Orzeczenie · 2019-12-04

II UK 178/18

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2019-12-04
SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy
emeryturaubezpieczenia społecznepraca w szczególnych warunkachtraktorzystarolnictwoSąd Najwyższyorzecznictwo

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2019 r. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 18 października 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła prawa wnioskodawcy C.W. do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Sądy niższych instancji przyznały wnioskodawcy prawo do emerytury, uznając za pracę w szczególnych warunkach zatrudnienie w Spółdzielni Kółek Rolniczych jako traktorzysty i kombajnisty (wykaz A, dział VIII, poz. 3 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.) oraz pracę w Zakładach Metalurgicznych na stanowisku transportowym w odlewni (dział III, poz. 67). Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok oparto na błędnej wykładni, zgodnie z którą praca traktorzysty w rolnictwie jest pracą w szczególnych warunkach. Sąd podkreślił, że kluczowe jest rozróżnienie między pracą kierowcy ciągnika w transporcie a pracą traktorzysty w rolnictwie. Praca traktorzysty w rolnictwie, wykonywana przy użyciu ciągnika rolniczego, nie jest wymieniona w wykazie prac w szczególnych warunkach i nie może być automatycznie kwalifikowana jako praca w transporcie. Sąd powołał się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2019 r. (III UZP 3/19), która potwierdza, że praca traktorzysty w rolnictwie nie jest pracą w szczególnych warunkach. Sąd wskazał, że wyjątek od tej zasady może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy stopień szkodliwości lub uciążliwość pracy nie wykazuje różnic w zależności od branży, co jednak nie zostało ustalone w tej sprawie. Sąd odrzucił również argumentację opartą na zarządzeniu Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej, wskazując, że nie stanowi ono źródła prawa w tym zakresie, a jedynym aktem prawnym określającym prace w szczególnych warunkach jest rozporządzenie z 7 lutego 1983 r.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Ustalenie, że praca traktorzysty w rolnictwie nie jest pracą w szczególnych warunkach, a kwalifikacja taka wymaga wyraźnego wskazania w przepisach rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy głównie interpretacji przepisów dotyczących emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach, w kontekście konkretnych stanowisk pracy (traktorzysta, kierowca ciągnika) i branż (rolnictwo, transport).

Zagadnienia prawne (2)

Czy praca traktorzysty wykonywana w rolnictwie może być uznana za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, praca traktorzysty w rolnictwie, wykonywana przy użyciu ciągnika rolniczego, nie jest pracą w szczególnych warunkach, chyba że zostanie udowodnione, że wykonywał on wyłącznie prace transportowe w pełnym wymiarze czasu pracy, co nie miało miejsca w tej sprawie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na utrwalonym orzecznictwie, zgodnie z którym praca traktorzysty w rolnictwie nie jest wymieniona w wykazie prac w szczególnych warunkach. Kluczowe jest rozróżnienie między pracą kierowcy ciągnika w transporcie a pracą traktorzysty w rolnictwie. Praca w rolnictwie nie jest objęta pozycją 3 działu VIII wykazu A rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., która dotyczy pracy kierowców ciągników w transporcie. Wyjątek od tej zasady wymagałby udowodnienia, że stopień szkodliwości lub uciążliwość pracy nie wykazuje różnic w zależności od branży, co nie zostało wykazane.

Czy praca wykonywana przez kierowcę ciągnika w transporcie może być kwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach, nawet jeśli pracodawca należy do innej branży niż transport?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, praca kierowcy ciągnika może być kwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach, jeśli jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, a jej charakter i uciążliwość są tożsame z pracą kierowcy w transporcie, nawet jeśli pracodawca należy do innej branży.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że wyjątek od zasady przypisania pracy do konkretnej branży jest możliwy, gdy stopień szkodliwości lub uciążliwość pracy nie wykazuje różnic w zależności od branży. Wówczas brak jest podstaw do zanegowania świadczenia pracy w warunkach szczególnych tylko dlatego, że została przyporządkowana do innego działu. Kluczowe jest, aby pracownik był narażony na działanie tych samych czynników, co pracownicy w dziale, w którym taka praca jest uznawana za pracę w szczególnych warunkach.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
organ rentowy (ZUS)

Strony

NazwaTypRola
C. W.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (6)

Główne

u.e.r.f.u.s. art. 184 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Określa warunki nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, w tym wymóg pracy w szczególnych warunkach.

u.e.r.f.u.s. art. 32 § 1, 2 i 4

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Określa przesłanki przyznawania emerytur pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

rozp. RM z 7.02.1983 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Określa wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Pomocnicze

rozp. RM z 10.09.1956 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zaliczania pracowników do kategorii zatrudnienia

Wspomniane w kontekście wcześniejszych regulacji dotyczących kategorii zatrudnienia.

rozp. RM z 4.05.1979 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów

Wspomniane w kontekście zmian w kwalifikacji pracy traktorzysty.

zarz. nr 16 MRLiGŻ z 31.03.1988 r.

Zarządzenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Wspomniane przez Sąd Apelacyjny, ale odrzucone przez Sąd Najwyższy jako niewiążące.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Praca traktorzysty w rolnictwie nie jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. • Kwalifikacja pracy traktorzysty jako pracy w szczególnych warunkach wymagałaby wyraźnego zapisu w rozporządzeniu, który nie istnieje. • Istnieje utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego rozróżniające pracę kierowcy ciągnika w transporcie od pracy traktorzysty w rolnictwie.

Odrzucone argumenty

Praca traktorzysty w Spółdzielni Kółek Rolniczych powinna być uznana za pracę w szczególnych warunkach na podstawie wykazu A, dział VIII, poz. 3 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. • Narażenie kierowcy na hałas i wibracje podczas jazdy ciągnikiem, niezależnie od branży, uzasadnia kwalifikację pracy jako szczególnej. • Zarządzenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 31 marca 1988 r. potwierdza równoważność pracy traktorzysty w rolnictwie z pracą kierowcy w transporcie.

Godne uwagi sformułowania

Zasada i wyjątek wynikają również z analizy wykazu prac w szczególnych warunkach, który ma charakter zamknięty. • Nie jest możliwe orzecznicze wykreowanie pracy w szczególnych warunkach na podstawie przepisu ustawy emerytalnej (art. 32) bez osadzenia takiej pracy w pozytywnym zapisie rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. • Praca która nie jest w nim wymieniona nie jest pracą w szczególnych warunkach uprawniającą do wcześniejszej emerytury.

Skład orzekający

Krzysztof Staryk

przewodniczący

Zbigniew Korzeniowski

sprawozdawca

Andrzej Wróbel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że praca traktorzysty w rolnictwie nie jest pracą w szczególnych warunkach, a kwalifikacja taka wymaga wyraźnego wskazania w przepisach rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego."

Ograniczenia: Dotyczy głównie interpretacji przepisów dotyczących emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach, w kontekście konkretnych stanowisk pracy (traktorzysta, kierowca ciągnika) i branż (rolnictwo, transport).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu prawa do wcześniejszej emerytury i interpretacji przepisów, które mogą mieć wpływ na wielu pracowników. Rozróżnienie między pracą w rolnictwie a pracą w transporcie jest kluczowe i może być nieoczywiste dla osób zainteresowanych.

Czy praca traktorzysty w polu to praca w szczególnych warunkach? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Cytowane w odpowiedziach

Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst