II SA/WR 497/24

II SA/Wr 497/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda
Władysław Kulon
Wojciech Śnieżyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 113 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 29 kwietnia 2024 r. Nr SKO/OS-414/23/2024 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji o zezwoleniu na usunięcie drzew i krzewów I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 29 lutego 2024r. Nr SKO/OS-414/148/2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 16.08.2016 r. (nr RO.613.118.2016) Starosta Lubiński zezwolił Gminie Ś. na usunięcie drzew, rosnących na terenie działek oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w obrębie [...] miasta Ś., będących własnością wnioskodawcy w zakresie ujętym w tabeli (vide: str. 7-15 decyzji, drzewa oznaczone numerami od 1 do 705), zgodnie z lokalizacją wynikającą z załącznika graficznego do decyzji, stanowiącego jego integralną część, pod warunkiem dokonania nasadzeń zastępczych (pkt 6 decyzji). Za usunięcie drzew wymienionych w tabeli w pkt 6 decyzji Starosta naliczył opłatę w wysokości 11.636.690,61 zł (pkt 7 decyzji), której uciszenie odroczył na okres 3 lat od dnia upływu terminu na wykonanie nasadzeń zastępczych, tj. do 31.10.2021 r. (pkt 8 decyzji).
Postanowieniem z 12.05.2022 r. (nr RO.613.118.2016) Starosta Lubiński sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w decyzji Starosty Lubińskiego z 16.08.2016r., w ten sposób, że zmienił podaną w punkcie 7 na stronie 15 tej decyzji wysokość naliczonej opłaty za usunięcie drzew wymienionych w tabeli w punkcie 6 decyzji z kwoty 11 636 690,61 zł na kwotę 3 817 763,94 zł. Starosta sprostował w tym trybie również tabelę znajdującą się na stronach od 18 do 31 decyzji z 16.08.2016 r. Uzasadniając takiej działanie organ wskazał, że na stronie 15 w pkt. 7 decyzji oraz w tabeli na stronach od 18 do 31 błędnie naliczono opłatę za usunięcie drzew. W rzeczywistości opłata za usunięcie drzew jest niższa. Opisany błąd ujawniono podczas weryfikacji wykonania przez Gminę warunków decyzji zezwalającej na usunięcie drzew w zakresie dokonania nasadzeń zamiennych.
Gmina Ś. nie złożyła zażalenia na to postanowienie, natomiast pismem z 24.08.2023 r. wniosła o stwierdzenie jego nieważności. W uzasadnieniu wniosku reprezentujący Gminę pełnomocnik podniósł, że postanowienie zostało wydane z urzędu, po 6 latach od wydania merytorycznej decyzji i zawiera zmianę wysokości naliczonej opłaty za usunięcie drzew z 11.636.690,61 zł na 3.817.763,94 zł, a także zmianę 13 stron merytorycznej decyzji, tj. tabeli na stronach od 18 do 31. W ocenie Gminy, wydając postanowienie organ w istocie dokonał zmiany prawomocnej decyzji merytorycznej, a nie dokonał sprostowania oczywistego błędu. Pełnomocnik Gminy wskazał, że zgodnie z art. 83d ust. 1 pkt 6 u.o.p. do obligatoryjnej treści zezwolenia, które jest wydawane w formie decyzji administracyjnej, należy ustalenie wysokości opłaty za usunięcie zidentyfikowanego co do cech gatunkowych i jednostkowych oraz miejsca usunięcia drzewa lub krzewu. W decyzji udzielającej zezwolenia na usunięcie drzewa należy zawrzeć wszystkie elementy wskazane w art. 83d ust. 1 i 2 u.o.p. i organ nie może w tym zakresie odsyłać do odrębnego pisma czy też aktu administracyjnego będącego, w szczególności postanowieniem. Pełnomocnik Gminy zauważył, że przykładowo w przypadku drzewa - sosna pospolita określonego pod pozycją nr 290 - oznaczenie drzewa na załączniku graficznym, w decyzji z 