II SA/Wr 362/25

II SA/Wr 362/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda /przewodniczący/
Marta Pawłowska /sprawozdawca/
Wojciech Śnieżyński
Symbol z opisem
6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewódzki Lekarz Weterynarii
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 465
art. 60a
Ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi U. we W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia 1 kwietnia 2025 r., nr WIWzo.111.3.2025 w przedmiocie stwierdzenia rażącego naruszenia wymagań w zakresie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 kwietnia 2025 r., Dolnośląski Wojewódzki Lekarz Weterynarii (dalej w skrócie jako: "DWLW" lub organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania U. we W., Wydziału [...] (dalej jako: "U.", "strona skarżąca") od decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii we W. (dalej jako PLW) z dnia 20 grudnia 2024 r., stwierdzającej rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania działalności użytkowników, tj. U. we W. Wydział [...], polegającego na przeprowadzeniu doświadczenia (podanie [...] i immunizacji erytrocytami [...] 68 sztuk drobiu w okresie od 19 października 2023 r. do 23 listopada 2023 r.), bez uzyskania zgody lokalnej komisji etycznej na jego przeprowadzenie, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Rozstrzygnięcie to zapadło po ustaleniu następującego stanu faktycznego sprawy.
Dnia 19 lutego 2024 r. do PLW wpłynęła informacja od Dziekana Wydziału [...](1) oraz Dziekana Wydziału [...] U. we W., dotycząca potwierdzonego zgłoszenia nieprawidłowości związanych z przeprowadzeniem doświadczeń z wykorzystaniem zwierząt na U. we W. W związku z przedmiotowymi nieprawidłowościami wystosowano prośbę do Powiatowego Lekarza Weterynarii o przeprowadzenie kontroli doświadczenia, na które użytkownik, tj. Wydział [...] uzyskał zgodę wyrażoną w formie uchwały Lokalnej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach we W. i zbadanie okoliczności sprawy. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim powtórzenia części eksperymentu bez zgody Lokalnej Komisji Etycznej na wykorzystanie dodatkowych zwierząt w doświadczeniu co, jak zostało opisane w przedmiotowym zawiadomieniu, mogło stanowić złamanie przepisów ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Zdarzenie to miało miejsce w październiku 2023 roku i do doświadczenia zostało wykorzystane 48 kur. Wykonując powtórne doświadczenie w 2023 roku dr hab. J. M. wprowadził w błąd opiekuna Wiwarium Zakładu [...] i Zespół ds. dobrostanu zwierząt działającym na Wydziale [...], deklarując, że odchów kur ma na celu wyłącznie pobranie od tych zwierząt tkanek po ich uśmierceniu, nie wymaga więc zgody Komisji Etyki. Dopiero po zakończeniu doświadczenia władze Wydziału [...](1) uzyskały informację, że w październiku 2023 roku dr hab. J. M. wykonał inne procedury doświadczalne zamiast tylko deklarowanego uśmiercania zwierząt. Władze Wydziału [...](1) poinformowały o tym fakcie władze Wydziału [...]. Wobec powyższego wdrożono procedury wyjaśniające na obu wydziałach U. Istniało także podejrzenie złamania innych procedur i wykonania ich niezgodnie z wnioskiem skierowanym do Lokalnej Komisji Etycznej, przede wszystkim użycia innej substancji do immunizacji kur, co stało się zresztą bezpośrednią przyczyną powtórzenia eksperymentu w 2023 r. bez zgody Lokalnej Komisji Etycznej; zmianę czynności w doświadczeniu i użycie tego samego zwierzęcia w kolejnej procedurze bez zgody Lokalnej Komisji Etycznej (badania dwóch różnych substancji o działaniu ogólnoustrojowym poprzez podanie substancji w dwie różne kończyny tego samego zwierzęcia), nieumiejętne pobieranie materiału do badań oraz uśmiercanie zwierząt, a także zmianę linii zwierząt wykorzystanych w doświadczeniu. We wspomnianym zawiadomieniu poinformowano również, iż władze Wydziału [...](1) oraz władze Wydziału [...] złożyły zawiadomienie do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pracownika Wydziału [...](1) U. we W. dr hab. J. M. Ponadto, w ramach postępowania wyjaśniającego, władze Wydziału [...](1) złożyły zawiadomienie do Komisji do spraw postępowania etycznego pracowników U. we W. w sprawie nieetycznego zachowania nauczyciela akademickiego.
