II SAB/Po 148/22

II SAB/Po 148/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Daniel
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 69/23 - Wyrok NSA z 2024-02-09
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 1, art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 par. 1, art. 149 par. 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązać organ Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [...] do załatwienia wniosku skarżącego M. M. z dnia 30 grudnia 2021 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od organu Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [...] na rzecz skarżącego M. M. kwotę 100 złotych (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 30 grudnia 2021 r. M. M. wystąpił do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [...] z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, czy pion prokuratorski IPN prowadził śledztwo dotyczące fałszowania akt i ewidencji osobowych źródeł informacji przez funkcjonariusza Wydziału [...] WUSW w P. P. G., co wynika z korespondencji wnioskodawcy z K. K., zarejestrowanym przez P. G. jako tw ps. K. [...].1986 r.
W dniu 5 stycznia 2022 r., pismem nr [...], Naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. udzielił M. M. odpowiedzi na wniosek wskazując, że informacja o postępowaniu karnym toczącym się przeciwko określonej osobie (czy też dotyczącym indywidualnie wskazanej osoby) nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.; dalej: "u.d.i.p."). Nadto dane z postępowania przygotowawczego objęte są tajemnicą aż do czasu ich ujawnienia w postępowaniu sądowym, a ich ewentualne wcześniejsze ujawnienie skutkować może odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 241 Kodeksu karnego. Stąd też brak jest możliwości udzielenia informacji w tej kwestii.
Pismem z dnia 7 stycznia 2022 r. M. M. wniósł ponaglenie na bezczynność Dyrektora Oddziału IPN w P. w zakresie realizacji wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. Wskazał, że w piśmie z dnia 5 stycznia 2021 r., znak [...], wyrażono błędny pogląd, że sam fakt prowadzenia śledztwa jest objęty tajemnicą z art. 241 Kodeksu karnego.
W odpowiedzi na pismo z dnia 7 stycznia 2022 r. Dyrektor Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w piśmie z dnia 25 stycznia 2022 r., znak [...], wskazał, że odpowiedź na wniosek z 30 grudnia 2021 r. została udzielona pismem informacyjnym Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. z 5 stycznia 2022 r., znak nr [...]. Wniosek został załatwiony z zachowaniem zakreślonego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. 14-dniowego terminu do udzielenia odpowiedzi na wniosek. Tym samym ani przewlekłość, ani bezczynność w załatwieniu wniosku nie zachodzi. Wyjaśniono także, że przepis art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "K.p.a.") nie znajduje zastosowania do wniosków składanych w trybie u.d.i.p., która jest ustawą szczególną, regulującą w sposób kompleksowy kwestie związane z prawem dostępu do informacji publicznej. Wobec tego to uregulowania u.d.i.p. decydują o trybie postępowania, a przepisy K.p.a. mogą znaleźć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy tak stanowią przepisy u.d.i.p. Ustawa o dostępie do informacji publicznej odsyła do przepisów K.p.a. jedynie w art. 16 ust. 2, ograniczając ich stosowanie wyłącznie do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, oraz w art. 14 ust. 2, odnosząc je do decyzji o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji. W konsekwencji przepisy K.p.a. nie mają zastosowania do innych przypadków rozpatrywanych w trybie i na zasadach u.d.i.p., w tym do czynności materialno-technicznej jaką jest załatwienie wniosku w drodze pisma informacyjnego, co miało miejsce w sprawie wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. Wobec tego pismo z dnia 30 grudnia 2021 r. (winno być: 7 stycznia 2022 r. – uw. własna Sądu) nie może być zakwalifikowane jako ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a.
