II SAB/WA 94/24

II SAB/Wa 94/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Pośpiech-Kłak
Iwona Maciejuk
Izabela Głowacka-Klimas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 217/25 - Wyrok NSA z 2025-05-22
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku/odwołania w terminie ...od otrzymania odpisu prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. art. 1 ust. 1 i 2, 6 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2014 poz 1662
art. 13
Ustawa z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązać Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku Sądu wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
M. S. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wnioskiem z [...] grudnia 2023 r., w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902; dalej jako u.d.i.p.), zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] (dalej: Prezes Sądu)
o udzielenie informacji w zakresie "kopii zanonimizowanych wyroków wraz z ich uzasadnieniami wydanych przez tut. Sąd w sprawach o przestępstwo z art. 203 KK lub art. 204 KK, w latach 2022-2023 oraz kopii protokołów z rozpraw przeprowadzonych w tych sprawach." Zwrócił się o przesłanie tych informacji w formie kserokopii dokumentów.
Pismem z [...] stycznia 2024 r. Prezes Sądu powiadomił wnioskodawcę, że wnioskowane informacje z uwagi na ich indywidualny charakter oraz z uwagi na treść art. 156 k.p.k. regulującego szczególne zasady i tryb dostępu do informacji objętych wnioskiem, nie mogą zostać udostępnione w trybie ustawy z 6 września 2001 r.
o dostępie do informacji publicznej.
Jak ustalono, wnioskodawca domaga się bezpośrednio udostępnienia dokumentów sądowych (orzeczeń sądowych i protokołów sądowych) zgromadzonych w toku prowadzonych przed tut. Sądem spraw karnych oznaczonych indywidualnymi kwalifikacjami prawnymi. Prezes Sądu podkreślił, że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p.,
jej przepisy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady
i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że przepisów tej ustawy nie stosuje się wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Postępowania karne toczą się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (k.p.k.), która reguluje w sposób odmienny dostęp do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, ograniczając go do stron postępowania oraz osób, które potrzebę przejrzenia takich akt dostatecznie usprawiedliwią. Wobec tego, zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., jej przepisy nie mogą w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania albowiem wnioskowane dokumenty zawarte w aktach postępowań karnych mogą być udostępniane wyłącznie w trybie art. 156 k.p.k., a nie na podstawie przepisów o dostępie do informacji publicznej. Jeśli bowiem istnieją przepisy regulujące w sposób szczególny dostęp do indywidualnie oznaczonych informacji, to wyłączone jest stosowanie powołanej ustawy o dostępie do informacji publicznej, co przesądza m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., wydane w sprawie o sygn. akt I OSK 771/11. Tym samym "dokumenty z akt sprawy są udostępniane w drodze uregulowań szczególnych, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, którymi są przepisy procedury karnej, cywilnej lub administracyjne" (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2020 r. sygn. akt II SAB/Kr 11/20).
Niezależnie od powyższego Prezes Sądu wyjaśnił, że "informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także dotycząca innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań w zakresie władzy publicznej, a także gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2003 r., sygn. akt II SA 4559/02). Informacja publiczna powinna dotyczyć skonkretyzowanych faktów i danych, w szczególności wytworzonych i odnoszących się do władzy publicznej. Tymczasem wnioskowane informacje odnoszą się do spraw indywidualnych prowadzonych przed tut. Sądem, stanowiąc w rezultacie informacje indywidualne i prywatne, które same w sobie nie podlegają udostępnieniu, bowiem nie stanowią bezpośredniej informacji o działalności tut. Sądu. Żądane informacje nie należą zatem do kategorii informacji publicznej, ponieważ "sprawą publiczną jest działalność zarówno organów władzy publicznej, organów samorządu gospodarczego i zawodowego oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym. Sprawami publicznymi nie są konkretne indywidualne sprawy danej osoby, zwłaszcza o charakterze prywatnym" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2265/11).