PLW w dniach 28 lutego 2024 r. oraz 21 marca 2024 r. przeprowadził w siedzibie strony skarżącej kontrolę doraźną, w trakcie których ustalił (co znalazło wyraz w sporządzonych przez organ protokołach kontroli), że U. uzyskał zgodę Komisji Etyki na przeprowadzenie doświadczenia "Porównanie rozwoju i reaktywności układu immunologicznego zielononóżki [...] z brojlerem [...] oraz nioską rasy [...]." Zgodnie z uchwałą Komisji dotkliwość doświadczenia została oceniona jako łagodna. Doświadczenie przeprowadzane miało być z wykorzystaniem następujących gatunków zwierząt: kura zielononóżka [...] 32 sztuki (pisklęta jednodniowe), kura [...] - 32 sztuki (pisklęta jednodniowe) i kura [...] 32 sztuki (pisklęta jednodniowe). Doświadczenia miały być przeprowadzane przez dr hab. J. M., prof. uczelni i prof. dr hab. inż. A. K. Doświadczenie, na które wyrażono zgodę, miało być przeprowadzone w terminie od 1 marca 2022 r do 1 września 2022 r. w ośrodku: U. we W., Wiwarium [...], ul [...], [...] W. Zgodnie z powyższą uchwałą doświadczenie miało zostać poddane ocenie retrospektywnej w terminie do 3 miesięcy od dnia przekazania przez użytkownika dokumentacji mającej stanowić podstawę dokonania oceny retrospektywnej.
Według okazanej organowi dokumentacji doświadczenia, wykonano je w dniach od 16 maja 2022 r. do 20 czerwca 2022 r. Zgodnie z uchwałą Lokalnej Komisji Etycznej, procedura wymagała oceny retrospektywnej. Raport z oceny retrospektywnej wniosku został wysłany do Lokalnej Komisji Etycznej w dniu 9 listopada 2022 r. W dniu 16 listopada 2022 r. Lokalna Komisja Etyczna wniosła uwagi do sprawozdania, dotyczące upadków zwierząt oraz prośby o przedstawienie niektórych z uzyskanych wyników. Odpowiedź w tej sprawie została przesłana do Lokalnej Komisji Etycznej przez wykonującego procedury w dniu 15 lutego 2024 r.
Następnie, jak ustali organ, 29 września 2023 r. zostało zakupionych 32 sztuk jaj wylęgowych od kur zielononóżek, natomiast w dniu 19 października 2023 r. - 30 sztuk piskląt jednodniowych rasy [...]. Organowi okazano również wydruk z informacji elektronicznej z 10 stycznia 2024 r., dotyczącej pochodzenia piskląt linii [...] (30 sztuk). W dniu 19 października 2023 r. nastąpiło wstawienie piskląt (20 sztuk zielononóżki, 24 sztuk nioski [...] oraz 24 sztuki brojlera [...]). Dnia 24 października 2023 r. zwierzęta zostały oznakowane, 26 października 2023 r. podano [...] i erytrocyty [...]. 9 listopada 2023 r. pobrano krew żylną, 23 listopada 2023 r. dokonano eutanazji zwierząt i pobrania narządów.
Zgodnie z informacją dr hab. J. M., złożoną do Zespołu ds. dobrostanu zwierząt Wydziału [...] U. we W., dotyczącą liczby zwierząt uśmierconych w celu pobrania tkanek/narządów z dnia 24 listopada 2023 r., zwierzęta uśmiercone w dniu 23 listopada 2023 r. były wykorzystane do w/w celu (20 sztuk zielononóżki, 24 sztuki brojlera i 23 nioski). Utylizacja zwłok tych zwierząt nastąpiła 9 stycznia 2024 r. (dokument handlowy na 20 sztuki kury zielononóżki, 24 sztuki kura brojler i 24 sztuki kura [...]).
