II SA/Wr 674/06

II SA/Wr 674/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2007-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alicja Palus /sprawozdawca/
Halina Kremis
Zygmunt Wiśniewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
II OSK 1089/07 - Wyrok NSA z 2008-09-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
art. 47
Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Sędzia NSA Halina Kremis, Asesor WSA Alicja Palus /spraw./, Protokolant Kamila Zawiślan, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 27 lutego 2007 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie bez wymaganego zezwolenia dwóch pni klonu srebrzystego rosnącego na terenie zieleni osiedlowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 47 k, 47 l ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody /t.j. Dz. U. z 2001r., Nr 99, poz. 1079 z późn. zm./, przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów /Dz. U. Nr 113, poz. 1074/ oraz przepisu § 2 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew /Dz. U. Nr 99, poz. 907/ i art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Ś. wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. przy ul. M. S.-C. [...] karę pieniężną w wysokości 56.025,00 zł /słownie pięćdziesiąt sześć tysięcy dwadzieścia pięć złotych/ za usunięcie bez wymaganego zezwolenia dwóch pni o obwodzie 94 cm i 72 cm /obwody na wysokości 1,3 m npt. ustalone przez biegłego/ z trzypniowego klonu srebrzystego rosnącego na terenie Z. /zieleń osiedlowa/ posesji przy ul. Z. W. [...] w Ś. W osnowie decyzji organ orzekający przedstawił sposób wyliczenia kary pieniężnej, podał sposób i termin jej uiszczenia oraz poinformował, że po upływie wskazanego terminu należna z tytułu kary kwota podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Prezydent Miasta Ś. podał, że w dniu 22 września 2003 r. w związku z telefonicznymi informacjami od mieszkańców ulic W. i P. w Ś., w których proszono Urząd o podjęcie interwencji w sprawie niszczenia drzew, rosnących na posesjach Osiedla M. w Ś., pracownicy Referatu Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w Ś. przeprowadzili wizję w terenie, w trakcie której stwierdzono m.in. usunięcie bez zezwolenia dwóch żywych pni /o obwodach 102 cm i 129 cm – mierzonych na wysokości ścięcia/ z trzypniowego klonu srebrzystego, rosnącego na posesji przy ul. W. [...] w Ś., całkowite ogłowienie /pozbawienie korony/ pozostałego /trzeciego/ przewodnika w/w klonu srebrzystego, wykonanie radykalnej redukcji koron średniej wielkości drzew /żywotnik dwustopniowy, klon jawor, wierzba biała, głóg, dwa jarząby pospolite/, rosnących na sąsiednich Z. przy posesjach nr [...], [...], [...] ulicy W.
Zakres prac, lokalizacja oraz sposób ich przeprowadzenia /m.in. płaszczyzny po cięciach posmarowane były białą substancją, przypuszczalnie farbą emulsyjną/ sugerował, że powyższe cięcia wykonano na zlecenie władającego w/w terenami tj. Spółdzielni Mieszkaniowej.
Fakty stwierdzone w trakcie w/w lustracji zostały spisane w notatce służbowej z dnia 22.09.2003 r. oraz udokumentowane fotograficznie, po czym pracownicy Referatu Ochrony Środowiska niezwłocznie skontaktowali się telefonicznie z przedstawicielem Spółdzielni Mieszkaniowej, odpowiedzialnym za administrację tego rejonu, informując go o zaistniałym zdarzeniu oraz prosząc o czasowe wstrzymanie prac na zieleni do czasu wyjaśnienia okoliczności sprawy.
W dniu 23.09.2003 r. Kierownik Referatu Ochrony Środowiska tut. Urzędu odebrała telefon od dyżurnego Straży Miejskiej, informujący o interwencji Strażników na posesji przy ul. P. [...] w Ś. /nieruchomość pozostająca we władaniu Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. przy ul. M. S.-C. [...]/, w związku z wykonywaniem cięć na drzewach, rosnących na terenie w/w posesji.
Straż Miejską wezwała lokatorka zamieszkująca w/w posesję, aby uchronić rosnące tam drzewa przed zniszczeniem.