Przedmiotem żądanych przez wnioskodawcę informacji są tymczasem wiadomości m.in. o stanie spraw, ich przebiegu, podejmowanych działaniach stron i ich pełnomocników oraz o składanych wnioskach dowodowych, co można ustalić na podstawie lektury żądanych orzeczeń sądowych i protokołów sądowych. Należy przy tym zgodzić się z orzecznictwem, jak stwierdził Prezes Sądu, że "konkretne, indywidualne sprawy danej osoby lub podmiotu niebędącego władzą publiczną lub innym podmiotem wykonującym zadania publiczne, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 DostlnfPubU (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca
2002 r., sygn. Akt II SA/Ka 655/02) nie stanowią informacji publicznej. Procedura dostępu do informacji publicznej nie może bowiem stanowić realizacji wniosków
w sprawie indywidualnej; "ich przedmiotem nie jest bowiem problem czy kwestia, która ma znaczenie dla większej ilości osób, czy grup obywateli, lub jest ważna dla funkcjonowania organów państwa. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie może być nadużywana i wykorzystywana w czysto prywatnych sprawach. Z żądania udostępnienia informacji publicznej musi wynikać interes obiektywny a nie subiektywny" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2817/19).
Wnioskowane zatem informacje z uwagi na ich indywidualny charakter oraz
z uwagi na treść art. 156 k.p.k. nie podlegają upowszechnieniu w trybie ustawy
o dostępie do informacji publicznej.
Uzupełniająco Prezes Sądu wyjaśnił, że nin. pismo ma charakter pisemnego zawiadomienia, którego celem jest poinformowanie wnioskodawcy, iż żądane przez niego informacje nie mogą być udostępnione w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jest zgodne z praktyką orzeczniczą, według której "analiza uregulowań ustawy o dostępie do informacji publicznej prowadzi natomiast do konkluzji, iż w razie skierowania wniosku o udostępnienie informacji publicznej, podmiot, do którego wniosek taki został skierowany może zachować się w jeden z poniższych sposobów: (...) powiadomić pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji publicznej, albo powiadomić, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, albo że do udostępnienia żądanej informacji publicznej mają zastosowanie przepisy szczególne, określone w innych aktach prawnych." (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II SAB/Łd 166/18).
Pismem z [...] stycznia 2024 r. skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie rozpoznania jego wniosku z [...] grudnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, zarzucając naruszenie:
1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie polegające
na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek,
2. art. 1 ust. 2 u.d.i.p. poprzez błędne zastosowanie polegające
na uznaniu, że złożony wniosek nie może zostać rozpoznany w trybie u.d.i.p.,
3. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że wnioskowana informacja nie może zostać udostępniona w trybie u.d.i.p. oraz, że ma ona "indywidualny charakter",
4. art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez brak zastosowania, polegający na nieudostępnieniu informacji publicznej oraz rozpatrzenie wniosku
ze zwłoką,
5. art. 156 k.p.k. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające
na nieprawidłowym uznaniu, że przedmiotem złożonego wniosku był dostęp do akt postępowania.
W związku z powyższym skarżący wniósł o: zobowiązanie organu
do załatwienia wniosku z [...] grudnia 2023 r.; stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny w kwocie 500 złotych, zasądzenie od organu sumy pieniężnej oraz kosztów postępowania w postaci "kosztów zakupu znaczków pocztowych w niniejszym postępowaniu".
Skarżący podkreślił, że "w sierpniu 2023 r. organ bezproblemowo zrealizował
w trybie UDIP mój wniosek o udostępnienie orzeczeń sądowych.". Jego zdaniem informacja w postaci orzeczenia sądowego oraz protokołu rozprawy jest informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 u.d.i.p..
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił między innymi, że Sąd w następstwie wniosku z [...] grudnia 2023 r. wszczął postępowanie, dokonał analizy sprawy i o jej wyniku zawiadomił wnioskodawcę. Sam fakt, że analiza ta doprowadziła do wniosków negatywnych dla skarżącego, nie oznacza, że organ "milczy" wobec wniosku o udzielenie informacji. W wyniku wszczętego postępowania wnioskodawca uzyskał pełną informację o swoich prawach, w tym o trybie uzyskania dostępu do wyroków, uzasadnień i protokołów posiedzeń sądowych w sprawach karnych o przestępstwo z art. 203 k.k. lub 204 k.k. rozpoznawanych w latach 2022 - 2023. W ocenie Prezesa Sądu nie można zatem zgodzić się ze skarżącym, że w sprawie zachodzi bezczynność.
