Pełny tekst orzeczenia

II SAB/Gd 47/26

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SAB/Gd 47/26 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-10-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 149 par. 1 pkt 3, par. 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. L. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie świadczenia wychowawczego: 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności i że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącej T. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
T. L., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Prezes ZUS") w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS").
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
1) art. 35 § 1 oraz § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a."), poprzez niezałatwienie przez organ administracji publicznej sprawy bez zbędnej zwłoki oraz niedochowanie określonego w ustawie terminu do załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym,
2) art. 36 k.p.a. poprzez niedopełnienie przez Prezesa ZUS ciążącego na nim obowiązku w zakresie powiadomienia Skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, niepodania przyczyn zwłoki oraz niewskazania nowego terminu załatwienia sprawy.
Skarżąca wniosła o:
1) stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przez Prezesa ZUS w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z 15 września 2025 r. w sprawie o znaku 010070/680/1450525/2025 nastąpiła bezczynność organu;
2) zobowiązanie Prezesa ZUS do niezwłocznego podjęcia czynności w sprawie, w szczególności poprzez zobowiązanie organu do rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącą odwołania oraz wydania decyzji w określonym terminie;
3) stwierdzenie, że bezczynność Prezesa ZUS miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Ponadto, Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie od Prezesa ZUS na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 15 września 2025 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w sprawie o znaku 010070/680/1450525/2025 wydał decyzję, na mocy której odmówił przyznania Skarżącej świadczenia na syna H. L. na okres od 1 czerwca 2025 do 31 maja 2026 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Jednocześnie ZUS uznał, że w ww. okresie świadczeniowym przysługiwało Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 400 złotych miesięcznie, ustalone na wniosek z 5 lutego 2025 r. Skarżąca za pośrednictwem portalu PUE ZUS złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa ZUS.
W związku z niepodjęciem przez Prezesa ZUS jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, w dniu 15 stycznia 2026 r. Skarżąca za pośrednictwem portalu PUE ZUS wniosła ponaglenie, zwracając się z prośbą o przyśpieszenie rozpoznania wniesionego odwołania. Jednakże, do dnia wniesienia skargi [17 kwietnia 2026 r. – przyp. Sądu] Skarżąca nie otrzymała jakiejkolwiek decyzji w niniejszej sprawie, ani nie otrzymała informacji na temat jakichkolwiek działań podjętych przez organ rozpoznający przedmiotowe odwołanie.
Dodatkowo, Skarżąca podkreśliła, że sprawy dotyczące świadczeń wychowawczych na małoletnie dzieci Skarżącej, a dotyczące wcześniejszych okresów, były już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (zob. wyroki z 14 maja 2025 r.: II SA/Gd 1333/24, II SA/Gd 1334/24, II SA/Gd 1335/24 i II SA/Gd 1336/24). Tym samym trudno uznać, by przedmiot sprawy wymagał dodatkowego postępowania, w tym postępowania dowodowego, uzasadniającego nierozpoznanie odwołania przez okres ponad 6 miesięcy. Podkreślono, że od złożenia przez Skarżącą odwołania od decyzji minęło przeszło pół roku, a pomimo znacznego upływu czasu oraz wniesienia przez Skarżącą ponaglenia Prezes ZUS nie podjął żadnych czynności zmierzających do rozpatrzenia przedmiotowego odwołania. Tym samym niewątpliwie w przedmiotowej sprawie można mówić o bezczynności tego organu.
W odpowiedzi na skargę ZUS, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Organ wyjaśnił, że ustalenia potwierdzają, iż w dniu 5 lutego 2025 r. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na syna H. L. na okres świadczeniowy 2025/2026. Drugi rodzic – M. L.złożył wniosek o świadczenie na ten sam okres w dniu 10 marca 2025 r. Do wniosku dołączył Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 stycznia 2023 r. sygn. akt [...] orzekający rozwód oraz ustalający opiekę naprzemienną stron nad dziećmi w wymiarze pięć dni na pięć. Informacjami z 11 kwietnia 2025 r. ZUS przyznał świadczenie wychowawcze obojgu rodzicom w kwocie 400 zł miesięcznie w związku z opieką naprzemienną.
Następnie w dniu 2 czerwca 2025 r. Skarżąca złożyła wezwanie o przyznanie pełnej kwoty świadczenia w związku z wyrokiem sądu administracyjnego. Pismem z 15 września 2025 r. ZUS poinformował Wnioskodawczynię, że wyrok Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 14 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 1334/24 dotyczy tylko okresu świadczeniowego 2022/2023. Tego samego dnia organ wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia w pełnej kwocie. Wnioskodawczyni skorzystała z przysługującego prawa i w dniu 23 września 2025 r. złożyła odwołanie, w którym wniosła o przyznanie świadczenie w pełnej kwocie. W dniu 15 stycznia 2026 r. Wnioskodawczyni złożyła prośbę o przyśpieszenie rozpatrzenia odwołań.