Pismem z dnia 26 lutego 2022 r. M. M. ponownie wniósł ponaglenie na bezczynność Dyrektora Oddziału IPN w P. w zakresie realizacji wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r., a następnie pismem z dnia 8 marca 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu [...], zarzucając mu naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 K.p.a., przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że w trakcie przygotowania publikacji o [...] J. O. wyraził on opinię, że nie współpracował przez kilkanaście lat z SB. Wobec powyższego w trybie ustawy o dostępnie do informacji publicznych skarżący wystąpił do Dyrektora Oddziału IPN w P. o udostępnienie informacji publicznej, czy pion śledczy prowadzi(ł) śledztwo w sprawie fałszowania akt dot. współpracy tej osoby z SB (z wniosku wszczynającego postępowanie wynika, że chodziło o K. K., a nie J. O. – uw. własna Sądu). Ponieważ skarżący nie otrzymał odpowiedzi w terminie ustawowym, wystąpił do organu nadrzędnego z ponagleniem. Zdaniem skarżącego nie wydając orzeczenia organ naruszył art. 35 § 3 K.p.a., który określa maksymalny termin załatwienia sprawy, zasadę zaufania do organów administracji zawartą w art. 8 K.p.a. oraz zasadę szybkości postępowania zawartą w art. 12 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o: 1) zobowiązanie organu do zakończenia realizacji wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi, 2) zobowiązanie organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, 3) w przypadku uwzględnienia skargi orzeczenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu, 4) wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości oraz 5) zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. wniósł o przekazanie sprawy do sądu właściwego, tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W razie nieuwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania wniósł o oddalenie skargi i orzeczenie o ponoszeniu przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie na podstawie art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
W uzasadnieniu organ podniósł w pierwszej kolejności, że skarga nie została skierowana do właściwego sądu. Przedmiotem skargi jest bowiem rzekoma bezczynność organu, który ma swoją siedzibę w P..
Odnosząc się do wniosku o umorzenie postępowania organ wskazał, że w skardze podniesiono, iż chodzi o bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji o [...] J. O., natomiast wniosek skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r. dotyczył P. G.. To implikuje wniosek, że skarga jest w istocie rzeczy bezprzedmiotowa, albowiem dotyczy zupełnie innych okoliczności podmiotowych i przedmiotowych niż wskazane we wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r.
Ustosunkowując się do skargi co do meritum organ wskazał, ze nie pozostaje w bezczynności, albowiem w ciągu kilku dni od dnia złożenia wniosku udzielił skarżącemu na podany przez niego adres odpowiedzi wskazującej na niemożliwość udostępnienia żądanej informacji z uwagi na to, że informacja ta nie posiada waloru informacji publicznej. Wyjaśniono skarżącemu, że informacje z postępowania karnego w fazie in personam nie stanowią takiej informacji. Wniosek skarżącego został więc rozpatrzony i załatwiony. Żądanie zobowiązania organu do realizacji wniosku powinno zostać oddalone.
Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu zgodnie z właściwością miejscową.
Sprawa została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu pod sygnaturą II SAB/Po [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a. W razie uwzględnienia skargi na bezczynność, sąd na podstawie art. 149 § 1 P.p.s.a. 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.).
W sprawie ze skargi na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej sąd administracyjny bada, czy żądanie zostało skierowane do podmiotu zobowiązanego w ustawie do udostępnienia informacji publicznych, a także czy informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy. Poza tym sąd administracyjny musi ocenić, jakie działania podjęto w celu załatwienia wniosku, czy zostały dokonane w wymaganej formie, a jeśli udzielono żądanej informacji, czy została ona udzielona w pełni, a więc czy podmiot zobowiązany wywiązał się ze wszystkich obowiązków nałożonych ustawą (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3109/12 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.i.p., każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5 u.d.i.p., prawo dostępu do informacji publicznej, przy czym w myśl art. 2 ust. 2 u.d.i.p. od osoby wykonującej to prawo nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., że obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej; 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych; 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa; 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego; 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
W świetle powyższych uwag nie ulega wątpliwości, że skarżący był zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.i.p. podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Z kolei statutowe organy, w tym dyrektorzy poszczególnych oddziałów i Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. urzędu państwowego o uprawnieniach badawczych, edukacyjnych, archiwalnych, śledczych i lustracyjnych, którego zadania, służące wypełnianiu przypisanych mu funkcji publicznych, wymienia szczegółowo art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r., poz. 177 ze zm.), są podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej.