Ponieważ przedmiotowe zdarzenie mogło łączyć się bezpośrednio ze sprawą opisaną w notatce służbowej z dnia 22.09.2003 r. Kierownik Referatu Ochrony Środowiska przeprowadziła tym razem telefoniczną rozmowę z Wiceprezesem w/w Spółdzielni Mieszkaniowej, informując go szczegółowo o zaistniałym w tym dniu zdarzeniu oraz faktach stwierdzonych w trakcie wizji z dnia poprzedniego.
W odpowiedzi Wiceprezes Spółdzielni oznajmił, że natychmiast wstrzymuje wszelkie prace związane z cięciami drzew, rosnących na posesjach pozostających we władaniu tejże Spółdzielni.
Stwierdzone w trakcie w/w lustracji zdarzenia tj. zniszczenie formy pokrojowej drzew oraz całkowite usunięcie dwóch pni z trzypniowego drzewa wskazywały, że mogło dojść do naruszenia przez władającego terenem przepisów ustawy o ochronie przyrody i w związku z powyższym Urząd zdecydował, zgodnie z art. 84 kpa o powołaniu biegłego rzeczoznawcy celem oceny powyższych cięć i zabiegów w kontekście ich zgodności ze sztuką ogrodniczą i obowiązującym prawem.
Powołany pismem z dnia 24.09.2003 r. biegły - P. Andrzej Skup /Rzeczoznawca SITO-NOT w specjalnościach: budowa i konserwacja terenów zieleni, parkoznawstwo. Inspektor Nadzoru prac przy pielęgnacji drzew parkowych, pomnikowych i innych ozdobnych, wykładowca kursów wyższych w specjalności pielęgnacja i leczenie drzew/ miał sporządzić opinię, której przedmiotem miało być m.in:
1. Orzeczenie stanu żywotności usuniętych pni z w/w klonu srebrzystego oraz zdefiniowanie jego formy pokrojowej.
2. Sporządzenie szczegółowej oceny dokonanych cięć, co do ich zgodności z zasadami obowiązującymi we właściwej pielęgnacji drzew ozdobnych.
3. Opisanie możliwych do wystąpienia skutków wywołanych przez w/w cięcia w aspektach: zachowania żywotności przez drzewa, wpływu na dalszą wegetację tych roślin, pełnienia przez w/w drzewa podstawowych funkcji w środowisku tj. dekoracyjnej (pokrój) oraz przyrodniczej (m.in. oczyszczanie powietrza).
W dniu 25.09.2005 r. do Urzędu dotarła notatka służbowa Straży Miejskiej z dnia 23.09.2003 r. opisująca interwencję funkcjonariuszy Straży Miejskiej na posesji przy ul. P. [...] w Ś.
Z treści w/w notatki wynikało m.in., że przedmiotowe cięcia na drzewach wykonywała firma P. M.-S. - "Usługi leśne", na zlecenie Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. przy ul. S.-C. [...].
Ponadto do Urzędu wpłynęło pismo z dnia 01.10.2003 r. podpisane przez Prezesa i Zastępcę Prezesa w/w Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś., w którym m.in. potwierdzono, że opisywane wyżej cięcia (prace pielęgnacyjne na zieleni m.in. na posesjach przy ul. W.) były wykonywane przez firmę L – M. S. w ramach obustronnie zawartej umowy.
Sporządzona przez biegłego szczegółowa opinia nt. Oceny stanu drzew na terenie Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. /zawierająca sprawozdanie z oględzin drzew, ich posadowienia, obmiaru wraz z wyinterpolowaniem obwodów pierśnic drzew usuniętych, opis stanu zachowania oraz ocenę zgodności wykonanych prac z zasadami sztuki ogrodniczej, a także przewidywane skutki cięć/ w swojej konkluzji zawierała m.in. stwierdzenie, że "Wykonawca prac nie posiada nawet elementarnej wiedzy w zakresie cięć drzew. Prace są wykonane bezmyślnie i posiadają cechy wandalizmu, którego skutkiem są uszkodzenia drzew. Dwa drzewa zostały wycięte /.../".
