II SA/Wr 440/22

II SA/Wr 440/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący/
Gabriel Węgrzyn /sprawozdawca/
Władysław Kulon
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 80,  art. 145 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1614
art. 88 ust. 2
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Protokolant: Aleksandra Bartczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO/41/OŚ-38/2021 w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji o wymierzeniu kary administracyjnej za usunięcie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 IV 2022 r. (nr SKO/41/OŚ-38/2021) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Szklarskiej Poręby z dnia 17 IX 2021 r. (nr IK.6132.1.2018-2021.AM/18) odmawiającą we wznowionym postępowaniu uchylenia własnej decyzji z dnia 16 XI 2018 r. (IK.6132.1.2018.AM/3) wymierzającej skarżącej karę administracyjną w kwocie 27 500 zł za usunięcie z działki gruntu nr [...], obręb [...], położonej w S., przy ulicy [...], bez zgłoszenia wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków 9 sztuk drzew gatunku świerk pospolity i 1 sztuki drzewa gatunku świerk kłujący oraz bez zgody posiadacza nieruchomości 10 sztuk drzew gatunku świerk pospolity.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiły podstawy do uchylenia we wznowionym postępowaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie kary za usunięcie drzew. SKO nadmieniło, że wcześniej rozpatrzyło odmownie wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie kary (prawomocna decyzja SKO z dnia 17 IV 2019 r., SKO/41/OŚ-8/2019). Zaznaczono przy tym, że postępowanie zostało wznowione na skutek wniosku skarżącej z dnia 21 IX 2020 r., w którym zażądała ona wznowienia postępowania powołując się na podstawę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Skarżąca podniosła we wniosku, że w dniu 18 IX 2020 r. uzyskała nowy dowód w postaci oświadczenia G. B., z którego wynika, że na przełomie IV i V 2018 r. wyciął on drzewa rosnące na działce nr [...] na żądanie W. K. (oświadczenie skarżąca załączyła do wniosku). SKO w dalszej części uzasadnienia opisało przebieg postępowania wyjaśniającego prowadzonego we wznowionym postępowaniu zaznaczając w szczególności, że organ I instancji uzyskał także pisemne oświadczenie W. K. z dnia 24 IV 2020 r. stwierdzające, że obarczanie odpowiedzialnością skarżącej za usunięcie drzew na działce nr [...] jest bezpodstawne, gdyż to on zlecił ich usunięcie przez "pilarza z terenu S.". W postępowaniu dowodowym przesłuchano też zarówno W. K. jak i G. B. W ocenie jednak SKO należało zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że informacje, podawane przez przesłuchane osoby nie pozostają ze sobą w korelacji, poddając w wątpliwość ich zgodność z rzeczywistym przebiegiem wydarzeń. W szczególności dotyczy to zeznań, złożonych przez świadka W. K., który słuchany w tym charakterze podał, że nie jest mu znana osoba G. B., który według rzeczonego oświadczenia miał na zlecenie wymienionego dokonać wycięcia drzew z terenu działki nr [...]. Podał, iż wycięcia tego dokonał jakiś pilarz ze S., o nieznanym mu nazwisku. Z kolei przesłuchiwany w charakterze świadka G. B. wyraźnie wskazywał na W. K. jako zleceniodawcę tego wycięcia, z którym miał się kontaktować osobiście. SKO zaznaczyło także, że złożone przez te osoby zeznania powinny być także konfrontowane z pozostałymi dowodami, zgromadzonymi przez organ I instancji na okoliczność wycięcia drzew, w tym zebranymi w sprawie zakończonej decyzją wymierzającą skarżącej karę. SKO zwróciło uwagę na treść notatki służbowej, sporządzonej w dniu 7 IV 2018 r. przez funkcjonariuszkę Komendy Powiatowej w S. z przebiegu interwencji w miejscu wycięcia drzew. Z treści tej notatki wynika, że w trakcie interwencji w miejscu tym zastano K. J. oraz skarżącą, przy czym druga z wymienionych osób oświadczyła, że "drzewka, które wycięła były przez nią i jej męża sadzone, więc traktuje to jako swoją własność". W trakcie tej interwencji, przedsięwziętej prawie w tym samym czasie, w którym dokonano nielegalnego wycięcia, skarżąca nie przypisywała