Jak wynika z wyjaśnień złożonych kontrolującym przez Dziekana Wydziału [...], w 2021 roku użytkownik uzyskał zgodę na przeprowadzenie doświadczenia. Doświadczenie wykonano zgodnie z planem wykorzystując pełen limit zwierząt, na który uzyskano zgodę Lokalnej Komisji Etycznej. W roku 2023 dr hab. J. M. zwrócił się z ponowną prośbą do opiekuna Wiwarium Zakładu [...] U. we W. o możliwość wprowadzenia jednodniowych piskląt na teren Wiwarium, deklarując jednocześnie, że odchów piskląt ma na celu wyłącznie pobranie od tych zwierząt tkanek po ich uśmierceniu i nie wymaga zgody Lokalnej Komisji Etycznej. Odchów ptaków trwał 30 dni i w tym czasie przeprowadzono rutynowe i standardowe monitorowanie dobrostanu zwierząt. Uśmiercenie ptaków w liczbie 67 sztuk nastąpiło 24 listopada 2023 r. W grudniu 2023 r. Dziekan Wydziału [...](1) U. we W. przekazał do Powiatowego Lekarza Weterynarii we W. informację o podejrzeniu przeprowadzenia doświadczenia bez uzyskania zgody Lokalnej Komisji Etycznej. Informację tę uzyskał sam w dniu 7 grudnia od Dyrektora Szkoły [...] U. W dniu 14 grudnia 2023 r. powołano wydziałową komisję w celu wyjaśnienia zarzutów. W dniu 20 grudnia 2023 r. nastąpiło spotkanie komisji z doktorantką C. C. W dniu 21 grudnia 2023 r. odbyło się spotkanie z dr hab. J. M., prof. uczelni, w celu wysłuchania jego wersji zdarzeń. W grudnia 2023 r. o sytuacji poinformowano Dziekana Wydziału [...] oraz przewodniczącego Zespołu ds. dobrostanu zwierząt Wydziału [...] U. we W. W dniu 8 stycznia 2024 r, poinformowano rektora o otrzymanym zgłoszeniu, powołaniu komisji na Wydziale [...](1) i spotkaniach ze stronami. W dniu 18 stycznia 2024 r. odbyło się spotkanie on-line z dziekanem Wydziału [...] U. we W. i dr I. S. - przewodniczącą Zespołu ds. dobrostanu zwierząt Wydziału [...](1) U. we W., w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstwa. Tego samego dnia skierowano pismo z informacją o zaistniałej sytuacji do komisji ds. postępowania etycznego pracowników U. we W.
Z ustaleń komisji wynika, że doktorantka C. C. poinformowała dr hab. J. M., o użyciu [...] o niewłaściwej masie molekularnej, na co prof. J. M. zaproponował powtórzenie eksperymentu z użyciem właściwego odczynnika. Do powtórzenia eksperymentu użyto kurcząt innej linii. Powtórzenia eksperymentu nie zgłoszono do Lokalnej Komisji Etycznej. Zdaniem doktorantki, osoba wykonującą procedury miała problem z pobraniem krwi u zwierząt oraz przy pierwszym doświadczeniu podawała dwukrotnie jednemu zwierzęciu substancje immunizujące (w dwie różne nogi), celem zafałszowania liczby wykorzystanych zwierząt.
Dr hab. J. M., prof. uczelni, odniósł się do zarzutów wyjaśniając, iż według niego eksperyment opierał się o zgodę Lokalnej Komisji Etycznej wydaną na dwie części doświadczenia: ptaki przeznaczone do pobrania narządów oraz ptaki przeznaczone do podania im substancji w ramach opisanych badań. Eksperyment przeprowadzono w czerwcu 2022 roku podając trzem grupom ptaków różne, zaplanowane substancje, tj. RBC [...], [...] i [...] - substancję do badań nadwrażliwości późnej. Grupa kontrolna miała otrzymać roztwór NaCI. Po wykonaniu doświadczenia, w którym mimo zaplanowania nie wykorzystano do badań grupy kontrolnej ptaków, okazało się, że w eksperymencie użyto niewłaściwego [...], tj. takiego, który nie miał prawa dać oczekiwanej reakcji. W wymaganej przez przepisy retrospektywnej ocenie doświadczania zatajono fakt "oszczędzenia" ptaków, napisano, że wszystkie zaplanowane punkty doświadczenia wykonano, oraz że zgodnie z planem wykorzystano wszystkie 96 ptaków.