Skutkiem powyższego Referat Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w Ś. w dniu 14.10.2003 r. wszczął z urzędu postępowanie, w stosunku do Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś., w sprawie usunięcia bez zezwolenia dwóch pni o obw. 94 i 72 cm (obwody na wysokości 1,3 m npt. ustalone przez biegłego), z trzypniowego klonu srebrzystego, rosnącego na posesji przy ul. W. [...] oraz zniszczenia, w wyniku niewłaściwie wykonanych cięć pielęgnacyjnych:
- pozostałego pnia w/w klonu o obw. 76 cm,
- ogłowionego żywotnika o obw. pnia 63 cm i całkowicie pozbawionego korony dwupniowego klonu jaworu o obw. pni 52 i 53 cm, rosnących na posesji przy ul. W. [...] w Ś.,
- dwóch jarząbów pospolitych o obw. pni: 94 cm i 70 cm, rosnących na posesji przy ul. W. [...]-[...] w Ś.,
zawiadamiając równocześnie, że w celu umożliwienia stronie przedstawienia faktów i materiałów mogących mieć wpływ na orzeczenie, a także podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie wyznaczona została rozprawa w dniu 29 października 2003 r.
Podczas rozprawy przedstawiono stronie /Spółdzielni Mieszkaniowej/ jeszcze raz /strona, jeżeli nie była adresatem głównym, każdorazowo otrzymywała do wiadomości wszystkie pisma lub ich kserokopie dot. sprawy/ wszystkie dowody zebrane dotychczas w przedmiotowej sprawie.
Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym przedstawiciele Strony przedłożyli "Opinię o cięciach pielęgnacyjnych na terenie Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. i ich wpływie na żywotność drzew" opracowaną przez biegłego w zakresie ochrony przyrody dr inż. architekta krajobrazu Jerzego Sporka.
W trakcie rozprawy ustalono ponad wszelką wątpliwość, że prace na wyżej opisywanym drzewostanie /rosnącym przy ul. W. i P./ były wykonane na zlecenie Spółdzielni Mieszkaniowej przez firmę wybraną w przetargu.
Strona w trakcie rozprawy wniosła do protokołu n/w uwagi /zgodne ze stanowiskiem biegłego Jerzego Sporka, zawartym w w/w opinii o cięciach pielęgnacyjnych/ tj.:
- zarzut dot. usunięcia bez zezwolenia dwóch pni z trzypniowego klonu srebrzystego jest bezpodstawny, ponieważ w obecnie obowiązującym systemie prawnym nie określa się przypadku nakładania kar za usunięcie pnia z drzewa wielopniowego,
- zarzut dot. zniszczenia pozostałych w/w drzew w wyniku niewłaściwie wykonanych cięć pielęgnacyjnych jest również bezpodstawny, albowiem nie nastąpiło ich zniszczenie, a jedynie została zmieniona ich forma pokrojowa, dostosowująca je do stanowisk.
Po dokładnym przeanalizowaniu obydwu opinii sporządzonych przez biegłych. uznano, że:
- za wyjątkiem pozostałego pnia z trzypniowego klonu srebrzystego, w stosunku do pozostałych drzew nie zachodzi niebezpieczeństwo utraty przez nie żywotności,
- celem zapewnienia w miarę bezkonfliktowych warunków wegetacji, należy przenieść na inne stanowiska dwa jarząby i klon, rosnące na posesjach przy ul. W.
Wobec powyższego Spółdzielnia Mieszkaniowa zobowiązała się do przedłożenia wniosku, popartego opinią biegłego, o wydanie zezwolenia na usunięcie przedmiotowych jarząbów i klonu, z zastrzeżeniem ich przesadzenia, w terminie do 30 listopada (co zostało spełnione).
Natomiast odnośnie rozbieżności w interpretacji przepisów dot. usuwania drzew wielopniowych Urząd zdecydował, że wystąpi do Ministerstwa Środowiska o wyjaśnienie wątpliwości w kwestii usuwania drzew mających więcej niż jeden pień.
W dniu 02.01.2004 r. do Urzędu Miasta w Ś. wpłynęło pismo Dyrektora Departamentu Prawnego Ministerstwa Środowiska, znak: [...]. wyrażające opinię w sprawie usuwania drzew mających więcej niż jeden pień: ... Z przepisów ustawy o ochronie przyrody /art. 47 h i 47 l/ wynika, iż do ustalenia opłaty za usunięcie drzewa, czy też nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia podstawą jest wielkość obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm /wysokość tzw. pierśnicy drzewa/. Jeżeli zatem na takiej wysokości rośnie więcej niż jeden pień /drzewo rozwidla się poniżej 130 cm/ to każdy pień /a ściśle jego obwód mierzony na wysokości 130 cm/ stanowi podstawę do nałożenia opłaty lub pieniężnej kary administracyjnej i powinien być traktowany jak odrębne drzewo /.../".