16.08.2016 r. (s. 23), organ nie rozstrzygnął o wysokości należnej opłaty, a uczynił to po 6 latach, w formie postanowienia wydanego na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. (s. 21). Tylko tym działaniem, z jednej strony, organ rażąco naruszył art. 83d ust. 1 pkt 6 u.o.p., gdyż rozstrzygnięcie o opłacie musi mieć miejsce w decyzji, a nie w postanowieniu. Z drugiej strony, organ dokonując takiego rozstrzygnięcia działał bez podstawy prawnej. Ustalenie opłaty za wycięcie sosny pospolitej nastąpiło bowiem w akcie administracyjnym rangi postanowienia, opartym na art. 113 § 1 k.p.a., w sytuacji, gdy decyzja merytoryczna była od 6 lat ostateczna i prawomocna. Jedynie zastosowanie trybów określonych w rozdziale 12 i 13 k.p.a. w zbiegu z postępowaniem prowadzonym na podstawie przepisów o ochronie przyrody, dawało podstawy dla organu do kształtowania w sposób władczy praw i obowiązków strony w zakresie opłat za wycinkę drzew. W ocenie pełnomocnika Gminy, stosując art. 113 § 1 k.p.a. nie można zmienić najistotniejszego elementu decyzji administracyjnej, jakim jest jego sentencja. Sprostowaniu nie mogą podlegać błędy dotyczące jakichkolwiek kwot określonych liczbowo i zawartych w sentencji decyzji. Usunięcie wady powstałej w wyniku podania w decyzji nieprawidłowej kwoty odszkodowania może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej. Gmina podkreśliła również, że organ nie dokonał typizacji błędów, które dostrzegł. Z uzasadnienia postanowienia nie wynika, jakie błędy organ uznał, że wystąpiły i jakie sprostował. Sprostowanie całej tabeli "opłatowej", której treść zajmuje ponad 13 stron decyzji, musiałoby oznaczać prostowanie każdego z kilku tysięcy zawartych w niej zapisów. Organ dokonał tych zmian z urzędu bez wyjaśnienia stronie przesłanek i zakresu swojego działania, tym samym naruszył podstawowe zasady k.p.a. Doszło do rażącego naruszenia art. 113 § 1 k.p.a.
Postanowieniem z 29.02.2024 r. (nr SKO/OS-414/148/2023) SKO w Legnicy odmówiło stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Lubińskiego z 12.05.2022 r. Po przeanalizowaniu stanu faktycznego sprawy i podejmowanych w toku postępowania czynności, Kolegium wskazało, że sprostowane postanowieniem z 12.05.2022 r. zostały błędy rachunkowe. Postanowienie jest korzystne dla strony, nie ma charakteru merytorycznego i nie prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji Starosty Lubińskiego z 16.08.2016 r. Zmiana w pkt 7 decyzji z 16.08.2016 r. wysokości opłaty za usunięcie drzew z kwoty: 11.636.690,61 zł na kwotę: 3.817.763,94 zł mogła zostać dokonana w drodze postanowienia wydanego na podstawie art. 113 § 1 k.p.a., ponieważ dotyczyła wady o charakterze wyłącznie rachunkowym. Kolegium wyjaśniło, że przeprowadzona analiza zestawienia tabelarycznego zawartego w decyzji z 16.08.2016 r. na str. 18-31 uzasadnienia decyzji, jak również analiza zestawienia tabelarycznego zawartego w postanowieniu prostującym taką decyzję na str. 15-29 pod względem rachunkowym, wykazała zaistnienie nieprawidłowości wyłącznie w obliczeniach matematycznych, których rezultatem okazała się mylnie wskazana w pkt. 7 decyzji wysokość opłaty. Jak wynika z tej analizy doszło głównie do nieprawidłowego działania matematycznego w postaci dodawania przy sumowaniu opłat z kolumny nr 7 w decyzji, tj. już ustalonych opłat za poszczególne drzewa na podstawie obwodu, stawki i współczynnika, liczonych w tabeli od nr 1 do nr 705 (str. 18-31 uzasadnienia decyzji). Z sumowania opłat z kolumny 7 