II SAB/Lu 181/22

II SAB/Lu 181/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
art. 10, art. 13, art. 14, art. 16
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 149 par 3, art. 161 par 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza bezczynność Wójta Gminy; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy do załatwienia wniosku K. B. z dnia 27 października 2022r. o udzielenie informacji publicznej; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. zasądza od Wójta Gminy na rzecz K. B. kwotę 217 (dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
K. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek
o udostępnienie informacji publicznej;
2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r.
o dostępie do informacji publicznej w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej polegający na pozostawieniu go bez odpowiedzi - a tym samym braku: decyzji odmownej oraz powiadomienia o okolicznościach wskazujących na brak możliwości udostępnienia tejże informacji zgodnie z wnioskiem.
Wniosła o: zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w związku z rozpoznaniem wniosku; ustalenie charakteru bezczynności; zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
Skarżąca wskazała, że w dniu 27 października 2022 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej złożyła wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie "informacji dotyczących organizacji w latach 2015-2022 w Państwa jednostce:
- zarządzania optymalizacją zużycia i pozyskania energii elektrycznej;
- zarządzania alternatywnymi rodzajami pozyskania energii z podziałem na źródło;
- zarządzania magazynowaniem wytworzonej energii własnej;
- zarządzania inteligentnymi systemami dedykowanymi do zarządzania energią;
- stosowanych sposobach ograniczania zużycia energii elektrycznej;
- sposobach ograniczania emisji ze stosowania paliw, które służą wytworzeniu energii cieplej;
- sposobach ograniczania emisji ze stosowania paliw, które są wykorzystywane w transporcie;
- dokumentów zawierających informacje o bilansie energetycznym punktów użyteczności publicznych;
- dokumentów zawierających informacje o umowach zawieranych na dostawy energii elektrycznej;
- dokumentów zawierających informacje o rodzajach stosowanych metod ocieplania w sezonie jesienno-zimowym w punktach użyteczności publicznej;
- dokumentów zawierających informacje o znaczeniu i zakresie, który jest
w istocie jednoznaczny z powyższymi punktami".
Organ, do którego skierowano wniosek, nie udzielił odpowiedzi, co w ocenie skarżącej czyni skargę zasadną i konieczną.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie, wskazując, że odpowiedź na wniosek została udzielona droga mailową w terminie 14 dni, jednak na skutek awarii systemów elektronicznych – poczty elektronicznej urzędu, odpowiedź nie została wysłana, o czym organ nie miał wiedzy. Po wniesieniu skargi organ sprawdzając systemy elektroniczne stwierdził, że odpowiedź nie została wysłana i przesłał ją ponownie.
W replice do odpowiedzi na skargę pełnomocnik skarżącej wniósł o dalsze procedowanie złożonej skargi w zakresie zobowiązania organu do udzielenia odpowiedzi na wniosek w zakresie pytania: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10 i 11wniosku; procedowanie sprawy w zakresie ustalenia, iż organ dopuścił się bezczynności i ustalenia jej charakteru; zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
Podniósł, że pomimo nałożenia przez ustawę obowiązków, odpowiadając na wniosek o udostępnienie informacji publicznej organ stwierdził, że nie posiada dokumentów, których istnienia wymagają przepisy prawa – dlatego trudno uznać, iż odpowiedź organu w tym zakresie była rzetelna - wobec powyższego koniecznym jest zobowiązanie organu do udzielenia odpowiedzi w zakresie wymienionym w piśmie z dnia 11 stycznia 2023 r., bowiem wskazane tam pytania dotyczą informacji zawartych w dokumentach, których istnienia wymaga ustawa, tym bardziej, że chodzi tutaj o dwa dość istotne dokumenty mianowicie - założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 19 ustawy – Prawo energetyczne) oraz plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (art. 20 ustawy - Prawo energetyczne). Jako, że dokumenty te przekazywane są następnie do opiniowania samorządowi województwa trudno uznać, że nie istnieją - a gmina nie podjęła nawet wyjaśnienia okoliczności braku przedmiotowych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje w części na uwzględnienie, gdyż Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z 27 października 2022 r.
Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmuje w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji żadnej z czynności określonych w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. nie udostępnia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej; Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm.; dalej jako: u.d.i.p.), nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadamia pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Okoliczność, że Wójt Gminy był zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na żądanie skarżącej jest niesporna. Wójt Gminy jest organem władzy publicznej, a żądanie odnosiło się do działań podejmowanych przez organ w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe, czyli zadań własnych gminy. Niesporny charakter kwalifikacji informacji jako podlegających udostępnieniu w trybie ustawy potwierdza fakt uwzględnienia żądania przez organ i udostępnienia informacji, choć z opóźnieniem.
