą rozszerzać katalog stanowisk pracy w szczególnych warunkach poza te wymienione w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarządzenia resortowe nie mogą rozszerzać katalogu stanowisk pracy w szczególnych warunkach poza te wymienione w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Mogły jedynie wskazywać stanowiska pracy w podległych zakładach, które były już wyszczególnione w załącznikach do rozporządzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że upoważnienie wynikające z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie stwarzało podstawy prawnej do wydawania aktów wykraczających poza regulację rozporządzenia. Podmioty uprawnione mogły jedynie wskazać stanowiska pracy w podległych im zakładach, na których wykonywane są prace wyszczególnione w załącznikach do rozporządzenia, a nie ustanawiać wykazy nowych stanowisk pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Piotr M. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
u.e.i.r. art. 32 § ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 4a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa prawo do emerytury w niższym wieku dla osób pracujących w szczególnych warunkach. Wskazuje, że wiek, rodzaje prac i warunki emerytalne ustalane są na podstawie przepisów dotychczasowych. Ust. 4a, dotyczący szczególnej sytuacji skarżącego, został uznany za niezgodny z Konstytucją i derogowany.
Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm. § § 1 ust. 2 i 3, § 2 ust. 1 i 2, § 4-8a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Stanowi podstawę do uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach. Wskazuje, że okresy pracy uzasadniające prawo do świadczeń to okresy, w których praca jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Określa wiek emerytalny i staż wymagany od pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Pomocnicze
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin art. 55
Powierza Radzie Ministrów określenie rodzajów prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których przysługuje prawo do emerytury w wieku niższym niż powszechny.
k.p.c. art. 3983 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa niedopuszczalność opierania skargi kasacyjnej na zarzutach przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje możliwość oddalenia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
u.s.u.s. art. 2a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy zasad systemu ubezpieczeń społecznych.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy zasad demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy równości wobec prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca w szczególnych warunkach może być uznana tylko na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. i jego załączników. • Akty niższego rzędu (zarządzenia resortowe) nie mogą rozszerzać katalogu prac w szczególnych warunkach poza te ujęte w rozporządzeniu. • Utrata mocy prawnej przez przepisy kompetencyjne dla ministrów do tworzenia wykazy stanowisk pracy w szczególnych warunkach.
Odrzucone argumenty
Stanowiska ślusarza-spawacza i montera-spawacza, wymienione w zarządzeniach resortowych, powinny być uznane za pracę w szczególnych warunkach. • Naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji oraz art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. • Naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w zakresie swobodnej oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
upadek kompetencji do tworzenia wykazów obejmujących świadczenie pracy w warunkach szczególnych, pozbawił mocy akty niższego rzędu, wydane na poziomie resortowym, zawierające wykazy prac w szczególnych warunkach wykonywanych w poszczególnych zakładach. • Wymienienie przytoczonych stanowisk pracy wyłącznie w tym akcie resortowym, bez jakiegokolwiek odniesienia do stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach ujętych w jednym z działów wykazu B - załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. [...] oznacza, że prace te nie są pracami, o których mowa w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach.
Skład orzekający
Zbigniew Hajn
przewodniczący
Bogusław Cudowski
członek
Beata Gudowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, interpretacja przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. i jego relacji do aktów niższego rzędu."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacjami przepisów dotyczących emerytur pomostowych i pracy w szczególnych warunkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego dla wielu osób prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a jej rozstrzygnięcie opiera się na precyzyjnej analizie hierarchii aktów prawnych.
“Czy praca spawacza w szczególnych warunkach? Sąd Najwyższy wyjaśnia, co liczy się przy emeryturze.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.