Ustalenia dotyczące usuniętych przewodników klonu srebrzystego /miejsce oględzin, data, ustalenia merytoryczne dot. drzewa i władającego nieruchomością/, potwierdzone przez biegłych w ich ekspertyzach oraz podczas rozprawy administracyjnej wyczerpywały znamiona danych określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów /Dz. U. Nr 113 z 2003 r., poz.1074/, niezbędnych do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej.
W odwołaniu wniesionym od opisanej powyżej decyzji Spółdzielnia Mieszkaniowa w Ś. zarzuciła:
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 47 k ustawy z dnia 16.10.1991 r. o ochronie przyrody poprzez przyjęcie, iż Spółdzielnia usunęła drzewo.
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 47 h w/w Ustawy poprzez przyjęcie, iż przepis ten dotyczy wszystkich pni jednego drzewa.
- naruszenie prawa materialnego tj. § 2 ust. 1-3 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26.06.2003 r. "w sprawie trybu nakładania kar pieniężnych za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganych zezwoleń...".
- nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie a przedstawionych przez stronę, w szczególności dot. lokalizacji drzewa i uciążliwość rosnącego drzewa dla mieszkańców jak również zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu pieszych.
Wskazując na powyższe podstawy Spółdzielnia Mieszkaniowa wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu odwołania Spółdzielnia zarzuciła naruszenie art. 47 k ustawy o ochronie przyrody. W ocenie Spółdzielni powołany przepis dotyczy bowiem usuwania drzew bez wymaganego zezwolenia. Spółdzielnia oświadczyła, że nie usunęła drzewa rosnącego przy ul. W., które dalej rośnie. Drzewo to zostało posadzone jako jedno drzewo, tak było traktowane i w uzasadnieniu decyzji nie przedstawiono żadnych dowodów na to, iż były to odrębne trzy drzewa, jak stanowi ustawa.
"Opinia o cięciach pielęgnacyjnych na terenie SM w Ś." sporządzona przez dr inż. Jerzego Sporka biegłego w zakresie ochrony przyrody, którą to opinię strona odwołująca przedłożyła na rozprawie administracyjnej, w sposób nie budzący wątpliwości, określa na str. 6-7 jak należy traktować przedmiotowe drzewo z uwagi na jego formę wielopniową.
Powołany przepis art. 47 k w swej treści ustanawia sankcję za usuwanie drzew. Wykładnia tego przepisu nie może być rozszerzająca przez Urząd i zmieniać w sposób zasadniczy treść przepisu ustawy określając, iż dotyczy to usunięcia pnia drzewa. Jeśli ustawodawca określił wyraźnie unormowania dot. drzew, należy to rozumieć jako jedną całość a nie części składowe drzewa.
Przepis prawa winien być interpretowany zgodnie z jego brzmieniem.
Referat Ochrony Środowiska zwrócił się do Ministra Środowiska o interpretację dot. uzyskania zezwolenia na usunięcie każdego pnia drzewa.
Przedłożona interpretacja jest tak odbiegająca od zapisu ustawowego, iż nie można jej uwzględnić przy stosowaniu prawa. Wyjaśnienie to nie opiera się na określeniach ustawowych, które dot. usunięcia drzewa, ale wprowadza całkowite nowe pojęcie dot. ochrony pni drzew, które zdaniem odwołującego nie mają powiązania z treścią ustawy, bowiem ustawodawca wprowadza tylko pojęcie drzewa usuniętego, a nie poszczególnych pni.
Konsekwencją tego stanowiska Referatu Ochrony Środowiska jest ustalenie opłat za każdy pień, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w art. 47 h 1. Powołany przepis wyraźnie stanowi, iż stawki opłat dotyczą obwodu pnia drzewa usuniętego, a nie poszczególnych jego części pni. Drzewo nie zostało usunięte, a więc nie może być opłat dot. jego usunięcia.