zestawienia tabelarycznego zawartego w decyzji z 16.08.2016 r. na str. 18 - 31 uzasadnienia wynika, że suma ta stanowi kwotę 3.810.325,73 zł. Kolegium zauważyło również, że w wierszach (decyzji) o nr: 66, 93, 251, 271, 358, 477, 570, 608, 614 i 705 doszło do błędnego zsumowania (dodania) składowych opłaty, tj. obwodu, stawki i współczynnika. Natomiast w wierszu nr 290 pominięto obliczenie polegające na zsumowaniu ustalonych składowych opłaty za drzewo oznaczone tym numerem. Kolegium podkreśliło, że za pomocą arkusza kalkulacyjnego w programie Microsoft Excel dokonało własnych obliczeń ustalonych opłat z kolumny nr 7 wskazanych w postanowieniu prostującym z 12.05.2022 r. i suma tego obliczenia dała kwotę: 3.817.768,96 zł. Kolegium przyznało przy tym, że wynik ten różni się od kwoty wskazanej w postanowieniu - tj. 3.817.763,94 zł o 5,02 zł, jednak stanowi to konsekwencję zaokrąglenia liczb w Exelu. Błędy jakie znaleziono w obliczeniach opłat za wycięcie drzew oznaczonych numerami od 1 do 705 w zestawieniu tabelarycznym na str. 18-31 uzasadnienia decyzji mają charakter czysto matematyczny i nie wymagają żadnej analizy akt sprawy. Tym samym Kolegium nie dostrzegło w kwestionowanym przez Gminę postanowieniu z 12.05.2022 r. rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W sprawie nie mamy do czynienia z błędem spowodowanym wadliwym ustaleniem stanu faktycznego, czy też błędem o charakterze merytorycznym, zmieniającym decyzję. Nie nałożono zatem na stronę żadnego nowego zobowiązania finansowego, a wręcz doszło do jego znacznego zmniejszenia z korzyścią dla tej strony. Nie można zatem mówić, że wydane postanowienie, prostujące kwotę łącznej opłaty, stanowi ewidentny przejaw bezprawia i wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w państwie prawa. Ponadto Kolegium dokonało analizy pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia wymienionych w art. 156 k.p.a., stwierdzając, że żadna z nich nie wystąpiła w sprawie.
Gmina Ś. nie zgodziła się z postanowieniem Kolegium z 29.02.2024 r. i wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pełnomocnik Gminy w całości podtrzymał i ponowił argumentację zawartą we wniosku z 23.08.2023 r. Podniósł, że postanowienie prostujące zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 113 § 1 k.p.a. oraz art. 83d ust. 1 pkt 6 u.o.p., a także bez podstawy prawnej w rozumieniu tych pojęć wynikającym z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Gmina wskazała w szczególności na: a) wydanie postanowienia prostującego w oparciu o przesłanki pozaprawne lub prawne, którymi Kolegium nie mogło być w żaden sposób związane; b) błędną wykładnię art. 113 § 1 k.p.a. i uznanie, że może być zastosowany w zawisłej sprawie jak i w postępowaniu przed organem I instancji: c) wybiórczą ocenę materiału dowodowego służącą wyłącznie argumentacji potwierdzającej przyjętą przez organ nadzorujący tezę o zaistnieniu w sprawie błędu arytmetycznego; d) pominięcie, a w konsekwencji niezbadanie innych wskazanych przez wnioskodawcę zarzutów rażącego naruszenia prawa, jako przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia organu I instancyjnego; e) błędy logiczne w przyjętym rozumowaniu przez organ nadzorujący, prowadzące w konsekwencji do wniosków ad absurdum, że nie jest istotne ile tysięcy danych (rekordów) należy wprowadzić np. do excela w procesie rektyfikacji orzeczenia skoro uzyskany został wynik poprawny, a jeżeli tak jest, to jest to zawsze dopuszczalna rektyfikacja błędu rachunkowego.