Niewykorzystane w doświadczeniu ptaki zostały użyte jesienią 2023 r. (po wygaśnięciu zgody Lokalnej Komisji Etycznej) do eksperymentu z właściwym, odpowiednim [...]em, który miał być użyty w pierwotnej wersji eksperymentu. Według dr hab. J. M., miał on do tego prawo w związku z niewykorzystaniem wszystkich ptaków w doświadczeniu z roku 2022. Ponownego wykonania doświadczenia nie zgłosił do Komisji Etyki. W niezgłoszonym do Lokalnej Komisji Etycznej doświadczeniu wykorzystał 48 ptaków, którym podał właściwy [...] oraz RBC. Na ponowne pytania o treść oceny retrospektywnej, dr hab. J. M. odparł, że była ona zgodna z planowanym doświadczeniem, a nie ze stanem faktycznym, czyli nie zawierała informacji o mniejszej liczbie wykorzystanych zwierząt oraz błędnie podanej substancji (nie ten typ [...]). Zgodnie z jego oceną wykorzystał zaplanowaną pierwotnie w Indywidualnym Planie Badawczym (IPB) i wniosku do Lokalnej Komisji Etycznej, liczbę ptaków, tj. 96 sztuk, jednak w innym, wydłużonym przedziale czasowym.
Odnośnie zarzutu podwójnego wykorzystania ptaków i podania im dwóch różnych substancji oraz nieumiejętnego pobierania materiału do badań oraz uśmiercania zwierząt dr hab. J. M. prof. uczelni, stwierdził, że wszystko było realizowane zgodnie ze sztuką, zarówno pobranie krwi, jak i uśmiercenie w celu pobrania tkanek. Oświadczył, że nie było sytuacji podawania różnych substancji w dwie kończyny. Zarzut o zmianę rasy zwierząt wykorzystanych w doświadczeniu, co może wpływać na uzyskane wyniki, wytłumaczył brakiem dostępności na rynku używanej wcześniej odmiany linii ptaków. Wykorzystano ptaki typu zielononóżka [...], brojlery rasy [...] i [...]. Ta ostatnia miała dwie linie [...] i [...]. Te linie użyto zamiennie - według dr hab. J. M. prof. uczelni nie różnią się one istotnie między sobą. Co do uwag dotyczących braku koncepcji działań merytorycznych ze strony promotora dr hab. J. M., stwierdził, że trzymał się wcześniejszych założeń badawczych. Jedynie błąd w zakupie niewłaściwej wersji [...] spowodował zawirowania w realizacji doświadczenia. Jednak po zastosowaniu właściwej substancji wszystko, według jego opinii, było zgodne z założeniami.
Powiatowy Lekarz Weterynarii we W. stwierdził, że dr hab. J. M. w październiku 2023 r. przeprowadził procedurę bez uzyskania zgody Lokalnej Komisji Etycznej i poza wiedzą użytkownika (U.). Procedura została przeprowadzona na zwierzętach z gatunku kura domowa w Wiwarium Zakładu [...] U. we W., deklarowanych użytkownikowi jako zwierzęta hodowane na tkanki. Zgoda Lokalnej Komisji Etycznej wyrażona w uchwale [...] dotyczyła wyłącznie procedury w terminie od 1 marca 2022 r. do 1 września 2022 r. Nie został złożony wniosek o zmianę uchwały lub o udzielenie zgody na przeprowadzenie kolejnej procedury. W związku z powyższym, fakt użycia innej linii hodowlanej, czy zmiana czynności w doświadczeniu nie ma znaczenia w sytuacji braku zgody na wykonywanie doświadczenia, bowiem zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych doświadczenia przeprowadza się po uzyskaniu zgody lokalnej komisji wydawanej na wniosek użytkownika.