W związku z wpływem ww. skargi w niniejszej sprawie organ przeprowadził postępowanie sprawdzające w trybie nadzoru w oparciu o dane zapisane w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Skargi zostały złożone w formie papierowej do Centrali ZUS. Prezes ZUS decyzją z 18 maja 2026 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, ponieważ na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku sygn. akt [...] z 12 stycznia 2023 r. ustalono, że dzieci są pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców w związku z powyższym przysługuje prawo do świadczenia w połowie kwoty, tzn. 400 zł miesięcznie.
Mając na uwadze powyższy stan faktyczny organ stwierdził, że postępowanie w sprawie odwołania od decyzji organu I instancji zostało podjęte ze znacznym opóźnieniem, co skutkowało bezczynnością organu, przy czym nie miała ona charakteru rażącego naruszenia prawa. Fakt rozpoznania odwołania strony z przekroczeniem terminów wskazanych w art. 35 k.p.a. wynika m.in. z powszechnie znanego faktu bardzo dużej liczby spraw rozpoznawanych w przedmiocie obsługi wniosków o świadczenia rodzinne.
W piśmie z 17 czerwca 2026 r. Skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, a także na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. w wyniku takiej kontroli sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 2). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozstrzygnięcia skargi należało ocenić, czy zostały spełnione przesłanki jej dopuszczalności. Podstawową przesłanką w sprawach ze skarg na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania jest uprzednie wniesienie ponaglenia do właściwego organu (art. 52 § 1 w związku z art. 53 § 2b p.p.s.a.). Skarżąca dopełniła tego warunku wnosząc do Prezesa ZUS ponaglenie w dniu 15 stycznia 2026 r. (vide: akta administracyjne organu odwoławczego). Jednocześnie należy zaznaczyć, że wymóg, o którym mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a. uważa się za spełniony wówczas, gdy ponaglenie zostało wniesione, natomiast nie ma konieczności wstrzymywania się ze złożeniem skargi do czasu uzyskania postanowienia organu wyższego stopnia w sprawie.
Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy należy przypomnieć, że zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), dalej jako "k.p.a.", bezczynnością organu jest nie załatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Zatem bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1987/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też k.p.a. statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a., której służy m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych). Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie przez ustawodawcę terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej.
W niniejszej sprawie skarżąca zwalcza bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Jak wynika z akt sprawy, wydana na wniosek skarżącej decyzja ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w sprawie o znaku 010070/680/1450525/2025 wydana została 15 września 2025 r. Skarżąca w dniu 23 września 2025 r. za pośrednictwem portalu PUE ZUS złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Prezesa ZUS.
Mimo wniesienia przez skarżącą za pośrednictwem portalu PUE ZUS ponaglenia, do dnia wniesienia skargi [17 kwietnia 2026 r. – przyp. Sądu] Skarżąca nie otrzymała jakiejkolwiek decyzji w niniejszej sprawie, ani nie otrzymała informacji na temat jakichkolwiek działań podjętych przez organ rozpoznający przedmiotowe odwołanie. W dniu 18 maja 2026 r. Prezes ZUS rozpoznał odwołanie skarżącej utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję.
Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Jednocześnie, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1045 i 1841), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.).
Co również istotne, w myśl art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
Co prawda Prezes ZUS już po wniesieniu skargi rozpoznał odwołanie skarżącej, jednakże zdaniem Sądu okres rozpoznania odwołania przekraczający znacznie terminy określone w art. 35 § 3 k.p.a. oraz brak informowania strony stosownie do art. 36 tej ustawy, uzasadnia stanowisko, iż organ dopuścił się bezczynności, a bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podnosi się w orzecznictwie, rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Jednocześnie ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest znaczny, oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa (zob. wyroki WSA w Gdańsku: z 5 czerwca 2025 r. sygn. akt II SAB/Gd 5/25, z 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SAB/Gd 107/20, orzeczenia.nsa.gov.pl), a także, gdy zwłoka jest efektem działań (zaniechań) organu, które można interpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw strony. Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.
W ocenie Sądu taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W przytoczonym powyżej art. 35 § 3 k.p.a. ustawodawca sprecyzował expressis verbis termin, w jakim organ odwoławczy ma załatwić sprawę i wynosi on miesiąc, aczkolwiek z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a. Z kolei jak explicte stanowi art. 36 k.p.a. organ ma obowiązek zawiadomić strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie podając jednocześnie przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Zatem bez względu na to, jakie były powody nierozstrzygnięcia sprawy w ustawowym terminie, Prezes ZUS powinien był zastosować art. 36 k.p.a., czego ani razu nie uczynił w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika ponadto, że nawet wpływ ponaglenia nie spowodował, że Prezes ZUS ustosunkował się do niego wskazując przyczyny stanu swojej bezczynności. Powyższe, zdaniem Sądu, wskazuje na rażące naruszenie prawa.
Wobec faktu załatwienia sprawy w decyzji z 18 maja 2026 r. nie było konieczności zobowiązywania organu do wydania w określonym terminie aktu.
Ponadto, na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzono od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych tytułem wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł).
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.