W dalszej części odwołania Spółdzielnia zarzuciła naruszenie § 2 ust. 1-3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.06.2003 r. Przepis ten wyraźnie stanowi, iż organ administracyjny nakłada karę po przeprowadzeniu oględzin, z których sporządza protokół. Następnie w sposób rygorystyczny określa, co protokół winien zawierać, a ustalenia protokółu uwzględnia się w decyzji.
W sprawie protokół nie był sporządzony, co w uzasadnieniu decyzji również znajduje potwierdzenie. Notatka służbowa sporządzona odręcznie przez przedstawiciela Referatu z dnia 22.09.2003 r. nie czyni zadość wymaganiom protokółu. Strona odwołująca nie była powiadomiona o zamierzonych oględzinach, a tym samym została pozbawiona swoich praw dot. złożenia wyjaśnień i przyczyn zdarzenia. Jest to istotne naruszenia prawa.
W sprawie nie wyjaśniono również wielu okoliczności faktycznych, przedłożonych przez stronę i zawartych w opinii rzeczoznawcy dr inż. Jerzego Sporka. Przede wszystkim okoliczność, iż drzewo przy ul. W. [...] rośnie 3 m od budynku i 1 m od chodnika. Z uwagi właśnie na istnienie 3 pni i szeroką rozłożystość zagraża ciągom komunikacyjnym i stanowi zagrożenie dla mieszkańców i ruchu. Prawidłowo więc dokonano redukcję dwu pni, co pozwoliło utrzymać drzewo bez konieczności jego usunięcia, a zabieg ten przyczyni się do prawidłowej gospodarki w zakresie pielęgnacji drzewa.
W zakończeniu odwołania Spółdzielnia wniosła o wezwanie na rozprawę biegłego z zakresu ochrony przyrody dr inż. Jerzego Sporka.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] Nr [...] stosując przepis art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 47 e, art. 47 k i art. 47 l ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody /t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 99 z późn. zm./, przepis § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów /Dz. U. z 2003 r., Nr 113, poz. 1074/ oraz § 2 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew /Dz. U. Nr 99, poz. 907/ utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach podjętego orzeczenia Kolegium wyjaśniło, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami art. 61 § 1-4, art. 77 § 1 k.p.a, jak również zgodnie z art. 67 § 1 i art. 68 K.p.a., co wyczerpało w pełni znamiona danych określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów /Dz. Nr 113, z 2003 r., poz. 1074/.
Interpretacje prawne /komentarze/ dotyczące sposobu naliczania opłat i administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew mających więcej niż jeden pień, m.in. przedstawione w:
• M. Bojarski, W. Radecki, 1997 w "Ochrona prawna drzew i krzewów - stosowanie środków administracyjnych" Wyd. Uniwersytet Wrocławski /str. 141-143/.
• W. Radecki, 1997 "Prawo ochrony środowiska w praktyce. Tom 2, Towarzystwo Naukowe Prawa Ochrony Środowiska, Wrocław /str. 192-193/.
• W. Radecki, 1997 "Opłaty i kary pieniężne za usuwanie drzew mających więcej niż jeden pień" w Aura 3/1997 str. 33.
• W. Radecki, 2003 "Usuwanie drzew o kilku pniach" w "Ochrona Środowiska - Prawo i Polityka Nr 4/34/2003 str. 34-35.
• piśmie Departamentu Prawnego Ministerstwa Środowiska w Warszawie nr DP-024-293/303/MW skierowanym do Urzędu Miejskiego w Ś. /data wpływu: 02-01-2004/
• piśmie Departamentu Prawnego Ministerstwa Środowiska w Warszawie nr DP-024-293/303/MW skierowanym do Urzędu Miejskiego w Ś. /data wpływu: 02.01.2004/.
• piśmie Departamentu Ochrony Przyrody Środowiska w Warszawie nr DOPwe-41-54/03/rkz dnia 23.09.2003 r., skierowanym do Wydziału Środowiska i Rolnictwa Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie.