Postanowieniem z 29.02.2024 r. (nr SKO/OS-414/148/2023) SKO w Legnicy utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie tego organu z 29.02.2024 r. Kolegium zgodziło się z poprzednim składem orzekającym, że błędy jakie znaleziono w obliczeniach opłat za wycięcie drzew oznaczonych numerami od 1 do 705 w zestawieniu tabelarycznym na str. 18-31 uzasadnienia decyzji mają charakter czysto matematyczny i nie wymagają żadnej analizy akt sprawy. Kolegium wskazało na podstawie orzecznictwa sądów administracyjnych, że w judykaturze dominuje stanowisko liberalne, które dopuszcza możliwość sprostowania w trybie art. 113 k.p.a. oczywistych niezgodności sentencji decyzji z jej uzasadnieniem. Stanowisko to wydaje się bardziej racjonalne w praktyce stosowania prawa. Wielokrotnie rozbieżność pomiędzy tymi dwoma częściami decyzji ma w istocie charakter obiektywnie oczywisty i nie budzący wątpliwości. W tej sytuacji arbitralna niemożność sprostowania błędów w decyzji wydawałaby się rozwiązaniem nazbyt restrykcyjnym i całkowicie nieuzasadnionym w realiach danego postępowania. Kolegium nie dopatrzyło się, aby Starosta wydając postanowienie z 12.05.2022 r. rażąco naruszył przepis art. 113 § 1 k.p.a. Faktem jest, że wydanie powyższego postanowienia spowodowało, iż zmianie uległa kwota naliczonej opłaty. Kolegium jednak zwróciło uwagę, że opłata ustalona pierwotnie, w wyniku błędnych wyliczeń matematycznych, została wskazana zarówno w sentencji decyzji jak i w jej uzasadnieniu jako: 11.636.960,61 zł, podczas gdy po ponownym przeliczeniu danych stanowiących podstawę wyliczenia opłaty wymienionych w decyzji w zestawieniu tabelarycznym wyniosła 3.817.763,94 zł. Zatem dokonane sprostowanie wyliczonej opłaty spowodowało, że ustalona w ten sposób opłata jest znacznie niższa i ponad dwukrotnie mniejsza. Skorygowana opłata jest znacznie korzystniejsza dla Gminy.
Gmina Ś. złożyła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniosła o jego uchylenie wraz z postanowieniem z 29.02.2024 r. oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania przed sądem, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Gmina zarzuciła Kolegium: a) błędną wykładnię art. 113 § 1 k.p.a. i uznanie, że może być zastosowany w zawisłej sprawie, jak i w postępowaniu przed organem I instancji, w zaskarżonym zakresie; b) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że przepis ten nie ma zastosowania w zawisłej sprawie; c) naruszenie art. 83d ust. 1 pkt 6 u.o.p., poprzez błędne uznanie, że przepis ten nie ma zastosowania w zawisłej sprawie; d) wydanie przez skład orzekający, w którym przynajmniej co do jednej osoby zachodziła przesłanka z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a więc z naruszeniem art. 27 k.p.a.; e) naruszenie art. 154 k.p.a., względnie art. 155 k.p.a., poprzez błędne uznanie przez organ nadzorujący, jak i organ I instancji, iż przepis ten nie ma zastosowania w zawisłej sprawie; f) wybiórczą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu nadzwyczajnym, służącą wyłącznie argumentacji potwierdzającej przyjętą przez organ nadzorujący tezę o zaistnieniu w sprawie błędu arytmetycznego, tj. z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.; g) pominięcie, a w konsekwencji nie zbadanie wszystkich wskazanych przez skarżącą zarzutów rażącego naruszenia prawa, jako przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia z 12.05.2022 r. - art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 9 i 11 k.p.a.; h) błędy logiczne w przyjętym rozumowaniu przez organ nadzorujący prowadzące w konsekwencji do wniosków ad absurdum, że nie jest istotne ile tysięcy danych (rekordów) należy wprowadzić, np. do Excela w procesie rektyfikacji orzeczenia skoro uzyskamy wynik poprawny, a jeżeli tak jest, to jest to zawsze dopuszczalna rektyfikacja błędu rachunkowego.
