II SAB/Bk 62/26

II SAB/Bk 62/26 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2026-05-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Roleder
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 337
art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego P. Y. na bezczynność Wojewody Podlaskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. zobowiązuje Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku R. z dnia 14 kwietnia 2025 roku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. nie wymierza organowi grzywny; 5. nie przyznaje od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej; 6. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz skarżącego R. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skargą złożoną 31 marca 2026 r. za pośrednictwem organu, uzupełnioną w piśmie procesowym z 18 maja 2026 r., obywatel Republiki Białorusi R. przez przedstawicielkę ustawową matkę P. Y., zarzucił Wojewodzie Podlaskiemu bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w załatwieniu jego wniosku z 14 kwietnia 2025 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wniósł o: (-) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, (-) stwierdzenie, że bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, (-) zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni, (-) wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości, (-) przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 5000 zł, (-) wydanie postanowienia o zabezpieczeniu, jeżeli Sąd uzna to za dopuszczalne, (-) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.
Skarżący wskazał, że organ sztucznie generuje braki formalne postępowań w celu ich przewlekania, tj. systemowo uznaje wnioski o pobyt (złożone w trybie łączenia rodzin) za wnioski niekompletne formalnie z uwagi na brak opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego małżonkowi. Służy to jedynie wstrzymywaniu biegu spraw i uniknięciu ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący wyraził również podejrzenie retrospektywnego sporządzania dokumentacji i nieformalne oznaczanie dokumentacji. Wskazał, że żąda objęcia sprawy szczególnym nadzorem merytorycznym, gdyż w okresie od złożenia wniosku 14 kwietnia 2025 r. nie dokonywano żadnych realnych czynności procesowych. Wyjaśnił, że w okresie od 14 kwietnia 2025 r. do 4 listopada 2025 r. postępowanie prowadzone było jak dla cudzoziemca pozostającego poza granicami Polski, gdyż faktycznie nie przebywał on na terenie Polski. W tym okresie nie powstała kwestia pozyskania danych biometrycznych, jednak organ nie był zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania i dokonywania czynności w ustawowo przewidzianych terminach (art. 35 k.p.a.). Sytuacja związana z obowiązkiem pozyskania danych biometrycznych uległa zmianie 5 listopada 2025 r., kiedy to skarżący zaczął przebywać na terytorium Polski. Wówczas organ powinien był podjąć działania celem pozyskania ww. danych, czyli postępowanie powinno być prowadzone według standardów jak dla spraw obejmujących konieczność uzyskania danych biometrycznych. Tymczasem pierwsze działania organu wykraczające poza zwykłe czynności rejestracyjne zostały podjęte dopiero w kwietniu 2026 r. (skierowane do przedstawicielki ustawowej skarżącego wezwanie do stawiennictwa). Do tego momentu postępowanie nie obejmowało istotnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy, w szczególności nie prowadzono postępowania dowodowego ani nie dokonano realnej analizy materiału sprawy. Wskazuje to, że organ faktycznie pozostawał przez większą część postępowania w bezczynności, naruszając art. 35 k.p.a. oraz zasady prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki. Zaistniały więc przesłanki do stwierdzenia bezczynności i przewlekłości z jednoczesnym zastosowaniem sankcji przewidzianych w przepisach prawa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżący złożył 14 kwietnia 2025r. Uczynił to w jego imieniu D. M. reprezentujący matkę małoletniego skarżącego oraz wniosek został złożony jako o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia rodziny. Małoletni skarżący przebywa w Polsce, według oświadczenia jego matki, od 5 listopada 2025 r. W dniu 30 marca 2026 r. do organu wpłynęło ponaglenie, które 1 kwietnia 2026 r. pozostawiono bez rozpoznania. Dalej Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 337 z późn. zm.), dalej: specustawa ukraińska, następnie zmienianej, termin na załatwienie sprawy skarżącego nie rozpoczął w ogóle biegu, a rozpoczęty uległ zawieszeniu do 4 marca 2027 r., i taki stan trwał do dnia złożenia skargi. Na potwierdzenie powyższego oraz wskazując, że w okresie trwania zawieszenia biegu terminów nie można wywodzić środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100d ust. 4 specustawy ukraińskiej) – Wojewoda wskazał wyrok NSA z 25 lipca 2024 r., sygn. akt OSK II 793/24 oraz przytoczył treść art. 100d ust. 3 specustawy ukraińskiej. Podsumowując organ stwierdził, że skoro wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy złożono 14 kwietnia 2025 r., to biorąc pod uwagę powyższe regulacje termin na załatwienie sprawy nie rozpoczął w ogóle biegu i stan ten trwał na dzień złożenia wniosku oraz na dzień złożenia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ jest uprzednie wniesienia ponaglenia (art. 52 § 1, art. 3 §2 pkt 8 i art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a.).