W. K. udziału w tej czynności. Zdaniem SKO informacjom podanym w tej notatce, przypisać należy istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, jako że sama czynność interwencji miała charakter urzędowy, a składane w jej trakcie oświadczenia w sposób najpełniejszy odzwierciedlały rzeczywisty przebieg wydarzeń. SKO zaznaczyło, że udział W. K. w wycięciu drzew nie został przez skarżącą podniesiony w postępowaniu pierwotnym, zakończonym ostateczną decyzją o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej, a wydane w tej sprawie orzeczenie nie zostało przez skarżącą zakwestionowane odwołaniem. Okoliczności te - w ocenie SKO - sprawiają, że należy podejść z dużą dozą ostrożności do informacji, podawanych przez przesłuchanych w postępowaniu nadzwyczajnym świadków, aż do ich pełnego zaprzeczenia. W konsekwencji powyższego SKO stwierdziło, że dodatkowe czynności dowodowe, przeprowadzone przez organ I instancji w trakcie wznowionego postępowania, nie przyczyniły się do zmiany adresata administracyjnej kary pieniężnej, oznaczonego w decyzji z dnia 16 XI 2018 r. Brak jest zatem podstaw do wydania w tej sprawie sugerowanej w odwołaniu decyzji, o której mowa w przepisie art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Na marginesie SKO wyjaśniło, że odstąpiło od planowanego uprzednio dodatkowego przesłuchania funkcjonariusza Policji, który sporządzał notatkę, na powyższe okoliczności z uwagi na obiektywne trudności z uzyskaniem informacji o adresie tej osoby.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz decyzji organu I instancji jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
W skardze zarzucono naruszenie:
art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez pominięcie zasady prawdy obiektywnej i odstąpienie od całościowej oceny materiału dowodowego, przez co doszło do wadliwych ustaleń co do osoby odpowiedzialnej za wycinkę drzew bez stosownego zezwolenia;
art. 8 kpa, poprzez naruszenie wymogu praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej w sposób ostatecznie prowadzący do bezpodstawnego obciążenia skarżącej karą finansową,
art. 28 kpa w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy z dnia 16 IV 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U z 2018 r., poz. 1614) poprzez bezpodstawne przypisanie skarżącej statusu strony postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzew bez pozwolenia, mimo że nie dopuściła się ona czynu, za popełnienie którego przewidziana została kara administracyjna, jak również nie zlecała nikomu dokonania takich czynności oraz nie była posiadaczką nieruchomości, na której dokonano wycięcia,
- art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 kpa, poprzez ich niezastosowanie co skutkowało bezpodstawną odmową uchylenia decyzji dotychczasowej, w sytuacji gdy nowe dowody wskazały na konieczność zwolnienia skarżącej z obowiązku brania udziału w postępowaniu w charakterze strony.
W uzasadnieniu skargi umotywowano poszczególne zarzuty podkreślając, że skarżąca chociażby ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie byłaby w stanie usunąć przedmiotowych drzew. Dzierżawcą działki nr [...] był były małżonek skarżącej, W. K., i on też zlecił usunięcie tych drzew G. B. Skarżąca podkreśliła, że fakt ten potwierdzają zarówno oświadczenia tych osób, które skarżąca przesłała organowi I instancji, jak i ich zeznania złożone w toku postępowania dowodowego. W ocenie skarżącej bez znaczenia jest, że W. K. nie pamiętał, jak się nazywała osoba, której zlecił wykonanie wycinki drzew. Zaznaczyła, że jej były małżonek ma już 73 lata i ma prawo pewnych rzeczy nie pamiętać. Zdaniem skarżącej organy obu instancji przeceniają wartość dowodową notatki służbowej sporządzonej przez funkcjonariusza Policji. W skardze podkreślono, że okoliczności tam wskazane nie zostały potwierdzone przez skarżącą, jak również nie przesłuchano funkcjonariusza, który sporządził tę notatkę.
W odpowiedzi na skargę SKO odniosło się do zarzutów skargi podtrzymując w rezultacie swoje stanowisko i wnosząc o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym i jej oddalenie.