• K. Bandarzewski, 2003 "Problematyka ustalania wysokości kar za usunięcie drzew bez zezwolenia" w CASUS Nr 30, Kwartalnik KR SKO /str. 20-22/.
potwierdzają prawidłowość rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przez organ I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stoi na stanowisku, że opłata za usunięcie drzewa mającego więcej niż jeden pień /przy rozwidleniu poniżej 130 cm/ powinna być naliczona za każdy pień oddzielnie, a w razie usunięcia pni bez wymaganego zezwolenia karę wymierza się za każdy usunięty pień. Jeżeli drzewo miało trzy pnie i bez zezwolenia usunięto jeden - karę wymierza się za jeden, jeżeli usunięto dwa - karę wymierza się za dwa, jeżeli usunięto trzy - karę wymierza się za trzy. Natomiast ścięcie pnia drzewa rozwidlającego się powyżej 130 cm należy traktować jako zabieg pielęgnacyjny, nie wymagający uzyskania zezwolenia, chyba że takie działanie spowoduje zniszczenie drzewa, pociągając za sobą konieczność nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionowała Spółdzielnia Mieszkaniowa w Ś. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W petitum skargi Spółdzielnia zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody poprzez przyjęcie, że skarżąca usunęła drzewa oraz naruszenie przepisu § 2 ust. 1-2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. i na podstawie tak sformułowanych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Uzasadniając swój wniosek Spółdzielnia podała, że przepis art. 47 k ustawy o ochronie przyrody, zastosowany przy orzekaniu nie dotyczy pni drzew, ale usuwania drzewa bez zezwolenia, a przy tym nie ma przepisów ustawowych, które w sposób nie budzący wątpliwości zabroniłyby usuwania pni drzewa w rosnącym drzewie wielopniowym. Zarzuciła ponadto, że komentarze nie są źródłem prawa i nie mogą być podstawą decyzji oraz, że w postępowaniu administracyjnym należy mieć na względzie zasady ogólne kpa, a w szczególności art. 6, stanowiący, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ponadto Spółdzielnia wyjaśniła, że naruszenie § 2 ust. 1-3 wskazanego w petitum skargi aktu wykonawczego dotyczy niesporządzenia w sprawie wymaganego protokołu oraz niepowiadomieniu Spółdzielni o zamierzonych oględzinach, a tym samym pozbawieniu jej swoich praw.
W zakończeniu uzasadnienia skarżąca Spółdzielnia wskazała, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionego zarzutu oraz faktu, że usunięty pień drzewa ze względu na swoją rozłożystość zagrażał ciągom komunikacyjnym i mieszkańcom oraz stanowił trwałą przeszkodę w istniejących zabudowaniach.
W ocenie Spółdzielni zaskarżona decyzja jako wydana "w oparciu o interpretację przepisu prawnego" powinna zostać uchylona.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Na rozprawie w dniu 9 lutego 2006 r. pełnomocnik skarżącej Spółdzielni oraz przedstawiciel organu zgodnie wnieśli o zawieszenie postępowania w sprawie wobec możliwości zawarcia ugody pomiędzy Spółdzielnią a Gminą Ś. Sąd uwzględniając wniosek postanowieniem z dnia 9 lutego 2006 r. orzekł o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 126 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./.
W dniu 26 października 2006 r. doręczony został Sądowi wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o podjęcie zawieszonego postępowania, o czym Sąd orzekł – stosownie do przepisu art. 129 powołanej powyżej ustawy – postanowieniem z dnia 27 października 2006 r.
W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2006 r. dołączonym do akt sprawy Spółdzielnia podała m.in., że drzewo z którego usunięto dwa pnie jest "okazałe i bujne", a dokonana korekcja w zdecydowany sposób poprawiła jego żywotność oraz bezpieczeństwo mieszkańców i dostęp światła dziennego do mieszkań. Odpowiadając na pismo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wyjaśniło, że zaskarżona decyzja dotyczy usunięcia dwóch pni klonu srebrzystego, a zniszczenie korony trzeciego pnia drzewa zostało objęte odrębnym postępowaniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął orzeczenie w sprawie po rozważeniu następujących okoliczności faktycznych i prawnych:
Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem /jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/, formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził – mimo uwzględnienia w toku czynności rozpoznawczych dyspozycji przepisu art. 134 § 1 powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – brak podstaw do uznania zasadności żądania skargi w warunkach art. 145 § 1 wskazanej poprzednio ustawy, co uprawniało Sąd do oddalenia skargi.