W sprawie niniejszej skarga spełnia wymogi formalne, bowiem skarżący poprzedził ją ponagleniem (pismo z 27 marca 2026 r.). Sposób załatwienia ponaglenia nie ma wpływu na formalną dopuszczalność skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Skarżący zarzuca organowi bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.; dalej: u.o.c.). W ocenie sądu skarga powinna jednak zostać rozpoznana wyłącznie jako skarga na bezczynność. W stanie faktycznym sprawy organ nie tyle bowiem prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.), lecz nie załatwiał sprawy w terminie, w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż w zasadzie nie podejmował żadnych czynności. To zaś odpowiada definicji bezczynności.
Zgodnie z art. 112a u.o.c. decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni (ust. 1); termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione lub cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106f, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106f, upłynął bezskutecznie (art. 112a ust. 2 pkt 2 i 3 u.o.c.).
W sprawie niesporne jest, że wniosek skarżącego złożony 14 kwietnia 2025 r. nie został załatwiony w terminie 60 dni, o którym mowa w art. 112a ust. 1 u.o.c. Bezspornym także jest, że skarżący – do momentu wniesienia skargi, co miało miejsce 31 marca 2026 r. - nie otrzymał żadnej informacji o terminie załatwienia sprawy oraz o tym, czy jego wniosek wymaga uzupełnienia. Pismo skarżącego ponaglające, złożone do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (za pośrednictwem Wojewody), pozostawione zostało bez nadania mu właściwego biegu.
Przypomnieć w związku z tym należy, że regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona została - z mocą obowiązywania od 15 kwietnia 2022 r. - ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c do specustawy ukraińskiej. Zgodnie z nowo dodanym wówczas art. 100c ust. 1, w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Następnie do specustawy ukraińskiej - z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. - został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1088), następnie do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. poz. 232), kolejno do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 854;), do dnia 4 marca 2026 r. (art. 10 pkt 1 ustawy z 12 września 2025 r. – Dz.U. poz. 1301 zmieniającej ustawę pomocową z dniem 30 września 2025 r.), a na datę wyrokowania w sprawie niniejszej, przepis art. 100d ustawy pomocowej przedłużył ten termin do 4 marca 2027 r. (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r., Dz.U poz. 203) zmieniającej ustawę z dniem 5 marca 2026r.). Przepis art. 100d przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w nim terminów załatwiania spraw (w tym terminu wynikającego z art. 112a u.o.c.) prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2027 r.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach: z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r., II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r., II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r., II OSK 1551/23 ugruntowane zostało stanowisko, podzielone przez skład orzekający w sprawie niniejszej, że przepis art. 100d specustawy ukraińskiej odnosi się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach.
Dla kwestii oceny skuteczności usprawiedliwiania przez organ swojej bezczynności treścią przywołanego wyżej przepisu art. 100d, fundamentalne znaczenie ma czasokres, w którym krajowy prawodawca wyłączył prawo badania przez sądy administracyjne stanu zaniechań wojewodów w prowadzeniu postępowań wymienionych w przepisie art. 100d ustawy pomocowej (obecnie od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2027 r.) oraz ilość nowelizacji wprowadzających to przedłużenie. W ugruntowanym już orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny stanął bowiem na stanowisku, że ponad dwuletni okres od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw, mający swoje źródło w ilości tych spraw, powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d specustawy ukraińskiej). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" – dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw.