Pismem procesowym z dnia 12 X 2022 r. skarżąca oświadczyła, że wnosi o przeprowadzenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem materiał dowodowy sprawy nie został przez organy prawidłowo oceniony.
Powinnością organu administracji publicznej, rozstrzygającego władczo w formie decyzji administracyjnej o prawach i obowiązkach jednostki, jest dokonanie rzetelnej oceny dowodów w sprawie. W myśl art. 80 kpa, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wynika to z ogólnego obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Prawidłowe wykonanie tych obowiązków przez organ w ramach postępowania administracyjnego służyć ma w konsekwencji realizacji naczelnej zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa). Nieprawidłowości w zakresie ustalenia istotnych okoliczności w sprawie (błąd "braku") bądź też w zakresie oceny dowodów (błąd "oceny") godzą w rezultacie zawsze w zasadę prawdy obiektywnej.
W świetle powyższych rozważań za niedopuszczalną należy uznać decyzję administracyjną, wydaną w oparciu o dowody, które nie zostały poddane przez organ wszechstronnej analizie odpowiadającej zasadzie swobodnej (a więc nie dowolnej) oceny, to jest nie zostały w ogóle ocenione albo też oceniono je nieprawidłowo. Dlatego też obowiązkiem sądu administracyjnego jest m.in. zweryfikowanie, czy ustalenia faktyczne kształtujące treść zaskarżonego orzeczenia są efektem swobodnej oceny dowodów.
W okolicznościach kontrolowanej sprawy istotne znaczenie miało ustalenie sprawcy deliktu administracyjnego w postaci usunięcia drzew z terenu działki ewidencyjnej nr [...] w S. Jest bowiem bezsporne, że określone drzewa zostały usunięte. Zaś co do sprawcy usunięcia, to według art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, kara za usunięcie drzewa jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w 49 § 1 kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
Organ I instancji zasadnie wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia 16 XI 2018 r. (IK.6132.1.2018.AM/3) wymierzającą skarżącej karę za usunięcie drzew. Skarżąca bowiem niewątpliwie przedłożyła nowy dowód na okoliczność istotną w sprawie. Oświadczenie G. B. z dnia 18 IX 2020 r., załączone do wniosku skarżącej o wznowienie, wskazuje bowiem jednoznacznie, że zakres osób obciążonych karą powinien być inaczej określony. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wbrew ocenom dokonanym przez organy obu instancji, przeprowadzone we wznowionym postępowaniu dowody potwierdzają, że osobą, która dokonała usunięcia drzew, był G. B. działający na zlecenie W. K. Potwierdzają to jednoznacznie nie tylko pisemne oświadczenia tych osób ale także zeznania złożone przed organem I instancji (akta organu I instancji, k. 53, 67, 73, 79, 80). Nie ma przy tym żadnych podstaw do twierdzenia, że dowody te ze sobą nie korelują. Brak korelacji w materiale dowodowym wystąpi bowiem wówczas, gdy dowody wzajemnie się wykluczają. Tymczasem w kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. W. K. potwierdził, że zlecił za pośrednictwem syna usunięcie drzew "jakiemuś człowiekowi ze S.". To zaś, że W. K. nie pamiętał zleceniobiorcy z imienia i nazwiska oraz nie pamiętał daty usunięcia drzew nie może być interpretowane, jako kwestionowanie wersji zdarzeń przedstawionych przez G. B. Z zeznań W. K. wynika jednoznacznie, że mimo podeszłego wieku i deklarowanych kłopotów z pamięcią miał on jasne rozeznanie, czego dotyczyła sprawa. Wyjaśnił on m.in., że dzierżawił działkę nr [...] na podstawie umowy zawartej ze Z. D. w dniu 1 VI 2001 r. Potwierdził, że zlecał zarówno zasadzenie jak i usunięcie drzew. Z zeznaniami tymi korespondują zeznania G. B. Stwierdził on, że usunął drzewa na zlecenie W. K., zaś wynagrodzenie otrzymał od jego syna. W oświadczeniu z 18 IX 2020 r. zaznaczył, że usunięcie drzew miało miejsce na przełomie IV i V 2018 r. i dotyczyło drzew na działce nr [...].