W ocenie Sądu zaistniałe w sprawie naruszenie prawa wynikające z uchybienia przepisowi § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów i zawartemu w tym przepisie zaleceniu przeprowadzenia przed nałożeniem kary za usunięcie drzewa oględzin i sporządzenia z nich protokołu, nie ma znamion określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i z tych względów nie mogło determinować kasacyjnego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Zdaniem Sądu przyjęty w przepisie § 2 powołanego powyżej aktu wykonawczego w ramach trybu nakładania kary pieniężnej za usuwanie drzewa bez wymaganego zezwolenia zapis, wg którego karę nakłada się po przeprowadzeniu oględzin nie może być traktowany jako statuujący bezwzględny warunek dopuszczalności orzeczenia o karze, sankcjonującego niezgodne z prawem zachowanie konkretnego podmiotu. W uznaniu Sądu mimo przyjęcia takiej regulacji nie należy racjonalnie działającemu prawodawcy przypisywać intencji, skutkującej tym, że nawet wobec oczywistego stanu faktycznego i nie kwestionowanych ustaleń dokonanych w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia o karze, zaniechanie sporządzenia protokołu, o którym mowa w rozporządzeniu, stanowiące w istocie nieusuwalne uchybienie, w sposób bezwzględny pozbawiałoby właściwy organ prawa do podjęcia czynności procesowych, w tym orzeczniczych nakazanych prawem.
Z tych względów Sąd uznał, że wobec istniejących w sprawie, nie budzących wątpliwości faktów i danych – przyznanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową – naruszenie przepisu § 2 powoływanego rozporządzenia nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Prowadząc czynności rozpoznawcze Sąd zwrócił przede wszystkim uwagę, że dane składające się na ustalenia faktyczne, objęte treścią przepisu § 2 ust. 4 pkt 4 lit. a-e omawianego aktu wykonawczego, a uwzględnione w decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej, stosownie do zapisu § 2 ust. 3 tego rozporządzenia nie były w żadnym ze swoich elementów kwestionowane w toku administracyjnego postępowania instancyjnego.
Sąd nie podziela również zarzutu dotyczącego błędnej wykładni, czy niewłaściwej interpretacji przepisów, mających zastosowanie przy orzekaniu.
Zdaniem Sądu istotne w rozpoznawanej sprawie jest, że ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, której przepisy powołano w podstawie prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiła w art. 2 ust. 1 pkt 8, że "Ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy, oznacza zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów przyrody i jej składników, a w szczególności ... zieleni w miastach i wsiach", a w dalszej części stwierdzała, że "ochrona przyrody ma na celu ...ochronę zieleni w miastach i wsiach, w szczególności ochronę drzew oraz krzewów, ... kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody /art. 2 ust. 2 pkt 4a i pkt 6/. Ranga tych postanowień ustawowych została podkreślona poprzez sankcjonowanie pewnych zachowań uznanych przez ustawodawcę za niewłaściwe czy naganne w warunkach ogólnego postulatu chronienia przyrody oraz poprzez uzależnienie możliwości podjęcia działań będących ingerencją w zasoby przyrody, w tym eliminowaniem jej składników od uzyskania zezwolenia właściwego organu.
Zgodnie z przepisem art. 47 e ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody poprzednio obowiązującej: "Władający nieruchomością obowiązani są do utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na nieruchomościach będących w ich władaniu. Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wydanym na wniosek władającego ...".
Natomiast przepis art. 47 k przywoływanej ustawy stanowi, że: "Za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystywanie sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną".
W rozpoznawanej sprawie kara pieniężna wymierzona została za usunięcie bez zezwolenia dwóch pni z trzypniowego klonu srebrzystego rosnącego na terenie zieleni osiedlowej przy posesji ul. W. [...] w Ś. Kwotowy wymiar kary stanowiła suma kwot wyliczonych za każdy z dwu pni z uwzględnieniem składników wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew oraz warunków określonych w art. 47 l ust. 1 i 6 ustawy o ochronie przyrody, wcześniej powoływanej.
Zdaniem Sądu przedstawionemu wyliczeniu nie można zarzucić nieprawidłowości. Bezsporny jest zarówno gatunek drzewa, z którego dwa pnie usunięto bez zezwolenia, czyli poprzez ścięcie wyeliminowano z zasobu przyrody, pozbawiając w sposób trwały żywotności i możliwości dalszej wegetacji, wielkość obwodu mierzona na wymaganej normatywnie wysokości 130 cm oraz przyjęta stawka jednostkowa. Oczywisty jest również podmiot władający nieruchomością, której dotyczyło postępowanie.