W konsekwencji NSA doszedł do przekonania, że okoliczności powoływane jako uzasadnienie kolejnego przedłużania braku biegu terminów nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu przedłużenia obowiązywania art. 100d, tj. po 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U poz. 854) w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia biegu terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d specustawy ukraińskiej, jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (por: wyrok z 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24 i wyroki tam powołane, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzeczeniach prezentujących powyższy pogląd wyjaśniano również, że analiza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 184 Konstytucji RP) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., II OSK 172/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji Trybunału i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio) - musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., II OSK 174/24).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że taka właśnie sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1- 4 specustawy ukraińskiej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 15 maja 2024 r. i w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którymi każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. NSA podkreślił, że prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne, trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. np. wyrok z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 maja 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Wobec powyższego należy wskazać, że niezgodność art. 100d z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r.
Sąd w sprawie niniejszej w całości podziela zaprezentowane powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wynika z niego, że terminy na załatwienie sprawy nie biegły do 30 czerwca 2024 r., a po tej dacie organ winien był procedować zgodnie z przepisami ustawy o cudzoziemcach.
Skarżący w sprawie niniejszej wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożył 14 kwietnia 2025 r. Ewidentny brak jakichkolwiek działań organu w okresie 60 dni, przewidzianym przepisami ustawy o cudzoziemcach na rozpatrzenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy, wskazuje na stan bezczynności organu. Bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest bowiem w treści art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Nadto należy odwołać się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba, że - w myśl art. 12 k.p.a. - organy mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Stosownie do kodeksowej regulacji określającej terminy załatwiania spraw administracyjnych, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki - art. 35 § 1 k.p.a., a załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Ustawodawca przewidział przy tym ewentualną sytuację niezałatwienia sprawy w terminie, nakładając na organ administracji publicznej na mocy art. 36 § 1 k.p.a. obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, podania przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Z perspektywy niniejszej sprawy istotne pozostaje również, że przepisy szczególne mogą przewidywać inne, niż wymienione w Kodeksie postępowania administracyjnego terminy rozpoznania spraw przez właściwe organy administracji publicznej, o czym stanowi art. 35 § 4 k.p.a.
W ocenie sądu złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy obligowało organ do jego niezwłocznej weryfikacji, ustalenia, czy zawiera on wszystkie niezbędne dane i jakie dokumenty w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy i stosownie do okoliczności podjęcia odpowiednich czynności. Podkreślić należy, że weryfikacja ta powinna nastąpić niezwłocznie, a więc bez nieuzasadnionego odwlekania tej czynności (por. Anna Golęba, (w:) Knysiak-Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex/el. 2015). W konsekwencji pomimo wyznaczenia przez art. 112a ust. 1 u.o.c. szczególnego terminu rozpoznania sprawy, który biegnie od daty złożenia formalnie poprawnego wniosku organ administracji nie jest zwolniony od obowiązku dokonania kontroli formalnej poprawności wniosku cudzoziemca w terminie ogólnym wynikającym z art. 35 k.p.a.
Tymczasem w realiach badanej sprawy, jak zasygnalizowano już wyżej, od dnia złożenia wniosku (14 kwietnia 2025 r.) do dnia otrzymania skargi (31 marca 2026 r.) organ nie podejmował żadnych czynności zmierzających do formalnej kontroli poprawności wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie ogólnym wynikającym z art. 35 k.p.a., zmierzających do otwarcia biegu terminu określonego w art. 112a ust. 2 u.o.c., umożliwiającego wydanie decyzji w terminie określonym w art. 112a ust. 1 u.o.c., co oznacza, że organ jest w bezczynności. Doszło bowiem do prowadzenia sprawy dłużej niż jest to niezbędne do jej załatwienia oraz naruszenia 60 dniowego terminu na jej załatwienie. Termin ten upłynął zarówno w dacie złożenia przez stronę skargi, jak i w dacie orzekania przez sąd. Oceny powyższej nie zmienia fakt wezwania przez organ skarżącego w dniu 15 i 16 kwietnia 2026 r. (na dzień 21 maja 2026 r.) do uzupełnienia odcisków palców.
Stwierdzając zatem, że po stronie organu trwa stan bezczynności, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązano Wojewodę do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji wyroku).