Spornym w sprawie jest natomiast, czy żądana przez skarżącego we wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. informacja, czy pion prokuratorski IPN prowadził śledztwo dotyczące fałszowania akt i ewidencji osobowych źródeł informacji przez funkcjonariusza wydziału [...] Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w P. P. G., stanowi informację publiczną podlegającą udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Zdaniem Sądu rację w sporze należało przyznać skarżącemu.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 61 Konstytucji RP obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a prawo to obejmuje w szczególności dostęp do dokumentów. Ograniczenie prawa do informacji może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Te konstytucyjne zasady znalazły swoje odzwierciedlenie w przepisach art. 1 i 2 u.d.i.p., stosownie do których każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu, a każdy jest uprawniony do uzyskania informacji publicznej bez potrzeby wykazywania interesu prawnego lub faktycznego. Przykładowy katalog informacji publicznych zawiera art. 6 tej ustawy. Przepis art. 6 ust. 2 definiuje ponadto termin "dokument urzędowy", którym jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Na gruncie tych regulacji ustawy oraz wyżej wskazanych gwarancji konstytucyjnych pojęcie informacji publicznej jest stosunkowo szeroko interpretowane zarówno przez doktrynę, jak i przez judykaturę. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które tę władzę realizują bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa w zakresie tych kompetencji. Informację publiczną stanowi więc treść dokumentów urzędowych czy wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt II SA 1956/02). Co więcej, zgodnie z poglądami judykatury informacją publiczną są nie tylko dokumenty bezpośrednio redagowane i wytworzone przez organ administracji publicznej, ale również takie dokumenty, które organ wykorzystuje do zrealizowania powierzonych prawem zadań. Podstawowe znaczenie ma tu fakt, że dokumenty te służą realizacji zadań publicznych przez określone organy i zostały wytworzone na zlecenie tych organów (por. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 667/11) (S. Spurek, Dostęp do akt postępowania przygotowawczego na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, Palestra 7-8/2014, s. 27-28). Podkreśla się przy tym, że pojęcie informacji publicznej nie może być zawężane do wiadomości o sprawie dotyczącej pewnej zbiorowości. Informacją publiczną jest w tym ujęciu również informacja odnosząca się do spraw indywidualnych – art. 61 Konstytucji gwarantuje dostęp do informacji o działalności podmiotów publicznych, bez względu na to, kogo ta działalność dotyczy. W tym znaczeniu informacje publiczne mogą się więc odnosić do osób prywatnych, w szczególności informację taką stanowi informacja o działaniach organu podjętych w indywidualnej sprawie (administracyjnej) (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SAB/Ol 1/08).
Wedle powszechnie przyjętej interpretacji także informacja o postępowaniu karnym mieści się w zakresie informacji publicznej i to również w tych wypadkach, gdy samo postępowanie nie dotyczy sprawy publicznej. Informacja o przedmiocie tego postępowania nabiera charakteru "publicznego" z uwagi na podmiot, który to postępowanie prowadzi. Podkreśla się, że nie można przyjąć bardzo ogólnej zasady, zgodnie z którą tam, gdzie postępowanie karne dotyczy spraw ściśle indywidualnych, prywatnych, stosowanie ustawy będzie wyłączone. Nie oznacza to oczywiście, iż informacje o postępowaniu karnym (a w szczególności akta postępowania przygotowawczego) będą w każdym przypadku udostępniane in extenso, ale powoduje w razie złożenia wniosku o udostępnienie akt w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznych konieczność szczegółowej ich analizy, a w razie odmowy ich udostępnienia – wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej z powołaniem się na konkretną podstawę z art. 5 ustawy. W literaturze podkreślano zresztą konieczność indywidualnego rozstrzygania, czy dana informacja winna być udostępniona (por. A. Jaskuła, Uzyskiwanie informacji o postępowaniu przygotowawczym w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, Prokuratura i Prawo 2/2013, s. 87-88 i 91).
Ustawę o dostępie do informacji publicznej zarówno w piśmiennictwie prawniczym, jak i orzecznictwie, traktuje się jako lex generalis, co oznacza, że jej unormowania znajdują zastosowanie w zakresie nieuregulowanym innymi przepisami. Podkreśla się także, że przy ocenie, czy żądana informacja mieści się w przedmiocie uregulowanym ustawą o dostępie do informacji publicznych, należy, respektując zasadę powszechnego dostępu, interpretować przepisy na korzyść wykonującego prawo do takiej informacji. Z tego względu w toku postępowania karnego dostęp do akt postępowania przygotowawczego i akt sądowych reguluje art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 534; dalej: "K.p.k."), ale po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego sprawę zastosowanie znajdują przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Prawo do informacji jest zasadą, a wyjątki od niego powinny być interpretowane ściśle, dlatego art. 156 K.p.k. nie może być stosowany rozszerzająco. Tymczasem w art. 156 § 5 K.p.k. wyraźnie wskazuje się, że odmienny tryb dostępu