W przebiegu doświadczenia, na które wydana była zgoda Lokalnej Komisji Etycznej, kontrolujący stwierdzili, że temperatura deklarowana we wniosku nie jest zgodna z temperaturą odnotowaną w przedstawionym rejestrze, co oznacza wykonanie procedury w warunkach niezgodnych z wnioskiem.
Dodatkowo organ podniósł, że we wniosku zapisano, że w procedurze stosowany będzie [...] o masie [...] firmy K. Ltd, H. S. UK. Zakupiony [...] ze względu na zbyt małą masę cząsteczkową nie spowodował oczekiwanej reakcji immunogennej, co potwierdzają w wyjaśnieniach zarówno doktorantka, jak i dr hab. J. M. prof. uczelni. Użycie innej substancji niż wskazanej we wniosku narusza warunki zgody Lokalnej Komisji Etycznej we W. na wykonywanie procedur. W 21 i 35 dniu doświadczenia, na które wydana była zgoda Lokalnej Komisji Etycznej, wykonano iniekcję [...] do skóry stopy (w 21 dniu do lewej i w 35 dniu do prawej), co jest niezgodne z wnioskiem i zgodą Lokalnej Komisji Etycznej na wykonywanie procedur.
Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r., Powiatowy Lekarz Weterynarii we W. zawiadomił U. We W. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia rażącego naruszenia wymagań określonych dla wykonywania działalności użytkownika, tj. U. we W. Wydział [...] (użytkownik [...]), polegającego na przeprowadzeniu doświadczenia bez uzyskania zgody Lokalnej Komisji Etycznej na jego przeprowadzenie.
W toku postępowania organ przesłuchał świadków, których zeznania potwierdziły ustalony podczas kontroli przebieg zdarzeń, a następnie, w dniu w dniu 20 grudnia 2024 r. wydał opisaną na wstępie decyzje stwierdzającą rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania działalności użytkownika.
Utrzymując w mocy tę decyzję – po rozpoznaniu odwołania U. we W., Dolnośląski Wojewódzki Lekarz Weterynarii podniósł w pierwszej kolejności, że zgodnie z treścią przepisu art. 42 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych doświadczenia przeprowadza się po uzyskaniu zgody lokalnej komisji etycznej wydawanej na wniosek użytkownika. Ponadto, stosownie do art. 60a ust. 1 powyższej ustawy, powiatowy lekarz weterynarii, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania danego rodzaju działalności objętej wpisem do rejestru, jeżeli w wyniku kontroli ustali:
1. trzy naruszenia wymagań określonych w art. 17, art. 18 ww. ustawy lub w przepisach wydanych na podstawie art. 19 stwierdzone w czasie jednej kontroli albo w czasie co najmniej dwóch kontroli, mające znaczący negatywny wpływ na dobrostan zwierząt, lub
2. niespełnianie wymagania określonego w art. 23 ww. ustawy przez co najmniej trzy miesiące w okresie objętym kontrolą, lub
3. przeprowadzenie doświadczenia bez uzyskania zgody na jego przeprowadzenie.
W myśl art. 60a ust. 2 ww. ustawy powiatowy lekarz weterynarii niezwłocznie przekazuje ostateczną i prawomocną decyzję, o której mowa w ust. 1, ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wraz z wnioskiem o wykreślenie hodowcy, dostawcy lub użytkownika z rejestru.