W uzasadnieniu skargi powtórzono zasadniczo argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę z 28.06.2024 r. SKO w Legnicy stwierdziło, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Kolegium podtrzymało dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że nie dopatrzyło się aby w sprawie zachodziły podstawy do wyłączenia, na podstawie art. 27 k.p.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., wymienionych w skardze członków etatowych Kolegium. Przyznając, że osoby te były członkami składu orzekającego w sprawie z odwołania Gminy zakończonej decyzją SKO w Legnicy z 07.10.2022 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty z 25.05.2022 r. w przedmiocie zobowiązania Gminy do zapłaty naliczonej opłaty za usunięcie drzew, tym niemniej uznano, że okoliczność ta nie rodziła obowiązku wyłączenia tych osób od brania udziału w rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia Starosty z 12.05.2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była zgodność z prawem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy o utrzymaniu w mocy postanowienia tego organu w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty Lubińskiego z 12.05.2022 r. o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w decyzji Starosty z 16.08.2016 r. Przedmiotem kontroli Sądu poddane zatem zostało postanowienie wydane w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności postanowienia. Wobec tego należy zauważyć, że postępowanie to ma własny przedmiot, inny niż ten w postępowaniu zwykłym. W trybie nieważnościowym organ nie załatwia ponownie sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją (postanowieniem), ale orzeka, czy taki akt administracyjny jest obarczony jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że prowadzone przez SKO w Legnicy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia nie miało na celu ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu zażaleniowym, ale wyjaśnienie czy doszło przy wydaniu przez Starostę Lubińskiego postanowienia z 12.05.2022 r. do kwalifikowanej niezgodności z prawem. Tym samym Sąd w niniejszym postępowaniu nie kontrolował w pełnym zakresie zgodności z prawem postanowienia Starosty Lubińskiego z 12.05.2022 r. w sprawie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki w decyzji tego organu z 16.08.2016 r., a jedynie ocenił legalność odmowy stwierdzenia nieważności tego postanowienia. Jedyna kwestia, jaka ujawniła się na tle niniejszej sprawy, dotyczy zatem oceny, czy postanowienie Starosty Lubińskiego nie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 113 § 1 k.p.a. Istota skargi oparta jest na twierdzeniu, że postanowienie Starosty Lubińskiego miało zmienić w sposób istotny treść decyzji z 16.08.2016 r.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu skargi należy zauważyć, że jedną z zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Regulację tę należy odpowiednio odnieść do postanowień, na które przysługuje zażalenie. Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 156 k.p.a. ma zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, o przyjęciu, że dany akt administracyjny został wydany z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (por. wyroki NSA z 25.09.2007 r., sygn. akt II OSK 1111/06; z 30.11.1999 r., sygn. akt V SA 876/99; z 21.10.1992 r., sygn. akt V SA 86/92). O rażącym naruszeniu prawa można zatem mówić tylko wówczas, gdy kwestionowane rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią nie budzącej wątpliwości interpretacyjnych i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny. Z takim stanem nie może być przy tym utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Przy kwalifikowaniu naruszenia prawa do kategorii naruszenia rażącego chodzi bowiem nie o sam fakt zachowania się organu niezgodnie z normą prawną, lecz o takie skutki, których dotkliwości dla strony niczym nie można usprawiedliwiać. Za "rażące" należy uznać wyłącznie takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Stwierdzone naruszenie prawa powinno zatem mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.
Kierując się powyższymi kryteriami należało uznać, że doszło do oczywistego naruszenia prawa, którego skutki nie są do pogodzenia z zasadami praworządności.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia trzeba wskazać, że stosownie do treści art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Ustawodawca nie sprecyzował jakie błędy mogą podlegać sprostowaniu w trybie tego przepisu natomiast zgodnie z jednolitym stanowiskiem wyrażonym w judykaturze oraz w doktrynie błąd pisarski rozumiany jest jako widoczne, niezamierzone i niewłaściwe użycie słowa lub określenia, zastosowanie niewłaściwej pisowni bądź też pominięcie wyrazu lub litery. Błąd rachunkowy odnosi się natomiast do wykonania nieprawidłowej operacji matematycznej lub mylnych obliczeń matematycznych. Z kolei omyłki to inne postacie wadliwości decyzji administracyjnej o podobnym charakterze do wymienionych błędów. Kluczowe znaczenie ma to, aby wszystkie te wady miały charakter techniczny i nieistotny, a w rezultacie, by ich sprostowanie nie prowadziło do zmiany rozstrzygnięcia lub znaczącej modyfikacji stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Ponadto błędy pisarskie, rachunkowe i omyłki powinny być oczywiste, czyli łatwo dostrzegalne, niewymagające przeprowadzenia badań. Oczywistość danej nieprawidłowości wynika z jej natury lub z porównania wady z innymi okolicznościami, które nie budzą wątpliwości. Dopiero spełnienie tych wymogów otwiera drogę do sprostowania decyzji administracyjnej (patrz: wyrok NSA z 11.10.2017 r. sygn. akt II OSK 2530/16). Orzeczenie prostujące nie może zatem służyć weryfikacji wad orzeczenia o charakterze merytorycznym. Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji (vide wyrok NSA z 20.06.2012 r., sygn. akt I OSK 782/12). Jego celem pozostaje naprawa zaburzonego związku pomiędzy wolą (zamierzeniem) organu, a jego wadliwym, błędnym uzewnętrznieniem i to wyłącznie w odniesieniu do pewnego specyficznego, nieistotnego charakteru wady zawartej w samym orzeczeniu (vide: wyrok NSA z 04.01.2022 r., sygn. akt I OSK 3192/19). Sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.