W świetle powyższych rozważań Wójt Gminy bez wątpienia miał obowiązek udzielenia odpowiedzi na wniosek skarżącej, w terminie ustawowym, tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Jest to podstawowy termin rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, jego przedłużenie stanowi zatem wyjątek, który nie może być interpretowany rozszerzająco i stosowany wyłącznie w rzeczywiście uzasadnionych przypadkach.
W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie organ nie udzielił odpowiedzi na wniosek w terminie ustawowym. Uczynił to dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność.
W ocenie Sądu przed skutecznym zarzutem bezczynności nie bronią organu argumenty podniesione w odpowiedzi na skargę, dotyczące tego, że brak odpowiedzi na wniosek w ustawowym terminie spowodowany był awarią systemów elektronicznych – poczty elektronicznej urzędu, wskutek czego odpowiedź nie została wysłana (o czym organ nie miał wiedzy).
W świetle ugruntowanego stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, w pełni dopuszczalne jest przesłanie żądania udostępnienia informacji publicznej również pocztą elektroniczną (e-mail), i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (zob. np. wyrok NSA z 16 marca 2009 r., I OSK 1277/08). Przyjmuje się przy tym, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej (...), oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15 i z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Uznaje się ponadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r.; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r. (I OSK 2897/15).
Z przytoczonego orzecznictwa wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Tak daleko odformalizowany tryb składania wniosków o udostępnienie informacji publicznej oznacza, że wykazanie skuteczności wniesienia żądania w tym przedmiocie do organu administracji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej, wymaga jedynie potwierdzenia wysłania wniosku, przy czym z potwierdzenia tego musi wynikać, że wniosek został wysłany na właściwy, tj. oficjalny adres poczty elektronicznej organu.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że wniosek w postaci listu elektronicznego został wysłany na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej urzędu obsługującego organ. W świetle wyżej przedstawionego stanowiska orzecznictwa, było to wystarczające do powstania po stronie organu obowiązku udzielenia odpowiedzi na wniosek w terminie ustawowym.
Organ, do którego wnioskodawca skierował wniosek o udostępnienie informacji publicznej winien go rozpatrzyć co do zasady w terminie nie dłuższym niż 14 dni. Dysponuje on również możliwością przedłużenia terminu do udostępnienia informacji publicznej, stosownie do art. 13 ust. 2 u.d.i.p.
W tej sprawie wniosek skarżącej z dnia 27 października 2022 r. nie został zrealizowany w ustawowym terminie wynikającym z art. 13 ust. 1. Organ nie skorzystał również z możliwości przedłużenia terminu do udostępnienia informacji publicznej. Dopiero w dniu 8 grudnia 2022 r. Wójt przesłał na adres mailowy skarżącej odpowiedź na jej wniosek.
Udzielenie odpowiedzi na wniosek po ponad miesiącu od daty wpływu wniosku skutkuje koniecznością stwierdzenia, że Wójt Gminy dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z 27 października 2022 r.
Uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego. Zwłoka organu w prawidłowym załatwieniu sprawy nie wynikała z lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej i dążenia do ograniczenia prawa strony do dostępu do informacji. Świadczy o tym udzielenie odpowiedzi na wniosek, choć z opóźnieniem w stosunku do terminu ustawowego. Oceniając tę okoliczność sąd wziął też pod uwagę przede wszystkim fakt, że organ wyjaśnił przyczyny nieudzielenia odpowiedzi na wniosek w terminie (usprawiedliwiając tę okoliczność awarią systemu informatycznego), a następnie udostępnił żądane informacje niezwłocznie po wniesieniu skargi na bezczynność.
W odpowiedzi na wniosek skarżącej Wójt wyjaśnił, że "Gmina K. nie posiada systemów zarządzania energią oraz magazynów energii. Podstawowym stosowanym sposobem ograniczenia zużycia energii jest wymiana starych energochłonnych źródeł światła w budynkach użyteczności publicznej (urzędzie gminy, szkołach oraz jednostkach podległych) na energooszczędne, w tym systematyczna wymiana opraw ulicznych na oprawy LED. Gmina K. modernizuje swoje budynki w zakresie zmiany źródeł wytwarzających ciepło na piece gazowe oraz termomodernizuje budynki. W związku z kryzysem energetycznym i sytuacją na rynku paliw, w urzędzie gminy i w jednostkach podległych zaleca się w miarę możliwości ograniczenie zużycia energii o 10%, zgodnie z poleceniem wojewody lubelskiego. W przypadku ograniczania emisji ze stosowania paliw w transporcie gmina prowadzi dowóz dzieci i młodzieży szkolnej do placówek oświatowych lub ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych. Mimo wzrostu kosztów paliwa, harmonogram przewozów musi być realizowany zgodnie z przepisami prawa. Przewozy prowadzone są w sposób optymalny (możliwie najkrótszy czas dowozu, najkrótszą drogą). Jeśli chodzi o dokumentację zawierającą informacje o rodzajach stosowanych metod ocieplenia w sezonie jesienno-zimowym w punktach użyteczności publicznej to dedykowanej sprawie w urzędzie gminy nie znajduje się takowa dokumentacja".