Sąd uznał również, że przy zastosowaniu wykładni logicznej i historycznej oraz skorzystaniu z dorobku nauki całkowicie uzasadnione jest wymierzenie przedmiotowej kary za każdy z dwóch usuniętych bez zezwolenia pni. /por. Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska – Komentarz pod red. J. Sommera, Wrocław 1995; K. Gruszecki: Ustawa o ochronie przyrody – Komentarz/.
Zgodnie z poglądami prezentowanymi w naukach dendrologicznych drzewo jest obiektem przyrodniczym o ukształtowanej formie, w której wyróżnić można pień i jego rozgałęzienie tworzące lub współtworzące – w przypadku drzew wielopniowych – koronę. /np. W. Bugała; Drzewa i krzewy dla terenów zieleni, Warszawa 1991/. Regulacji ustawodawczej podlegają zarówno drzewa żywe, dysponujące zdolnościami wegetacyjnymi, jak i drzewa obumarłe.
W ocenie Sądu zważyć należy, że zgodnie z rozporządzeniem w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew jednym z wyznaczników takiej kary jest jednostkowa stawka za 1 cm obwodu pnia.
Nie istnieją żadne podstawy do uznania, że w przypadku usunięcia drzewa wielopniowego należałoby dowolnie wybrać jeden pień, którego obwód byłby uwzględniony przy wyliczeniu kwoty kary /lub opłaty za usunięcie drzewa po uzyskaniu zezwolenia/. Kwestionowanie prawidłowości traktowania każdego usuniętego pnia współtworzącego koronę w drzewie wielopniowym jako odrębnego drzewa objętego regulacją ustawową upoważniałoby podmiot dokonujący jego usunięcia do samowolnego i bezkarnego usuwania sukcesywnie kolejnych pni drzewa i ewentualne narażanie się na obciążenie karą za usunięcie ostatniego pnia. Takie działanie jest nie do zaakceptowania w obowiązującym w dacie orzekania w sprawie /poprzednio i obecnie/ porządku prawnym.
Prowadziłoby też do takiej sytuacji, w której podmiot działający leganie i uzyskujący zezwolenie na usunięcie drzewa wielopniowego byłby narażony na ponoszenie wyższych opłat z tego tytułu niż podmiot dopuszczający się deliktu administracyjnego, który powinien odczuwać poprzez dolegliwość sankcji, niewłaściwość swojego zachowania /np. M. Bojarski, W. Radecki: Ochrona prawna drzew i krzewów, Wrocław 1997/.
W literaturze przedmiotu wprawdzie dyskutowana jest kwestia, czy w przypadku wielopniowości drzewa każdy usunięty pień współtworzący koronę powinno się nazywać drzewem czy pniem drzewa wielopniowego – tak jak w rozpoznawanej sprawie, ale bez względu na prawidłowość, czy akuratność stosowanego nazewnictwa niewątpliwe jest, że chodzi o tę samą przyrodniczą formę przestrzenną.
Nie można również w tym aspekcie rozważań pominąć uszczerbku w środowisku wywołanego usunięciem więcej niż jednego pnia i ratio legis przedmiotowej regulacji.
Należy też – zdaniem Sądu – zwrócić uwagę na kontekst historyczny i treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz. U. Nr 133, poz. 638 z późn. zm./ zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 1996r. /Dz. U. Nr 154, poz. 747/ oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar /Dz. U. Nr 162, poz. 1138/, które zawierały klauzule stanowiące o obowiązku obliczania opłaty za każdy pień oddzielnie w przypadku usuwania drzewa wielopniowego.
Dodatkowo Sąd uznał za właściwe wyjaśnić, że podnoszony przez skarżącą Spółdzielnię argument dotyczący uciążliwości drzewa, z którego usunięto dwa pnie nie mógł być w postępowaniu instancyjnym uwzględniony jako okoliczność znosząca nielegalność działania, mógł natomiast być rozważany jako ewentualna przesłanka zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty przy udzieleniu zezwolenia w myśl art. 47 g ust. 1 pkt 5 powoływanej wcześniej ustawy o ochronie przyrody.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób kwalifikowany i zgodnie z art. 151 powoływanej poprzednio ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.