Jak dalej wywodził organ odwoławczy, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ośrodku należącym do użytkownika [...], tj. U. we W. Wydział [...], w okresie od 19 października 2023 r. do 23 listopada 2023 r. doszło do wykonania doświadczenia, na które użytkownik nie uzyskał wymaganej zgody Lokalnej Komisji Etycznej. Już samo zaistnienie tego faktu, na gruncie powołanego wyżej art. 60a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, jest wystarczające do stwierdzenia rażącego naruszenia przez użytkownika wymagań określonych do wykonywania przez niego działalności objętej wpisem do rejestru. Ustawa nie określa dodatkowych przesłanek warunkujących dokonanie takiego stwierdzenia, jak również nie przewiduje żadnych okoliczności wyłączających odpowiedzialność użytkownika. Z tych przyczyn, dla sytuacji prawnej użytkownika nie ma znaczenia fakt, że do omawianego naruszenia (przeprowadzenia doświadczenia bez zgody Lokalnej Komisji Etycznej) doszło na skutek samowolnego zachowania osoby przeprowadzającej doświadczenie, która ponadto działała w tajemnicy przed użytkownikiem oraz wprowadziła w błąd jego pracowników. Należy bowiem mieć na względzie wspomniany już fakt, iż w trakcie wykonywania procedur w latach 2022 - 2023 prof. dr hab. J. M. był osobą wyznaczoną przez użytkownika (na okres 5 lat) do planowania i wykonywania procedur oraz uśmiercania zwierząt. Doświadczenie z 2023 r., na które uprzednio nie uzyskano zgody Lokalnej Komisji Etycznej, wykonała zatem osoba uprawniona do podejmowania takich działań w imieniu i na rzecz użytkownika. W ocenie organu, skutki prawne zachowań takiej osoby obciążają użytkownika niezależnie od tego, czy użytkownik miał na temat tych zachowań faktyczną wiedzę oraz czy je akceptował. Odrębną kwestią jest natomiast ewentualna prawnokarna ocena zachowań osoby wyznaczonej przez użytkownika z punktu widzenia znamion czynu.
Dalej w decyzji odwoławczej DWLW podkreślił, że w ustalonym stanie faktycznym (który organ przyjął za w pełni prawidłowy i własny), bezsporne jest, że użytkownik uzyskał zgodę Komisji Etyki na przeprowadzenie doświadczenia w konkretnym, określonym i zawitym terminie, tj od 1 marca 2022 r. do 1 września 2022 r. Przeprowadzenie doświadczenia poza tym terminem, jest rażącym naruszeniem wymagań określonych dla wykonywania działalności użytkownika, stanowi bowiem w istocie przeprowadzenie doświadczenia bez wymaganej zgody Komisji, a nie z naruszeniem warunków takiej zgody.
Organ wyjaśnił przy tym, że docenia wszelkie działania podjęte przez U. w związku z zaistniałą sytuacją, w tym również zawiadomienie organów ścigania oraz opracowanie procedur naprawczych, jednakże nie ma to wpływu na ocenę okoliczności sprawy od kątem spełnienia przesłanki z art. 60a ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem U. wywiódł na nie skargę do tutejszego Sądu, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj:
1. art. 60a ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych poprzez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że dla odpowiedzialności użytkownika (skarżącego) za przeprowadzenie doświadczenia bez zgody lokalnej komisji etycznej nie ma znaczenia fakt, że do owego naruszenia doszło na skutek samowolnego zachowania osoby przeprowadzającej doświadczenie, która działała w tajemnicy przed użytkownikiem, oraz wprowadzenia w błąd jego pracowników, podczas gdy przy właściwej wykładni okoliczności te powinny przesądzać o braku winy użytkownika - a w konsekwencji jego niezasadne zastosowanie;
ewentualnie, w razie nieuwzględnienia przez skarżącego tego zarzutu,
2. błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prowadzenia doświadczenia poza terminem pokreślonym w zgodzie lokalnej komisji etycznej jest równoznaczne z przeprowadzeniem doświadczenia bez takiej zgody, podczas gdy przy właściwej wykładni, przeprowadzenia doświadczenia poza terminem określonym w zgodzie, stanowiłoby przypadek przeprowadzenia doświadczenia niezgodnie z warunkami określonymi w zgodzie.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skoro naruszenie procedury i wykonanie doświadczenia bez uzyskania zgody komisji odbywało się w tajemnicy przed organami U. i użytkownik nie miał żadnej wiedzy w tym przedmiocie, to nie może ponosić on konsekwencji takiego zachowania pojedynczego pracownika. W ocenie skarżącego wydana decyzja przeczy zasadom logiki, ponieważ prowadzi do ukarania instytucji pomimo braku jakiejkolwiek jej winy. Podkreślono w skardze, że na żadnym etapie postępowanie U. nie zarzucono choćby błędów w nadzorze, złego doboru kadry czy też braku odpowiednich procedur. Cała sytuacja wynikła wyłącznie z powodu nieodpowiedzialnego zachowania jednej osoby. Wskazano, że użytkownik zatrudniający ponad 100 osób, z powodu zachowania jednej nieodpowiedzialnej osoby, ma utracić możliwość zawodowego prowadzenia działalności. W cenie skarżącego, stanowi to nieproporcjonalnie wysoką karę za zaistniałą sytuację.