Rozpatrując skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie ewentualnego zobowiązania organu do załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), sąd musi uwzględniać stan istniejący w dacie wyrokowania. Bezprzedmiotowe stało się zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku skarżącej , biorąc pod uwagę wskazywany już wyżej fakt, że po wniesieniu skargi do sądu, mailem z dnia 8 grudnia 2022 r. organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej. W tej sytuacji Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Zdaniem sądu dalsze procedowanie w tym zakresie nie było zasadne, bowiem doszło do załatwienia wniosku skarżącej. Po analizie odpowiedzi przesłanych przez organ sąd uznał, że w zakresie ogólnie sformułowanych pytań zawartych w przedmiotowym wniosku organ udzielił wyczerpującej odpowiedzi.
Z kolei odpowiedzi, z których wynika, że Gmina nie posiada systemów zarządzania energią oraz magazynów energii, a także dokumentacji dotyczącej rodzajów stosowanych metod ocieplenia w sezonie jesienno-zimowym w punktach użyteczności publicznej – jeżeli nie satysfakcjonowały skarżącej, mogły stać się przedmiotem jej prośby o uzupełnienie, z konkretnym wskazaniem, jakich oczekuje informacji i o jakich dokumentach, względnie o wyjaśnienie powodów nie posiadania ich przez organ. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżąca nie wnioskowała o doręczenie jej jakichkolwiek umów, lecz informacji i taka informacja została udzielona. Natomiast wniosek dotyczący "dokumentów zawierających informacje o znaczeniu i zakresie, który jest w istocie jednoznaczny z powyższymi punktami" jest nieprecyzyjny, a wręcz niezrozumiały.
Dlatego też argumenty przedstawione w replice do odpowiedzi na skargę nie mogły wpłynąć na treść rozstrzygnięcia zawartego w pkt III sentencji niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 206 p.p.s.a., przyznając skarżącej zwrot kosztów w kwocie 117 zł, obejmującej uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 złotych, 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 100 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego.
Sąd zdecydował o odstąpieniu do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części, poprzez miarkowanie kosztów, w zakresie kosztów korespondencji oraz wynagrodzenia pełnomocnika, w oparciu o art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie poglądy, że uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 206 p.p.s.a., mogą być nie tylko okoliczności odnoszące się do niewielkiego wkładu pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, ale także takie okoliczności jak niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, istnienie wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony skarżącej, tj. czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu (por. postanowienia NSA z 25 stycznia 2019 r., I GZ 502/18; z 4 września 2019 r., I GZ 261/19; z 13 września 2016 r., I OZ 930/16; wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16; wyrok WSA w Kielcach z 26 marca 2020 r., II SAB/Ke 7/20; wyrok WSA w Olsztynie z 27 lutego 2020 r., II SAB/Ol 3/20; wyroki WSA w Szczecinie z 4 listopada 2021 r., II SAB/Sz 118/21).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzą powyższe okoliczności wskazujące na uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów. Sądowi wiadomo z urzędu, że skarżąca zainicjowała postępowania sądowoadministracyjne dotyczące dostępu do informacji publicznej, w identycznych stanach faktycznych i prawnych, w sprawach już rozpoznanych przez sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Olsztynie z 19 stycznia 2023 r., II SAB/Ol 218/22; wyrok WSA w Białymstoku z 13 stycznia 2022 r., II SAB/Ol 147/22).
Z analizy dostępnych dokumentów (uzasadnień wyroków, treść skargi w sprawie zawisłej przed WSA w Lublinie) wynika, że wniesione w tych sprawach skargi zawierały analogiczną argumentację jak w rozpoznawanej sprawie, bazowały na jednej formie dostosowywanej w niewielkim zakresie do konkretnych przypadków.
Zdaniem Sądu łącznie rozpatrywane okoliczności w postaci: powtarzających się skarg i wynikającego stąd niewielkiego nakładu pracy pełnomocnika reprezentującego skarżącą oraz niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ wyczerpują przesłankę uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 206 p.p.s.a., dają podstawę do odstąpienia od zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w części wykraczającej poza kwotę 100 zł.
Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.