Prezes Sądu podtrzymał argumentację zawartą w swoim piśmie z [...] stycznia 2024 r. Uzupełniająco podał, że zgodnie z orzecznictwem "nawet zatem jeżeli osoba zainteresowana domaga się wydania konkretnych dokumentów z akt sprawy karnej (dyscyplinarnej), to choćby miały one status informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, również w tym zakresie zasady ich udostępniania uregulowane są przepisami KPK. Każdy taki dokument należy bowiem traktować przede wszystkim w kategoriach odpisu (kopii) wydawanej z akt sprawy, niekoniecznie zaś informacji publicznej w nich się znajdującej." (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5052/21). Tym samym, w jego ocenie, argumentacja skarżącego jest chybiona, zaś "żądanie udostępnienia informacji w postaci wyroków sądu powszechnego w określonej sprawie, nie mogło zostać załatwione na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznych z tej przyczyny, że jej udostępnienie może nastąpić wyłącznie na zasadach i w trybie określonym w Kodeksie postępowania karnego" (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 marca 2022 r., II SAB/Gd 13/22).
Sąd zważył, co następuje.
Bezczynność organu administracji publicznej – w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ma miejsce, gdy
w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje on czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, albo – mimo ustawowego obowiązku – nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów nie podjęto określonego rozstrzygnięcia lub nie wykonano czynności, a w szczególności czy jest to następstwem zawinionej lub nie- opieszałości organu w ich podjęciu lub dokonaniu (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 86).
Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w ciągu 14 dni. W terminie tym, obowiązany do udzielenia informacji, powiadamia wnioskodawcę o ewentualnym braku możliwości jej przekazania w danym czasie oraz wskazuje, kiedy ją udostępni – nie później jednak niż po dwu miesiącach od wpływu wniosku (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.).
Odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje natomiast w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). W judykaturze ukształtował się pogląd, że – gdy żądanie udostępnienia informacji nie dotyczy w istocie objętej pojęciem publiczna, bądź podmiot obowiązany nie dysponuje w ogóle żądaną informacją – powiadamia się o tym wnioskodawcę pismem (tak: wyrok NSA z 11 grudnia 2002 r.,
o sygn. II SA 2867/02, publ. Wokanda 2003/6/33). Spory w danym zakresie rozstrzyga zaś sąd administracyjny - w razie wniesienia skargi na bezczynność podmiotu, od którego żądano informacji.
W rozpatrywanym przypadku jest poza sporem stan faktyczny w jego istotnych elementach. Wnioskodawca zwrócił się mianowicie o udostępnienie określonych informacji (chodziło o wyroki z uzasadnieniami dotyczące przedmiotowo określonych spraw we wskazanym okresie), zaś organ – do którego wpłynęło podanie – nie udzielił jej w zakresie żądania w terminie zakreślonym ustawą o informacji. Prezentował przy tym stanowisko, że żądana informacja stanowi publiczną, lecz udostępniona jest w trybie odrębnym, w myśl art. 1 ust. 2 u.d.i.p. - na podstawie art. 156 k.p.k. Nie kwestionował dysponowania wnioskowaną informacją.
Organ mylnie skonstatował, jakoby żądana informacja nie podlegała udostępnieniu wedle reguł ogólnych ustawy o informacji. Sąd w tym składzie podziela ocenę wyrażoną w prawomocnym wyroku o sygn. akt II SAB/Wa 411/22. Orzeczenie to wydano w analogicznej sprawie w sporze między tymi samymi stronami.
Nie budziło wątpliwości w judykaturze, że wyroki sądowe są jawne i wraz
z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu stanowi nie tylko - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. – informację
o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 tego aktu, będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego – podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tejże ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd - w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (tak: wyroki NSA: o sygn. akt I OSK 1938/10, 933/11 oraz 1746/14 – dostępne w CBOSA).