W powyższych okolicznościach nie znajdują więc uzasadnienia twierdzenia organów obu instancji, jakoby opisane wyżej dowody były niewiarygodne. W szczególności nieporozumieniem jest przeciwstawianie tych dowodów notatce urzędowej sporządzonej przez funkcjonariuszkę Policji w dniu 7 IV 2018 r. (akta organu I instancji, k. 1, 61). To bowiem, że podczas interwencji Policji skarżąca oświadczyła, że "drzewka które wycięła były przez nią i jej męża sadzone, więc traktuje je jako swoją własność", nie może być uznane za przesądzające o jej bezpośrednim sprawstwie. Organy zupełnie pominęły kontekst sporządzenia tej notatki, jakim był spór pomiędzy K. J. (właścicielką działki nr [...]), a skarżącą (której rodzina dzierżawiła dotychczas działkę nr [...]) dotyczący wydania gruntu i rozliczenia poniesionych na nim nakładów. W notatce tej zapisano m.in., że skarżąca zaznaczyła, że "sukcesywnie sprząta wraz z rodziną teren ze swoich rzeczy, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami". Skarżąca w trakcie interwencji wypowiadała się więc raczej w imieniu swojej rodziny, przez co wątpliwe jest odczytywanie jej oświadczenia w kategoriach przyznania się do osobistego sprawstwa. Potwierdza to zresztą późniejsze pismo skarżącej z dnia 11 VII 2018 r., gdzie wyjaśniała ona, że będąc razem z rodziną posiadaczami tej działki zostali zobowiązani do przywrócenia stanu poprzedniego, w tym do usunięcia zadrzewień (akta organu I instancji, k. 18). Mimo zasygnalizowanych wyżej niejasności w postępowaniu pierwotnym, zakończonym wydaniem decyzji nakładającej na skarżącą karę, w istocie nie przeprowadzono w ogóle dowodów na okoliczność sprawcy wycięcia drzew, poprzestając na uznaniu, że sprawcą usunięcia drzew jest skarżąca, zaś dowodem potwierdzającym jej sprawstwo – notatka służbowa z dnia 7 IV 2018 r. W postępowaniu tym (podobnie zresztą jak i w postępowaniu przeprowadzonym w wyniku wznowienia) nie przesłuchano funkcjonariuszki, która sporządziła notatkę. Zamiast tego w zaskarżonej decyzji wytknięto, że skarżąca w postępowaniu pierwotnym nie podnosiła udziału W. K., co w ocenie SKO sugerować ma niewiarygodność dowodów przeprowadzonych we wznowionym postępowaniu. SKO pominęło jednak, że w pierwotnym postępowaniu organ I instancji nie zwracał się do skarżącej o jakiekolwiek wyjaśnienia w tej kwestii. Nie bez znaczenia jest również, że zarówno zawiadomienie o oględzinach nieruchomości, jak również zawiadomienie o możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałem dowodowym w sprawie wymierzenia kary, zostały skarżącej doręczone w trybie awizo. Skarżąca miała więc faktycznie dość ograniczone możliwości wykazania inicjatywy dowodowej. Faktem jest, jak słusznie zauważyło SKO, że skarżąca nie wniosła odwołania, jednak faktem jest też, że niedługo po upływie terminu do wniesienia odwołania skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie kary, podnosząc właśnie okoliczność wadliwego ustalenia osoby odpowiedzialnej za usunięcie drzew. Skarżąca podejmowała zatem próby wyjaśnienia tej kwestii jeszcze przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że zawarta w zaskarżonej decyzji SKO jak i decyzji organu I instancji ocena zebranego materiału dowodowego przeprowadzona została z istotnym naruszeniem art. 80 kpa. Obligowało to do uchylenia obu decyzji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ppsa. Rozpatrując sprawę ponownie należy przeprowadzić analizę materiału dowodowego uwzględniając wyrażoną wyżej ocenę, a następnie rozstrzygnąć wznowioną sprawę w sposób adekwatny do tej oceny.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 200 zł (wpis od skargi).