Odnośnie do zarzutu ewentualnego podniesiono, że działanie należy zakwalifikować jako przeprowadzenie doświadczenia niezgodnie z warunkiem określonym w zgodzie (dotyczącym terminu realizacji), a nie jako przeprowadzenie go bez zgody w ogóle. Z kolei pod kątem funkcjonalnym zamysłem ustawodawcy było odróżnienie sytuacji prawnej podmiotów dopuszczających się przeprowadzenia doświadczeń bez zgody lokalnej komisji etycznej od podmiotów przeprowadzających je niezgodnie z warunkami określonymi w zgodzie. Świadczy o tym przyjęcie przepisów przewidujących poważniejsze konsekwencje w tym pierwszym przypadku, gdzie użytkownik - oprócz administracyjnej kary pieniężnej - musi się liczyć ze skreśleniem z listy użytkowników. Ponadto przeprowadzanie doświadczeń bez zgody lokalnej komisji etycznej stanowi czyn zagrożony karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych). W przypadku zaś przeprowadzenia doświadczenia niezgodnie z warunkami określonymi w zgodzie, jedyną konsekwencją jest możliwość nałożenia na użytkownika administracyjnej kary pieniężnej. Zatem podzielenie interpretacji organu doprowadziłoby do niesprawiedliwego zrównania stopnia zawinienia Skarżącego z hipotetycznym podmiotem prowadzącym doświadczenie bez zgody, tj. w sytuacji niewystąpienia przez użytkownika o zgodę lub w razie odmowy jej przyznania. W odniesieniu do powyższego znamiennym jest, że doświadczenie realizowane przez prof. J. M. w siedzibie Skarżącego uzyskało zgodę właściwego organu, tj. Lokalnej Komisji Etycznej do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach we W. - poprzez wydanie przez ten organ uchwały wyrażającej zgodę na prowadzenie doświadczenia. Można zatem z całą pewnością uznać, że Lokalna Komisja Etyczna do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach we W. wyraziłaby zgodę na identyczne wykorzystanie zwierząt doświadczalnych, kiedy okres prowadzenia tychże prac stanowiłby jedyny czynnik różnicujący realizację takich prac badawczych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Dolnośląskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia 1 kwietnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii stwierdzającej rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania działalności użytkowników, tj. U. we W. Wydział [...].
Materialne podstawy wydania decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Zgodnie z art. 42 ustawy, doświadczenia przeprowadza się po uzyskaniu zgody lokalnej komisji etycznej wydawanej na wniosek użytkownika. Ponadto, stosownie do art. 60a ust. 1 powyższej ustawy, powiatowy lekarz weterynarii, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania danego rodzaju działalności objętej wpisem do rejestru, jeżeli w wyniku kontroli ustali:
1. trzy naruszenia wymagań określonych w art. 17, art. 18 ww. ustawy lub w przepisach wydanych na podstawie art. 19 stwierdzone w czasie jednej kontroli albo w czasie co najmniej dwóch kontroli, mające znaczący negatywny wpływ na dobrostan zwierząt, lub
2. niespełnianie wymagania określonego w art. 23 ww. ustawy przez co najmniej trzy miesiące w okresie objętym kontrolą, lub
3. przeprowadzenie doświadczenia bez uzyskania zgody na jego przeprowadzenie.
W myśl art. 60a ust. 2 ww. ustawy powiatowy lekarz weterynarii niezwłocznie przekazuje ostateczną i prawomocną decyzję, o której mowa w ust. 1, ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wraz z wnioskiem o wykreślenie hodowcy, dostawcy lub użytkownika z rejestru.