Sanowanie decyzji w drodze sprostowania może więc dotyczyć w istocie jedynie jej strony formalnej, a nie błędów co do meritum rozstrzygnięcia, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a zatem co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (vide: Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - uwagi do art. 113 publ. Lex). Nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego (np. wyroki NSA z 30.01.2020 r., sygn. akt II OSK 725/18 oraz z 14.10.2020 r., sygn. akt II OSK 2041/18).
W rozpoznanej sprawie sprostowanie decyzji Starosty Lubińskiego z 16.08.2016 r. polegało, jak wprost wskazano w postanowieniu tego organu z 12.05.2022 r., na zmianie całego punktu 7 decyzji, czego efektem była zamiana kwoty naliczonej opłaty za usunięcie drzew wymienionych w tabeli nr 6 tej decyzji, z kwoty: 11.636.690,61 zł na kwotę: 3.817.763,94 zł. Ponadto zastąpiono całą tabelę znajdującą się na stronach od 18 do 31 uzasadnienia decyzji, zawierającą nieprawidłowe obliczenia matematyczne, których rezultatem okazało się mylne wskazanie w pkt 7 decyzji wysokości opłaty, nowym zestawieniem tabelarycznym, które zawiera prawidłowe obliczenie opłaty. Wbrew stanowisku Kolegium nie chodzi w takim przypadku o zwykłą rozbieżność pomiędzy dwoma częściami decyzji. W decyzji Starosty Lubińskiego z 16.08.2016 r., w żadnym jej elemencie, czy to w rozstrzygnięciu, czy też w uzasadnieniu, nie podano prawidłowej kwoty opłaty za usunięcie drzew. Nie jest to przypadek oczywistej niezgodności sentencji decyzji z jej uzasadnieniem. Przyczyną takiego stanu rzeczy nie była również zwykła omyłka, polegająca na prostym błędzie, np. polegającym na nieprawidłowym zsumowaniu dwóch kwot, czy też rozbieżności pomiędzy zapisem słownym i cyfrowym naliczonej opłaty. Sprostowana wada decyzji miała znacznie głębszą przyczynę. Dotyczyła uzewnętrznionej na zewnątrz woli organu i polegała na nieprawidłowym ustaleniu (naliczeniu) opłaty. Jest to wada istotna, ponieważ wpływa bezpośrednio na zakres nałożonych obowiązków. Ponadto Starosta zmienił nie tylko wysokość naliczonej opłaty za usunięcie drzew ale również zmienił kluczową część uzasadnienia, znajdującą się na stronach od 18 do 31, z której wywodził swoje wyliczenia. Na marginesie należy przy tym wskazać, że w postanowieniu z 12.05.2022 r. nie została podana prawidłowa kwota opłaty.
Biorąc pod uwagę powyższe należało uznać, że sprostowanie kwoty naliczonej w decyzji z 16.06.2016 r. opłaty za usunięcie drzew, skutkowało zmianą rozstrzygnięcia co do istoty, a to wykracza poza materię uregulowaną w art. 113 § 1 k.p.a. Nieprawidłowo naliczona kwota opłaty, nie może być traktowana jako "błąd rachunkowy", lecz błąd merytoryczny, którego nie można sprostować postanowieniem wydanym na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 83d ust. 1 pkt 6 u.o.p. jest to obligatoryjny element rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielenia zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu. Zmiana takiego elementu decyzji, w tym przypadku celem usunięcia wady powstałej w wyniku naliczenia nieprawidłowej (zawyżonej) kwoty opłaty za usunięcie drzew, nastąpić może wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej.