dotyczy jedynie spraw w toku postępowania przygotowawczego i nie odnosi się on do spraw zakończonych umorzeniem. W odniesieniu do takich spraw znajduje zastosowanie ustawa o dostępie do informacji publicznej (wyrok NSA z dnia 7 marca 2003 r., sygn. II SA 3572/02). Ustawa będzie więc miała zastosowanie w stosunku do wniosków o udostępnienie dokumentów z akt prawomocnie zakończonych postępowań przygotowawczych. Bez znaczenia jest przy tym, z jakich przyczyn postępowanie przygotowawcze zostało prawomocnie umorzone. Co więcej, rozszerza się stosowanie przepisów ustawy na dokumenty z akt postępowań zakończonych postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Uznanie akt postępowania przygotowawczego za źródło informacji publicznej nie oznacza jednak automatycznie udostępniania ich bez żadnych ograniczeń po prawomocnym zakończeniu postępowania. Ograniczenia takie wynikają z treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, a dotyczą ochrony prywatności, tajemnicy przedsiębiorcy i ochrony tajemnic ustawowych. W razie złożenia wniosku przez osobę wykonującą prawo do informacji podmiot zobowiązany w pierwszej kolejności powinien stwierdzić, czy przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej znajdują zastosowanie w danej sytuacji, a następnie w przypadku pozytywnej odpowiedzi powinien ocenić, czy nie zachodzą przesłanki ograniczające dostępność informacji, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Jak słusznie zauważono w piśmiennictwie, najszerszy będzie dostęp do akt tam, gdzie postępowanie dotyczy podmiotów publicznych w zakresie pełnienia przez nie funkcji, a najbardziej ograniczony do tych akt, które odnoszą się wyłącznie do osób prywatnych (por. A. Jaskuła, op. cit., s. 88, 93 i 97).
Reasumując, na tle wniosków o udostępnienie informacji publicznej związanej w jakikolwiek sposób z postępowaniem karnym należy dokonywać wnikliwej analizy treści wniosku, w szczególności w zakresie kwalifikacji, czy podlega on załatwieniu przy zastosowaniu u.d.i.p., czy też w oparciu o przepisy odrębne. Należy przy tym w sposób wyraźny odróżnić jednak żądanie dostępu do akt postępowania w sprawie o wykroczenie czy w sprawie karnej w toku, od treści różnego rodzaju zapisów o charakterze ewidencyjno-porządkującym, zgromadzonych przez organ poza tymi aktami, nawet jeżeli zapisy te powstały lub mogły powstać na tle konkretnej i indywidualnej sprawy określonej osoby fizycznej. Sama informacja o tym, czy toczyło się postępowanie, czy został sporządzony wniosek o ukaranie, bądź że został sporządzony akt oskarżenia nie jest tożsama z udostępnieniem akt sprawy o wykroczenie czy akt sprawy karnej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II SAB/Gd 104/19). Informacja w tym zakresie stanowi niewątpliwie informację publiczną, natomiast jej udostępnienie może podlegać ewentualnym ograniczeniom wynikającym jedynie z ochrony informacji niejawnych, tajemnic prawnie chronionych, prywatności i tajemnicy przedsiębiorcy (art. 5 u.d.i.p.). O tym, że informacja publiczna, której ta ustawa dotyczy, to również informacja o postępowaniach karnych świadczy przy tym treść art. 5 ust. 3 tej ustawy, gdzie mówi się o zakazie ograniczania dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, m. in. w postępowaniu karnym (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 404/07). Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.d.i.p., nie można, z zastrzeżeniem ust. 1 i 2-2b, ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne - w zakresie tych zadań lub funkcji. Jeżeli zatem postępowanie dotyczy wskazanych w tym przepisie podmiotów i ma związek z wykonywanymi przez nie zadaniami lub sprawowaną funkcją, nie można ograniczać dostępu do informacji o rozstrzyganych i dotyczących tych kwestii sprawach ze względu na interes strony. Ochrona interesu strony, która jest w tym wypadku organem władzy, osobą pełniącą funkcję publiczną lub też podmiotem wykonującym zadania publiczne, nie może być przesłanką objęcia tajemnicą informacji o toczących się z jej udziałem postępowaniach. Nad interesem strony przeważa bowiem interes społeczeństwa, które ma prawo kontrolować tok postępowania i sposób załatwienia tego rodzaju spraw [I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Komentarz do art. 5 (w:) I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016; dostęp el./LEX].
Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu należało uznać, że informacja, o której udostępnienie zwrócił się skarżący we wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z przepisów tej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy informacja stanowi informację publiczną i podmiot zobowiązany dysponuje tą informacją, ma on obowiązek bądź udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem), bądź wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy określone w art. 5 tej ustawy. W przypadku zaś, gdy podmiot nie dysponuje daną informacją publiczną, powinien poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2191/13). W rozpoznawanej sprawie nieprawidłowe było więc załatwienie wniosku skarżącego w formie pisma informującego, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej. Organ winien bowiem udostępnić żądaną informację, jeśli jest w jej posiadaniu, lub wydać decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej, powołując się na ograniczenia wskazane w art. 5 u.d.i.p.