W niniejszej sprawie prawidłowo organy obu instancji, po przeprowadzeniu postępowania ustaliły, że w sprawie ziściła się przesłanka z art. 60a ust. 1 pkt 3, tj. tj. w siedzibie użytkownika (strony skarżącej) przeprowadzono doświadczenia bez uzyskania zgody lokalnej komisji etycznej do spraw doświadczeń na zwierzętach. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika bowiem, w tym także z zawiadomień samej strony skarżącej, że pracownik strony skarżącej, prof. dr hab. J. M., (wyznaczony był przez U. w latach 2022 - 2023 na okres 5 lat, do planowania i wykonywania procedur oraz uśmiercania zwierząt) wykonał w październiku 2023 r. doświadczenie bez wymaganej zgody. Okoliczność, że sam U. nie miał o tym wiedzy, ani fakt, że nie postawiono uczelni zarzutów w przedmiocie nadzoru, nie zmienia kwalifikacji tej okoliczności. Trafnie wskazano w uzasadnieniach rozstrzygnięć obu instancji, że przytoczony przepis art. 60a ust. 1 pkt 3 ustawy nie pozostawia organowi możliwości gradacji, oceny czy tez wyboru środków postępowania. W przypadku ustalenia, że do przeprowadzenia doświadczenia bez wymaganej zgody doszło, organ zobowiązany jest do wydania decyzji stwierdzającej rażące naruszenie wymagań określonych dla wykonywania danego rodzaju działalności objętej wpisem do rejestru. Podobnie, art. 60a ust. 2 ustawy, zobowiązuje organ do przekazania decyzji której mowa w ust. 1, ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wraz z wnioskiem o wykreślenie hodowcy, dostawcy lub użytkownika z rejestru.
Sąd wskazuje, że okoliczności wykonania doświadczenia w październiku 2023 r. przez prof. J. M. są w zasadzie bezsporne, sama strona skarżąca opisywała je również w zawiadomieniu do organów administracyjnych jak i do organów ścigania. Samego pracownika strona skarżącą także ukarała. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, że nielogiczne jest karanie instytucji w sytuacji gdy zawinił jedynie jej pracownik Sąd podnosi, że przytaczane przepisy regulują sytuacje w których zawsze dojdzie do naruszenia zasad przez pracownika, nie zaś instytucje. Tymczasem konsekwencje zawsze ponosić będzie użytkownik. To właśnie odmienne twierdzenia, takie jak podnoszone w skardze, obarczone są błędem logicznym. Przecież użytkownik – Wydział U., nigdy sam nie wykona doświadczenia, zawsze bezpośrednim wykonawcą będzie jego wyznaczony pracownik, natomiast ewentualnemu wykreśleniu z rejestru podlegać będzie użytkownik. Stąd, zarzut ten nie mógł zasługiwać na akceptację Sądu.
Po drugie Sąd wyjaśnia, że wbrew temu co podnosi strona skarżącą, okoliczność wydania decyzji o której mowa w art. 60a ustawy, nie przesądza o wykreśleniu użytkownika z rejestru. Z wydaniem przedmiotowej decyzji wiąże się konieczność skierowania przez organ wniosku o wydanie takiej decyzji przez ministra. Sam zaś minister zobowiązany będzie wszcząć w tym przedmiocie postępowanie i ocenić, czy do takiego wykreślenia w sprawie musi dojść.
Sąd nie podziela również zarzutu ewentualnego, że w sprawie doszło do wykonania doświadczenia niezgodnie z jego warunkami określonymi w zgodzie. Jak słusznie wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, doświadczenie wykonane w październiku 2023 r. nie było zgłoszone, nie zostało poprzedzone uzyskaniem zgody lokalnej komisji, co więcej, przeprowadzający je pracownik przekonywał, że ptaki, które sprowadził do wiwarium w tym celu, posłużą wyłącznie do poboru tkanek. Zgodna komisji na którą powołują się strona skarżącą wydana została do przeprowadzenia jednego, konkretnego, określonego warunkami, również czasowymi doświadczenia i została "skonsumowana" przez jego przeprowadzenie. Przypadki w jakich wydana przez komisję zgoda obejmuje więcej niż jedno doświadczenie wynikają z niej bezpośrednio. W tym przypadku tak nie było.
Z uwagi na wszystkie opisane okoliczności, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w całości oddalił.