Odnosząc się do argumentów Kolegium, które na podstawie analizy zestawienia tabelarycznego na stronach 18-31 uzasadnienia decyzji, podkreśliło, że doszło głównie do nieprawidłowego działania matematycznego w postaci dodawania przy sumowaniu opłat z kolumny nr 7, tj. już ustalonych opłat za poszczególne drzewa na podstawie obwodu, stawki i współczynnika, to należy zauważyć, że w przypadku pozycji nr 290, w ogóle nie podano wyniku takiego zsumowania. Dopiero w nowej tabeli pod pozycją nr 290 widnieje jednostkowa opłata za usunięcie drzewa w kwocie: 1 818,28 zł. Poza tym, jak słusznie zauważyło Kolegium, wadliwe naliczenie opłaty za usunięcie drzew nie dotyczyło tylko błędnego dodania jednostkowych opłat z kolumny nr 7. W przypadku pozycji nr: 66, 93, 251, 271, 358, 477, 570, 608, 614 i 705, błąd polegał również na błędnym dodaniu składowych opłaty, tj. obwodu, stawki i współczynnika. W takich okolicznościach sprawy zgodzić się należało ze skarżącym, że o tym, iż dokonanej postanowieniem rektyfikacji decyzji nie można traktować jako usunięcia oczywistej omyłki świadczy fakt, że w takim przypadku wymagane było powtórne przeanalizowanie danych dotyczących 600 drzew. Nawet przyjmując, że związana z takim obliczeniem matematycznym wada ma charakter techniczny, co Sąd wyklucza, to przede wszystkim nie można zgodzić się z Kolegium, że nie oddziałuje ona istotnie na wydane rozstrzygnięcie i tym samym na sytuację strony. Dokonane przez Kolegium przeliczenie naliczonej opłaty prowadzi do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego.
Nie jest rolą Sądu w niniejszej sprawie spekulować na temat powodów, które doprowadziły do wadliwych obliczeń, ale na jedną okoliczność należy zwrócić uwagę, mianowicie szybkość (czy raczej pośpiech) związany z wydaniem tak złożonej i skomplikowanej w swojej materii decyzji. Starosta do wydania decyzji z 16.08.2016 r. potrzebował sześciu dni, odliczając soboty oraz niedziele.
Z kolei odnosząc się do stanowiska Kolegium, że w wyniku spornego sprostowania nie nałożono na stronę żądnego nowego zobowiązania finansowego, a wręcz doszło do jego znacznego zmniejszenia z korzyścią dla strony, to abstrahując już od tego, że już takie twierdzenie organu samo w sobie potwierdza pogląd, że mamy do czynienia ze zmianą merytoryczną decyzji, to przyjdzie dodatkowo zauważyć, że art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera przesłanki uzależniającej zastosowanie tego przepisu od osiągnięcia znacznej korzyści dla strony. Pojęcie osiągnięcia przez stronę postępowania korzyści z dokonanego w sprawie sprostowania jest przy tym rzeczą względną. Nie można zapominać o tym, że do uruchomienia trybu rektyfikacji doszło nie z uwagi na to, że organ, który wydał decyzję z 16.08.2016 r., zauważył w niej oczywisty błąd dotyczący naliczonej opłaty, mógł to bowiem zrobić znacznie wcześniej, ale z powodu braku wykonania przez Gminę warunków decyzji zezwalającej w zakresie nasadzeń zastępczych i wszczęcia na takiej postawie postępowania w przedmiocie zobowiązania Gminy do zapłaty opłaty z tytułu usunięcia drzew. Wyłącznie dla potrzeb tego postępowania organ dokonał ponownego przeliczenia naliczonej opłaty. Ponadto sprostował omyłkę w zakresie obrębu działki, na której należało dokonać nasadzeń zastępczych.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że postanowienie Starosty Lubińskiego z 12.05.2022 r. nie mieści się w kategoriach sprostowania oczywistej omyłki. Starosta naruszył w ten sposób rażąco art. 113 § 1 k.p.a. Tym samym zaistniały podstawy do skutecznego zakwestionowania tego postanowienia w postępowaniu nadzwyczajnym, prowadzonym na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W konsekwencji należało stwierdzić, że ocena dokonana przez SKO w Legnicy okazała się nieprawidłowa, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z 29.04.2024r., o czym orzeczono w pkt I na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
O koszach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. jak w pkt II wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium weźmie pod uwagę powyższe rozważania.