Nie można podzielić stanowiska organu z odpowiedzi na skargę, który wskazuje, że pod względem merytorycznym małoletni skarżący nie spełnia wymagań udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, a także że organ ma obowiązek terminowo załatwić wyłącznie wniosek prawidłowo złożony i niezawierający braków formalnych. Wzmacnia też swoją argumentację organ wskazaniem na art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/98/UE. Sąd miał na uwadze powyższe stanowisko, jednak nie mogło ono prowadzić do oddalenia skargi. Istotnie, procedowanie wniosku dotkniętego brakami formalnymi nie jest jeszcze merytorycznym procedowaniem wniosku kompletnego pod względem formalnym. Jednak od momentu wpływu wniosku to na organie spoczywa obowiązek załatwienia sprawy zainicjowanej tym wnioskiem – załatwienia czy to pod względem formalnym, czy merytorycznym. Bezczynność jest pojęciem uwzględniającym "termin załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) a nie termin, w jakim organ procedował wniosek kompletny pod względem formalnym. Niepodejmowanie przez właściwy organ czynności zmierzających do wyeliminowania braków formalnych wniosku inicjującego postępowanie nie ubezskutecznia zarzutu bezczynności, nawet jeśli ustawa przewiduje tylko termin na załatwienie wniosku kompletnego pod względem formalnym. Zasada szybkości postępowania z art. 12 §1 k.p.a. odnosi się do załatwienia sprawy. Inne rozumienie ww. przepisów prowadziłoby do nieusprawiedliwionego odwlekania w czasie załatwienia sprawy tylko z tego powodu, że organ nie realizował wezwania do uzupełnienia braków formalnych żądania.
Także przekonanie organu o niezasadności wniosku (jego bezpodstawności pod względem merytorycznym) jest bez znaczenia w sprawie ze skargi na bezczynność. Sąd bowiem w takiej sprawie bada czy organ załatwił sprawę a nie czy żądanie strony jest uzasadnione pod względem materialnoprawnym.
Jednocześnie sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu, o czym na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku. Stanowi bezczynności organu sąd nie przypisał cechy rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie sądu - w sprawie nie miało miejsca. Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 100d specustawy ukraińskiej nie został wyeliminowany z obrotu prawnego przez ustawodawcę, zatem nadal obowiązuje. Ustalenie jego niekonstytucyjnego charakteru nastąpiło w orzecznictwie sądów administracyjnych i było wynikiem dogłębnej analizy oraz wykładni przepisów o wstrzymaniu biegu terminów w kontekście prawa do sądu. Odmowa zastosowania art. 100d jest więc wynikiem określonego kierunku orzecznictwa sądów, bowiem początkowo akceptowano ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d, zastrzegając jedynie możliwość zmiany tej oceny w razie zmiany okoliczności sprawy (por. szerzej wyrok z 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3112/24). A zatem skoro zmiana okoliczności sprawy niniejszej polegająca na przyjęciu niedopuszczalności stosowania art. 100d specustawy ukraińskiej od 1 lipca 2024 r. wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. pierwszy z takich wyroków NSA z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24), a nie była expressis verbis zmianą legislacyjną, to wobec związania organów administracji publicznej zasadą legalności (art. 6 k.p.a.) - nie można Wojewodzie przypisywać prowadzenia postępowania w warunkach bezczynności mającej cechy rażącego naruszenia prawa. Dlatego orzeczono jak w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.
Ze względów jak wyżej, brak było - w ocenie sądu - podstaw do wymierzenia organowi, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., grzywny (pkt 4 sentencji wyroku) oraz przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej (pkt 5 sentencji wyroku).
Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej. Przyznanie takiej sumy na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest środkiem o charakterze kompensacyjno-dyscyplinującym; stanowi formę rekompensaty za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma ta, chociaż ma częściowo charakter kompensacyjny, nie ma jednak na celu naprawienia szkody.
W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma to, że skarżący w żaden sposób wniosku o sumę pieniężną nie uzasadnił. Co prawda wskazał na – w jego ocenie – rażące naruszenie obowiązków organu w zakresie terminów załatwiania sprawy – jednak nie ma podstaw by obciążać organ koniecznością wypłacenia swoistego rodzaju rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawał on w przekonaniu, że kieruje się treścią obowiązującego przepisu. W ocenie sądu dostatecznym zabezpieczeniem interesu skarżącego w uzyskaniu decyzji w przedmiocie pobytu stałego jest zakreślenie organowi stosunkowo niedługiego terminu na załatwienie sprawy.
Z tożsamych przyczyn nie było podstaw do wymierzania organowi grzywny.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 6 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę uiszczonego wpisu od skargi (100 zł).
Skarga została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
M. Roleder E. Lemańska A. Bartłomiejczuk