Obecnie tezy tej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów. Przesądziła o tym wprost nowelizacja art. 6 u.d.i.p., dokonana z dniem 1 stycznia
2015 r. art. 13 ustawy z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1662). Polegała ona na zamieszczeniu w przywołanej jednostce redakcyjnej 3 tiret - stanowiącego, że jednym z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów.
W ocenie Sądu również żądane przez skarżącego protokoły rozpraw stanowią informację publiczną, gdyż dotyczą sfery faktów i zostały wytworzone w ramach realizacji zadań publicznych przez Sąd, posiadają zatem walor informacji związanej
z wykonywaniem ustawowych zadań przez organy władzy publicznej.
Nie sposób podzielić stanowiska organu, że żądanej przez wnioskodawcę informacji nie można mu było udostępnić w trybie ustawy o informacji, skoro dostęp
do tego dokumentu, regulowany jest przepisami k.p.k., co wypełnia normę kolizyjną zawartą w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Art. 156 k.p.k. reguluje zasady udostępniania akt sprawy sądowej oraz akt postępowania przygotowawczego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Dotyczy zatem kwestii dostępu do akt sprawy - jako zbioru określonych dokumentów, Tego się jednak wnioskodawca w niniejszej sprawie nie domagał. Tam gdzie przepisy k.p.k., w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w trakcie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego, wyłączają faktycznie w tym zakresie uregulowania ustawy o informacji. Chodzi jednak o udostępnienie określonego zbioru różnorodnych materiałów i dokumentów, które tworzą akta sprawy, nie zaś o dostęp do zawartej w tym zbiorze informacji publicznej, czy też konkretnie oznaczonego dokumentu (tak: wyrok NSA o sygn. akt I OSK 2078/16 – dostępny w CBOSA).
W świetle powyższych wywodów organ pozostaje w bezczynności w zakresie wniosku z [...] grudnia 2023 r. Wskazując jedynie sygnatury akt zapadłych we stosownym okresie orzeczeń nie zrealizowano bowiem żądania wnioskodawcy.
Ponieważ - wobec wpływu wniosku o udostępnienie informacji publicznej – nie uczyniono zadość żądaniu ani też nie wydano decyzji o odmowie udostępnienia informacji zaś organ nie kwestionuje nią dysponowania, zasadna jest konkluzja, że pozostaje on w bezczynności. Sąd był więc obowiązany nakazać organowi rozpoznania wniosku w stosownej formie.
Błędnie kwalifikując żądanie wnioskodawcy, jako dotyczące udostępnienie informacji publicznej w odrębnym trybie, naruszono przepisy prawa materialnego określające, co podlega udostępnieniu w trybie ustawy o informacji (tak art. 1 ust. 2), zaś - w tego następstwie - uchybiono wynikającym z ustawy o informacji terminom udostępnianie informacji publicznej na wniosek (art. 10 i 13).
W ocenie Sądu bezczynność organu nie miała natomiast charakteru intencjonalnego. Spowodowało ją błędne przekonanie, że organ nie jest obowiązany załatwić sprawy wedle reguł udostępnienia informacji publicznej - w formie przewidzianej ustawą o informacji. Okoliczność ta, jakkolwiek nie uwalnia organu z zarzutu bezczynności, ma jednak znaczenie w kontekście oceny zakresu stwierdzonej bezczynności. Uzasadnia przyjęcie, że nie ma ona charakteru rażącego naruszenia prawa. Pomimo wydania uprzednio w analogicznej sprawie orzeczenia Sądu (sygn. akt II SAB/Wa 411/22), gdzie wyrażoną pogląd identyczny z prezentowanym obecnie, odmiennego stanowiska organu w sprawie nie sposób kwalifikować jako stanowiące rażące naruszenie prawa. W judykaturze bowiem - co trafnie wskazano w odpowiedzi na skargę - prezentowane są także poglądy przeciwne.
W tym przypadku nie wystąpiły także przesłanki wymierzenia organowi grzywny, ani też przyznania wnioskodawcy sumy pieniężnej - o co wnoszono w skardze. W danym zakresie Sąd więc ją oddalił.
Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1-3 sentencji wyroku.