Ustosunkowując się do argumentacji organu zawartej w piśmie z dnia 5 stycznia 2022 r., nr [...], wskazać należy, że niewątpliwie informacje dotyczące postępowań karnych stanowią informacje publiczne. To, czy taka informacja zostanie udzielona zależy natomiast od tego, czy w danym przypadku zachodzą okoliczności ograniczające jawność tych informacji (art. 5 u.d.i.p.). W piśmiennictwie wskazuje się przy tym, że zakres przedmiotowy tzw. tajemnicy śledztwa obejmuje jedynie "wiadomości z postępowania przygotowawczego", przy czym chodzi o wiadomości istotne, dotyczące przedmiotu postępowania i otrzymane podczas lub w związku z wykonywanymi czynnościami procesowymi. Ochronie nie podlegają natomiast informacje o samym fakcie popełnienia przestępstwa, ani o fakcie prowadzenia postępowania (por. E. Jarzęcka-Siwik, Ograniczenie dostępu do informacji publicznej o przebiegu postępowania karnego, Prokuratura i Prawo 2005, nr 3, s. 74-95). W tym zakresie wypowiedział się także Sąd Najwyższy wskazując, że zakaz nie dotyczy ani samego aktu popełnienia przestępstwa, ani faktu prowadzenia postępowania przygotowawczego, obejmuje bowiem wyłącznie "wiadomości z postępowania przygotowawczego", to znaczy fakty i oceny mające związek z przedmiotem postępowania karnego, to jest z postępowaniem zmierzającym do wyjaśnienia okoliczności konkretnego przestępstwa oraz ujawnienia jego sprawcy (por. wyrok SN z dnia 21 czerwca 1983 r., sygn. akt VI KZP 7/83, OSNKW 1983, nr 12, poz. 95).
Odnosząc się do wniosku organu o umorzenie postępowania wskazać należy, że fakt popełnienia przez skarżącego omyłki pisarskiej w treści skargi nie oznacza, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Skarga M. M. została bowiem złożona na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r., który to wniosek znajduje się w aktach administracyjnych sprawy i dotyczy prowadzenia przez pion prokuratorski IPN śledztwa dotyczącego fałszowania akt i ewidencji osobowych źródeł informacji przez funkcjonariusza Wydziału [...] WUSW w P. P. G. (k. nienumerowana akt adm.).
Wobec uznania, że żądane przez skarżącego informacje stanowią informacje publiczne uznać należało, że Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r. W związku z powyższym Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w punkcie II wyroku stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności i na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w punkcie I wyroku zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2021 r. o udzielenie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy.
Jednocześnie na mocy art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd uznał, że stwierdzona bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie III wyroku. Oceniając tę kwestę Sąd miał na uwadze, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa, czy opóźnienia w podejmowanych czynnościach pozbawionego jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie sposób dopatrzyć się w działaniu organu rażącego naruszenia prawa. Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że zaniechanie organu było zamierzone. Wynikało z błędnego przekonania organu, że zawarte we wniosku z dnia 30 grudnia 2021 r. informacje nie stanowią informacji publicznych. Sąd wziął pod uwagę, że organ nie zignorował wniosku skarżącego i na niego odpowiedział, choć jego argumentacja okazała się wadliwa.
Z tych przyczyn Sąd nie znalazł również podstaw do wymierzenia organowi grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. Skargę w tej części Sąd oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. (punkt IV wyroku). W tym kontekście wyjaśnić należy, że zastosowanie środków w postaci zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, z którego sąd powinien skorzystać, jeżeli wymagają tego względy związane ze zwalczaniem i zapobieganiem bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania przez kontrolowany organ administracji publicznej. Środki te są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane jedynie w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. II OSK 124/21). Zdaniem Sądu taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie.
Odnosząc się do żądania skarżącego zobowiązania organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie wskazać należy, że w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd w oparciu o art. 149 § 1 P.p.s.a. może zobowiązać organ wyłącznie do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1) albo do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2). Nie ma natomiast podstaw prawnych do zobowiązania organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie. Wniosek ten nie mógł więc zostać uwzględniony.
O kosztach postępowania, na które składa się kwota 100,00 zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł w punkcie V wyroku na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Na mocy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.